از "استاد ضدبرجام" تا پرونده رکود علمی/ پشت‌پرده جنجال اخراج "بیژن پیروز" چیست؟

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، ماجرای بیژن پیروز در روزهای اخیر به یکی از بحث‌برانگیزترین پرونده‌های فضای دانشگاهی و رسانه‌ای کشور تبدیل شده است. رسانه‌هایی مانند رجانیوز با تیترهایی نظیر «اخراج استاد مخالف برجام» تلاش کردند این پرونده را به برخورد سیاسی دولت با منتقدان سیاست خارجی پیوند بزنند؛ روایتی که به سرعت در شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های جریان تندرو بازتاب پیدا کرد.

اما بررسی جزئیات پرونده نشان می‌دهد داستان، پیچیده‌تر و البته متفاوت‌تر از آن چیزی است که در فضای تبلیغاتی روایت می‌شود.

پرونده‌ای که از دولت قبل باز مانده بود

برخلاف فضاسازی‌های اخیر، چالش استخدامی بیژن پیروز موضوعی تازه نیست. یک منبع آگاه در دانشگاه تهران در گفت‌و‌گو با انصاف نیوز گفت: وضعیت همکاری او از سال ۱۴۰۰ و در دوره دولت سیزدهم وارد مرحله بحرانی شده بود.

طبق این روایت، حقوق او از همان سال قطع و قرارداد همکاری‌اش تمدید نشده بود؛ مسئله‌ای که نه در دولت فعلی، بلکه در ساختار اداری و هیأت جذب دانشگاه و در دوران مدیریت‌های قبلی شکل گرفته است.

نکته قابل توجه آنجاست که تصمیم درباره تمدید نشدن قرارداد او، در هیأت‌هایی گرفته شده که بسیاری از اعضای آن به جریان اصولگرا نزدیک بوده‌اند. به گفته منابع دانشگاهی، دلیل اصلی این تصمیم «فقدان ارتقای پایه»، «رکود علمی» و «عدم تحقق تعهدات پژوهشی» عنوان شده است.

همین مسئله، روایت «تسویه‌حساب سیاسی» را با ابهامات جدی روبه‌رو می‌کند؛ چرا که اگر قرار بر حذف سیاسی بود، این روند باید سال‌ها قبل و در دولت‌های متفاوت متوقف می‌شد، نه آنکه پرونده او در چندین دوره مدیریتی همچنان باز بماند.

بیژن پیروز، چهره رسانه ای

بیژن پیروز طی سال‌های گذشته بیش از آنکه به‌عنوان یک چهره دانشگاهی شناخته شود، به عنوان تحلیلگر ثابت برنامه‌های سیاسی و چهره‌ای رسانه‌ای در اردوگاه مخالفان برجام مطرح بوده است.

او با مواضع تند علیه توافق هسته‌ای، دیپلماسی با غرب و مذاکره، به یکی از صداهای محبوب جریان‌های رادیکال تبدیل شد؛ چهره‌ای که بارها در رسانه‌ها، از «بی‌اعتباری حقوق بین‌الملل» تا «لزوم بازدارندگی حداکثری» سخن گفته است.

اما در فضای دانشگاهی، معیارها متفاوت است. آنچه برای ارتقای مرتبه علمی اهمیت دارد، نه حضور در مناظره‌های تلویزیونی و فضای سیاسی، بلکه تولید مقاله، پژوهش، فعالیت علمی و طی کردن فرآیندهای آکادمیک است.

بررسی کارنامه پژوهشی او در سامانه‌های علمی و پژوهشی نیز نشان می‌دهد فاصله قابل توجهی میان شهرت رسانه‌ای و جایگاه آکادمیکش وجود داشته است؛ موضوعی که منتقدانش از آن با عنوان «سایه سیاست بر دانشگاه» یاد می‌کنند.

از قطع برق اسرائیل تا روایت‌های آخرالزمانی

پیروز در سال‌های اخیر بارها با اظهارات جنجالی خبرساز شده بود. از ادعای «قطع برق اسرائیل» گرفته تا تحلیل‌هایی درباره ناکارآمدی ناوهای هواپیمابر آمریکا و روایت‌هایی درباره «جنگ بیولوژیک» و واکسن‌های غربی در دوران کرونا.

او همچنین از مدافعان جدی محدودسازی فضای مجازی و برخورد سختگیرانه با سلبریتی‌ها و منتقدان بود و فضای آنلاین را بخشی از «جنگ شناختی دشمن» توصیف می‌کرد.

در حوزه سیاست خارجی نیز همواره مواضعی رادیکال داشته است؛ از زیر سؤال بردن توافقات بین‌المللی تا انتقاد تند از سازوکارهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و حتی تشکیک در اصل NPT.

این مواضع اگرچه برای بخشی از جریان سیاسی کشور جذاب و هیجان‌برانگیز است، اما در محیط دانشگاهی الزاماً امتیاز علمی محسوب نمی‌شود؛ موضوعی که حالا دوباره تیتر روزنامه ها شده است.

دانشگاه یا سنگر جناحی؟

جنجال اخیر، بیش از آنکه دفاع از آزادی بیان یا استقلال دانشگاه باشد، تلاشی برای سیاسی‌سازی یک پرونده اداری و علمی است.

منتقدان جریان پایداری می‌گویند همان جریانی که در سال‌های گذشته در پرونده‌های متعدد اخراج و تعلیق استادان و دانشجویان سکوت کرده یا حتی مدافع برخوردهای سختگیرانه بوده، اکنون تلاش می‌کند موضوع عدم تمدید قرارداد یک عضو هیأت علمی پیمانی را به «سرکوب سیاسی» تبدیل کند.

در مقابل، حامیان پیروز معتقدند فضای دانشگاه نباید به سمت حذف چهره‌های منتقد حرکت کند و نوع برخورد با او نشانه‌ای از فشار بر صداهای مخالف است.

با این حال، سوال کلیدی همچنان پابرجاست: آیا دانشگاه باید بر اساس ملاحظات جناحی اداره شود یا بر پایه استانداردهای آموزشی و پژوهشی؟

پایان مصونیت سیاسی در دانشگاه؟

پرونده بیژن پیروز شاید فراتر از یک اختلاف اداری، نشانه تغییر مهم‌تری در فضای دانشگاهی ایران باشد؛ اینکه اتکای صرف به جایگاه سیاسی و رسانه‌ای، دیگر برای حفظ موقعیت دانشگاهی کافی نیست.

برای بسیاری از منتقدان، این پرونده نماد پایان دوره‌ای است که برخی چهره‌ها می‌توانستند با تکیه بر روابط جناحی، ضعف در عملکرد علمی را پشت شعارهای سیاسی پنهان کنند.

اکنون دانشگاه تهران در برابر یک آزمون مهم قرار گرفته است؛ آزمونی میان حفظ استانداردهای علمی یا تسلیم شدن در برابر فشارهای سیاسی و رسانه‌ای.

و شاید به همین دلیل است که ماجرای بیژن پیروز، دیگر فقط داستان یک استاد دانشگاه نیست؛ بلکه تصویری فشرده از جدال قدیمی سیاست و دانشگاه در ایران امروز است.