کریمی تفرشی: دولت باید بخش خصوصی را کنترل کند/ قاسمی: نظارت بر اقتصاد هوشمند شود/ حسینی‌فر: دولت خودسرانه تصمیم می‌گیرد
کریمی تفرشی: دولت باید بخش خصوصی را کنترل کند/ قاسمی: نظارت بر اقتصاد هوشمند شود/ حسینی‌فر: دولت خودسرانه تصمیم می‌گیرد

مهدی کریمی تفرشی معتقد است که بخش خصوصی باید تجارت کند و دولت باید بخش خصوصی را کنترل کند، نه اینکه خودش هم تجارت کند.

به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی ایونا، میزگرد بررسی ارز حاصل از صادرات با حضور مهدی کریمی تفرشی، کارشناس مجری، سید کمال سید علی، معاون سابق ارزی بانک مرکزی، سید احمد حسینی فر، عضو اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین، ایران و عراق، ایران و عمان و ایران و هند، احسان قمری، مدیر کل دفتر توسعه خدمات بازرگانی سازمان توسعه تجارت و سید احمد قاسمی، کارشناس اقتصادی در رادیو گفتگو برگزار شد. این برنامه با طرح سوال «چرا ارز حاصل از صادرات به کشور بازنمی‌گردد؟» آغاز شد.

 

سید علی: ریشه در چند نرخی بودن ارز است

سید کمال سید علی، معاون سابق ارزی بانک مرکزی اذعان کرد: دلایل خیلی متفرق و متنوع است. باید دید ریشه این اتفاق چیست. که ریشه این اتفاق چند نرخی بودن ارز است. یعنی با چند نرخی بودن قیمت ارز خود به خود رانت ایجاد می‌شود.

وی افزود: هم برای صادرکننده و هم برای واردکننده. صادر کننده می‌خواهد با نرخ‌های بالاتری ارزهایش را بفروش برساند و وارد کننده نیز قصد دارد با ارزان‌ترین قیمت ارزهایش را وارد کند. آنچه که در مورد واردات اتفاق می‌افتد، گران نمایی است. اگر بخواهیم با نرخ ارز، کنترل تورم را انجام دهیم، این روش صحیحی نیست. بایستی منابع ارزی‌مان را تجهیز کنیم تا نیازهای کشور را پاسخگو باشیم.

معاون سابق ارزی بانک مرکزی گفت: انتقال بدون ارز یعنی ما ارز به خارجی‌ها نمی‌دهیم و اجناس را وارد میکنیم؟ خیر اینطور نیست. ارز را به آن‌ها می‌دهیم اما این ارز خودش نیز تعیین کننده قیمت در داخل کشور خواهد بود. یعنی زمانی که گفته می‌شود بدون انتقال ارز اجناس را وارد می‌کنند، خود به خود خریدی که انجام می شود و آن وارد کننده از هر کسی که بخواهد ارز را خریداری کند، بلاخره یک قیمتی روی آن گذاشته شده است که آن قیمت، قیمت بازار است.

 

سید علی: برخی اجناس را بدون انتقال ارز می توان وارد کرد

کریمی تفرشی گفت: در این خصوص هم باید توجه باشد هم اولویت، متاسفانه فکر می‌کنم گاهی اوقات این جریان انجام نمی‌شود.

سید علی در ادامه خاطرنشان کرد: اعتقاد من بر این است که برخی اجناس را می‌توان بدون انتقال ارز وارد کرد، برای مثال قطعه یدکی کارخانه را می‌توان بدون انتقال ارز وارد کرد اما خودرو را نمی‌توان بدون انتقال ارز وارد کرد. اگر خودرو را به این صورت وارد کنیم یعنی ارز کلانی خارج از کشور و از منابع کشور رفته است. اگر بانک مرکزی هم فروش نداشته باشد یعنی از ارز کشور مصرف می‌شود این ارزی که مصرف می‌شود باید در جایی مدیریت شود.

