آفریقا در حال تکه تکه شدن

به گزارش خبرنگار فناوری ایونا به نقل از ایسنا، زمین‌شناسان کشف کرده‌اند که قاره آفریقا زودتر از آنچه فکر می‌کردیم از هم جدا خواهد شد، چرا که یک شکاف فعال به «آستانه بحرانی» رسیده و به زودی از هم جدا می‌شود و اقیانوسی جدید تشکیل می‌دهد.

با این حال، واژه «به زودی» یک اصطلاح نسبی است و هنوز چند میلیون سال دیگر طول خواهد کشید، اما این در مقیاس زمین‌شناسی مانند یک چشم بر هم زدن است.

کریستین روآن(Christian Rowan)، دانشمند علوم زمین در دانشگاه کلمبیا می‌گوید: ما دریافتیم که شکافت در این منطقه پیشرفته‌تر است و پوسته نازک‌تر از آن چیزی است که هر کسی تصور می‌کرد. شرق آفریقا در فرآیند شکافت بیشتر از آنچه قبلاً تصور می‌شد، پیشرفت کرده است.

جذاب‌ترین نکته در مورد این یافته، پیامدهای آن برای تاریخ خودمان است. منطقه شکافت تورکانا در کنیا سرشار از فسیل‌های اولیه انسان‌تباران است که نشان می‌دهد این منطقه مکانی کلیدی برای تکامل انسان بوده است.

این یافته جدید نشان می‌دهد که این منطقه لزوماً برای اجداد ما مهم‌تر از هر جای دیگری در آفریقا نبوده است. در عوض، ممکن است فقط این فرآیندهای زمین‌شناسی شرایط بسیار مطلوبی را برای فسیل‌سازی ایجاد کرده باشند.

ترتیب فعلی قاره‌های زمین برای ما ثابت به نظر می‌رسد، اما آنها همیشه در حال حرکت هستند(البته بسیار آهسته).

بیش از ۲۰۰ میلیون سال پیش، همه آنها در یک ابرقاره به هم فشرده شدند و پیش‌بینی می‌شود که در آینده‌ای دور، دوباره به هم متصل شوند.

جایی که دو صفحه تکتونیکی به هم می‌رسند، کوه‌ها تشکیل می‌شوند. جایی که از هم جدا می‌شوند، اقیانوس‌ها متولد می‌شوند.

سیستم کافت شرق آفریقا نمونه بارزی از مورد دوم است. صفحه آفریقا در حال حاضر به دو قسمت تقسیم می‌شود: صفحه عظیم نوبی(Nubian) در غرب که شامل بخش اعظمی از این قاره است و صفحه کوچکتر سومالی(Somali) که شامل بخش زیادی از سواحل شرقی و جزیره ماداگاسکار است.

دانشمندان برای این مطالعه جدید، بر بخش خاصی از آن سیستم تمرکز کردند که کافت تورکانا(Turkana Rift) نام دارد و صدها کیلومتر در کنیا و اتیوپی امتداد دارد.

این تیم اندازه‌گیری‌های لرزه‌ای را که قبلاً در این منطقه انجام شده بود، تجزیه و تحلیل کرد و ضخامت پوسته آنجا را محاسبه کرد و معلوم شد که بسیار نازک‌تر از حد انتظار است. تنها حدود ۱۳ کیلومتر ضخامت در مرکز کافت وجود داشت که برای مقایسه، پوسته در امتداد لبه‌های منطقه کافت بیش از ۳۵ کیلومتر ضخامت دارد.

هنگامی که پوسته در یک منطقه شکاف از حدود ۱۵ کیلومتر نازک‌تر می‌شود، به این معنی است که وارد مرحله‌ای به نام «گردن‌کشی» شده است. پس از رسیدن به آن نقطه، تجزیه قاره‌ای تقریباً اجتناب‌ناپذیر است.

روآن می‌گوید: هرچه پوسته نازک‌تر شود، ضعیف‌تر می‌شود که به ادامه شکافتگی کمک می‌کند.

در عرض چند میلیون سال، این مرحله تکمیل شده و وارد مرحله بعدی می‌شود که همان «اقیانوسی شدن» است. همانطور که از نامش پیداست، به این ترتیب یک اقیانوس جدید شکل می‌گیرد.

پوسته آنقدر نازک می‌شود که ماگما از زیر آن فوران می‌کند و سپس جمع شده و سرد می‌شود تا یک حوضه تشکیل دهد. این به یک بستر دریایی جدید تبدیل می‌شود، زیرا آب از اقیانوس هند شروع به هجوم به آن می‌کند.

این فرآیند در حال حاضر در فرورفتگی آفار(Afar) که در شمال شرقی آفریقا در نزدیکی دریای سرخ قرار دارد، آغاز شده است.

محققان تخمین می‌زنند که کافت تورکانا حدود ۴ میلیون سال پیش، پس از یک دوره طولانی فعالیت آتشفشانی، وارد مرحله فعلی گردن‌کشی خود شده است. جالب اینجاست که این با سن اولین فسیل‌های هومینین و شواهد یافت شده در این منطقه مطابقت دارد.

این تیم می‌گوید که این احتمالاً تصادفی نیست. با شروع گردن‌گیری شکاف، رسوب‌گذاری سریع‌تر شروع به تجمع کرده و آن را برای ثبت دقیق حیات موجود در آن زمان ایده‌آل کرده است.

محققان می‌گویند: همزمانی بین این گذار تکتونیکی و شروع لایه‌های پیوسته و ضخیم حاوی فسیل نشان می‌دهد که مرحله گردن‌کشی شدن، شرایط بحرانی را برای حفظ فسیل فراهم کرده است. ما فکر می‌کنیم که این تغییرات تکتونیکی نقشی اساسی در شکل‌گیری سابقه دیرینه‌انسان‌شناسی استثنایی منطقه کافت تورکانا داشته‌اند.

محققان می‌گویند که کارهای آینده می‌توانند این ارتباط را بررسی کنند.

این پژوهش در مجله Nature Communications منتشر شده است.

خبرنگار : شاکر