آمریکا به شروط ایران پاسخ داد؛ چرا تهران آن را ناکافی می‌داند؟

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که آمریکا با برخی از هفت شرط ایران موافقت کرده، اما پاسخ این کشور از نظر تهران کافی نیست و دیپلماسی ایران نیز به وضعیت پیشین بازنخواهد گشت.

مصطفی نجفی، مشاور او، در توضیح این موضع نوشت که مذاکرات فاصله زیادی با توافق دارد و به تنش نزدیک‌تر است؛ زیرا آمریکا با بخش‌های مهمی از شروط ایران موافق نیست و همچنان بر مذاکره هسته‌ای در همان گام نخست اصرار دارد.

این دو موضع، تصویری از مرحله‌ای دشوار در مسیر دیپلماسی ترسیم می‌کنند؛ مرحله‌ای که در آن، تبادل پیام‌ها و پاسخ‌ها به معنای نزدیک‌شدن قطعی به توافق نیست. آنچه اکنون اهمیت دارد، نه صرفاً موافقت با بخشی از خواسته‌ها، بلکه میزان توافق بر سر ترتیب اجرای تعهدات و چارچوب مذاکرات است.

اختلاف بر سر نقطه شروع؛ ایران چه می‌خواهد و آمریکا چه می‌گوید؟

محسن رضایی پیش‌تر گفته بود شروط هفت‌گانه ایران از طریق کانال‌های واسطه، از جمله پاکستان، قطر و عراق، به طرف آمریکایی منتقل شده است.

او همچنین تأکید کرده بود که از نگاه تهران، اجرای این شروط با موضوع تنگه هرمز و آغاز مذاکرات ارتباط دارد و تا زمانی که ابهام‌های موجود برطرف نشود، ورود به مراحل بعدی قطعی نیست. 

در مقابل، بنا بر توضیح نجفی، واشنگتن می‌خواهد موضوع هسته‌ای از همان ابتدای مذاکرات در دستور کار قرار بگیرد. همین اختلاف بر سر ترتیب موضوعات می‌تواند مانعی جدی باشد: تهران می‌خواهد شروط خود را مبنای حرکت به مرحله بعد قرار دهد، در حالی که طرف آمریکایی، طبق روایت مشاور رضایی، بر ورود زودهنگام به پرونده هسته‌ای اصرار دارد.

در چنین وضعیتی، حتی پذیرش بخشی از خواسته‌های طرف مقابل نیز لزوماً به معنای نزدیک‌شدن به توافق نیست. اگر دو طرف درباره اینکه ابتدا چه تعهدی اجرا شود، کدام موضوع در اولویت قرار گیرد و چه تضمینی برای ادامه مسیر وجود داشته باشد، به تفاهم نرسند، توافق بر سر چند بند می‌تواند همچنان در سطح یک پیشرفت محدود باقی بماند.

«پاسخ ناکافی»؛ نشانه توقف مذاکرات یا ابزار چانه‌زنی؟

توصیف پاسخ آمریکا به‌عنوان «ناکافی» دو پیام دارد. پیام نخست این است که از نگاه مقام‌های ایرانی، مسیر تبادل پیشنهادها هنوز بسته نشده و واشنگتن پاسخی ارائه کرده که دست‌کم بخشی از آن قابل بررسی است.

پیام دوم آن است که تهران نمی‌خواهد دریافت پاسخ را به‌عنوان نشانه‌ای از عقب‌نشینی از شروط خود یا آمادگی برای توافق در چارچوب پیشنهادی آمریکا تفسیر کند.

با این حال، از عبارت «پاسخ ناکافی» نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که مذاکرات متوقف شده یا احتمال توافق از بین رفته است. برای چنین نتیجه‌ای باید اطلاعات روشن‌تری درباره محتوای پاسخ آمریکا، شروط پذیرفته‌شده، موارد مورد اختلاف و واکنش عملی دو طرف در دست باشد. آنچه فعلاً از اظهارات رضایی و نجفی برمی‌آید، ادامه اختلاف بر سر چارچوب و اولویت‌های مذاکرات است؛ نه اعلام رسمی پایان دیپلماسی.

تأکید رضایی بر تغییر رویکرد دیپلماتیک ایران نیز در همین چارچوب قابل فهم است. او پیش‌تر با اشاره به تجربه دورهای قبلی مذاکره گفته بود که تهران دیگر به الگوی گذشته بازنمی‌گردد. این موضع را می‌توان تلاشی برای افزایش اهرم چانه‌زنی و جلوگیری از تکرار روندی دانست که از نگاه ایران به نتیجه مطلوب نرسیده است؛ هرچند میزان موفقیت این راهبرد در عمل به رفتار طرف مقابل و جزئیات توافق احتمالی بستگی دارد.

فاصله تا توافق را باید در جزئیات سنجید

در شرایط فعلی، دو برداشت شتاب‌زده می‌تواند تصویر مذاکرات را مخدوش کند: نخست اینکه موافقت آمریکا با برخی شروط ایران را نشانه قطعی نزدیک‌شدن توافق بدانیم؛ دوم اینکه ناکافی‌بودن پاسخ را به معنای بسته‌شدن کامل مسیر دیپلماسی تفسیر کنیم. هیچ‌یک از این دو نتیجه صرفاً از اظهارات منتشرشده به دست نمی‌آید.

شاخص مهم‌تر، روشن‌شدن سه موضوع است: کدام شروط ایران پذیرفته شده‌اند، اختلاف بر سر موضوع هسته‌ای و ترتیب ورود به آن چگونه حل‌وفصل می‌شود و آیا دو طرف بر سر سازوکاری قابل اتکا برای اجرای تعهدات به تفاهم می‌رسند یا نه؟

خبرنگار : همتی