وی افزود: هرچند بانک مرکزی اجازه داده است ۲۰تا ۳۰ درصد ارزهای کالاهای صادره در اختیار خودشان باشد اما این ارز هم باید به نحوی به داخل کشور بازگردد. یک بخشی هم وجود دارد که یک مشکل اساسی را ایجاد کرده است و خود این بازار را تعیین قیمت ارز انجام می‌دهد. برای مثال فرض کنید، سالانه ۱۰ میلیارد دلار کالای قاچاق وارد خواهد شد. خب این ۱۰ میلیارد دلار است که قیمت ارز را تعیین می‌کند یا بحث خروج سرمایه.

کریمی تفرشی گفت: همه این‌ها دست به دست هم می‌دهند. همین چند نرخی بودن قیمت ارز معضلی است و بسیاری از سوء استفاده‌ها را در برمی‌گیرد. مساله بعدی هم عدم کنترل این موارد هست که متاسفانه هر موقع که زمان کنترل می‌رسد، می‌بینیم که هم در زمان اجرا و هم در کنترل کردن ضعف داشته‌ایم. معضلات ارزی موجود را به چه صورت می‌توان حل کرد؟

 

حسینی فر: ما با تجارت ست و پنجه نرم می‌کنیم

سید احمد حسینی فر، عضو اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین، ایران و عراق، ایران و عمان و ایران و هند پاسخ داد: ما به عنوان بخش خصوصی نحوه صحبت کردن‌مان با افراد دولتی بسیار متفاوت است. ما با تجارت دست و پنجه نرم می‌کنیم و آن‌ها قانون تجارت را می‌خوانند. تا به‌حال هیچ کدام یک دلار تولید و صادرات نداشته‌اند تا ببینند در این فضای پیچیده کسب و کار که ناشی از تحریم‌های ظالمانه در بخش خصوصی و حتی فعالان دولتی به وجود آمده است؛ این افرادی که در بانک مرکزی پشت میز و زیر کولرها نشسته‌اند و برای ما نیز برنامه می‌چینند و تصمیم به بازگرداندن ارز می‌گیرند، ساز و کار بازگرداندن ارز را هم به ما بدهند.

کریمی تفرشی گفت: دولت تابه حال از این اتاق‌های بازرگانی مشترک به عنوان مشاور استفاده نکرده است؟

حسینی‌فر پاسخ داد: مشورت کردن کافی نیست، مشورت شود و براساس واقعیت‌ها تصمیم بگیرند. دولت همیشه خودسرانه تصمیم می‌گیرد. دولت، نماینده دولت یا معاون اول دولت در ابتدای سال ۹۷ اعلام کرد، نرخ دلار ۴۲۰۰ تومان است برای همه افراد. هرکسی به هر میزان که می‌خواهد، واردات انجام دهد، ما به میزان کافی دلار در اختیارش قرار می‌دهیم. از سال ۵۷ تا سال ۹۷ تفاوت نرخ ارز بین بازار و نرخ دولت را بررسی کنید. هیچگاه چنین پرش، تفاوت و تورم را نداشته‌ایم. بنابر این گرفتن تصمیم‌های غیرکارشناسی و غیر‌حرفه‌ای باعث می‌شود، اقتصاد کشور مورد آسیب قرار بگیرد و ما در حقیقت در زمین دشمن بازی کرده‌‎ایم.

 

قمری: دیدگاه‌ها را باید در کنار هم دید 

کریمی تفرشی گفت: بسیاری از نابسامانی‌هایی که امروزه در بازار ارز وجود دارد و به صورت دغدغه در آمده است و پایانی ندارد و به قول کارشناسان مشکلات نه تنها کم نمی‌شود بلکه اضافه هم می‌شود. چه کار باید کرد که ما بتوانیم تجارت بدون دغدغه داشته باشیم؟

احسان قمری، مدیر کل دفتر توسعه خدمات بازرگانی سازمان توسعه تجارت پاسخ داد: در مورد بحث بازگشت ارز دو دیدگاه وجود دارد که این دو دیدگاه را باید در کنار یکدیگر دید. دیدگاه دولتی و دیدگاه خصوصی. خوشبختانه در یک سال گذشته این دو دیدگاه به یکدیگر نزدیک شده‌اند. دولت و وزارت صنعت معدن و تجارت به عنوان متولی تجارت بوده و جامعه صادرکنندگان ما از پاک‌ترین سربازان واقعی جبهه اقتصادی کشور هستند.

وی افزود: صادرات غیر نفتی ما در سال ۹۷ حدود ۴۵ میلیارد دلار بوده است. شدیدترین تحریم‌ها اگر در هرجایی از جهان اعمال می‌شد اصلا نمی‌توانستند اقتصاد آن کشور را بچرخانند. ۴۵ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی ما در سال ۹۷ و در سال ۹۸ با وجود فشارهای زیادی که به ما وارد شد و حتی یکی از متغیرهایی که در سال ۹۸ به ما وارد شد، شیوع ویروس کرونا بوده است و این ویروس اقتصاد صادرات و سلامتی ما را تحت الشعاع قرار داد.

کریمی تفرشی گفت: عناصری که شاید به عدم بازگشت ارز در حوزه صادرات منجر شود، یکی از موضوعات مهم آن ابزارهای کنترلی است که دولت از آن استفاده می‌کند برای کنترل برگشت ارز یا کنترل اقتصادی.

 

قاسمی: دولت جواب نمی‌دهد

سید احمد قاسمی، کارشناس اقتصادی در این خصوص گفت: مشکل ما درهمین ابزار است. اگر ما سیستم‌های انسانی یا سیستم‌های فیزیکی و سنتی برای کنترل استفاده کنیم، نتیجه‌اش همین بحث‌ها است که انجام می‌شود. تاجر و بازرگان هر کدام کار خودشان را می‌کنند و منطق اصل تجارت این است که من باید پول را جهت تامین مواد اولیه، تامین هزینه‌های مربوط به نیروی انسانی و بخش تولید و بخش‌های دیگر بازگردانم.

وی تاکید کرد: اما دولت جواب نمی‌دهد که چرا به تعداد ۲۰هزار عدد کارت بازرگانی صادر کرده است. وقتی نظارت سنتی یا فیزیکی باشد، طبیعی است که این اتفاق بیافتد. که در همه بدنه دولت بانک‌ها نیز خیلی از مباحث مالی و مفاسد اداری را می‌بینیم. چرا اتفاق می‌افتد؟ نوع نظارت و سیستم ما هنوز هوشمند نشده است.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: یک بانک مرکزی در یک کشور دیگر را ببینید. تمام تراکنش‌های مختلف را کنترل می‌کند. تمام کشتی‌ها، هواپیما و تولیدات و… را کنترل می‌کند. این یک بانک و یک سیستم است و بیشتر نیست و اتوپایلوت در حال کنترل شدن است. بخش اقتصاد باید در اختیار بخش خصوصی باشد.

قاسمی خاطرنشان کرد: دولت باید بداند قوانین و مقرراتش در بخص خصوصی طراحی و اجرا شود، نه اینکه مشورت شود. سیاست گذاری، اجرای قوانین، طراحی قانون و مقررات، حتی طراحی لوایح مربوط به مجلس شورای اسلامی و دولت باید توسط اتاق بازرگانی انجام شود. این کاملا بی‌منطق است که از یک بنگاه اقتصاد خصوصی سوال کنیم که آیا شما ارز را برمیگردانید؟ یعنی چه؟ مگر می‌تواند برنگرداند؟ پس برای حقوق کارمندان و تامین مواد تولیدش را چه کار کند؟

وی عنوان کرد: بحثی که من مطرح کردم اصلا نئوکلاسیک نمی‌خواهد، یک چیز طبیعی است که در تمام دنیا و تمام کشورها مباحث مربوط به اقتصاد را به بخش خصوصی واگذار می‌کنند، بدون هیچ استرسی. نظارت دولت بر خودش بی منطق است. در ایران چه شرکت‌های دولتی چه نهادهای دولتی دنیا فهمیده‌اند که خود دولت اگر بخواهد نظارت کند، نمی‌تواند مجری باشد. باید ناظر از مجری فاصله بگیرد. لذا می‌توانند کار را به بخش خصوصی بدهند و اطمینان داشته باشند و همان‌طور که گفته می‌شود، اتاق بازرگانی خط مقدم است عملا این را اجرا کنند.

کریمی تفرشی در پایان گفت: بخش خصوصی باید تجارت کند و دولت باید بخش خصوصی را کنترل کند، نه اینکه خودش هم تجارت کند.

 

خبرنگار: نسترن شاکر