توافق ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز؛ گره کور در بازار نفت باز می‌شود یا کاغذپاره‌ای دیگر؟

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا به نقل از نیویورک‌تایمز و پایگاه خبری انتخاب، پشت‌پرده‌ی یکی از حساس‌ترین آبراه‌های جهان شاهد تحولاتی تازه و البته ابهام‌برانگیز است. یک مقام مسئول در دولت ایالات متحده آمریکا فاش کرده است که واشنگتن و تهران در سطوح کلی به یک نقطه اشتراک و توافق اولیه دست یافته‌اند؛ توافقی که هدف اصلی آن، باز کردن گره ترافیک دریایی و بازگشایی مجدد تنگه استراتژیک هرمز است. با این حال، انتشار این خبر نه تنها از بار روانی بازار کم نکرده، بلکه موجی از سوالات بی‌جواب و تردیدهای جدی را میان کارشناسان بین‌المللی و فعالان حوزه انرژی برانگیخته است.

گام اول؛ توافقی روی کاغذ با چاشنی ابهام

خبرهای رسیده نشان می‌دهد که دو طرف پس از رایزنی‌های فشرده، سرانجام بر سر کلیات یک تفاهم‌نامه به توافق رسیده‌اند. اما مشکل اصلی اینجاست که جزئیات اجرایی این طرح هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. ناظران سیاسی و اقتصادی بلافاصله پس از اعلام این خبر، بذر تردید را کاشتند و دو پرسش کلیدی را مطرح کردند: اول اینکه کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌های غول‌پیکر دقیقاً از چه تاریخی می‌توانند بدون دغدغه و به صورت عادی و روزمره مسیر رفت‌وآمد خود را از این شاهراه حیاتی از سر بگیرند؟ و دوم اینکه، این توافق سیاسی چه زمانی اثر ملموس خود را روی تابلوهای صرافی‌ها و بازارهای جهانی نفت نشان خواهد داد تا شاهد ریزش قیمت طلای سیاه باشیم؟

برای درک بهتر اهمیت این موضوع، باید بدانیم که تنگه هرمز صرفاً یک مسیر دریایی ساده نیست؛ بلکه شریان اصلی تامین انرژی جهان است که مسدود شدن یا حتی ایجاد اختلال چندروزه در آن، می‌تواند کل اقتصاد بین‌الملل را دچار شوک حرکتی کند. به همین دلیل است که هرگونه توافق درباره آن، زیر ذره‌بین دقیق تحلیل‌گران قرار می‌گیرد. اما تا این لحظه، بیانیه صادر شده بیشتر شبیه به یک توافق‌نامه روی کاغذ است و تا رسیدن به مرحله اجرا، فرسنگ‌ها فاصله دارد.

چشم‌انداز بازار انرژی؛ چرا کارشناسان بدبین هستند؟

وقتی صحبت از اقتصاد و بازار نفت می‌شود، پیش‌بینی رفتار قیمت‌ها کار ساده‌ای نیست. در همین راستا، کارل واینبرگ، یکی از اقتصاددانان برجسته و تحلیل‌گر ارشد موسسه مطالعات اقتصادی «های فریکوئنسی اکونومیکس»، در پاسخ به این پرسش‌ها اظهار نظر تامل‌برانگیزی داشته است. او معتقد است اگر بخواهیم یک پاسخ کوتاه، صریح و واقع‌بینانه به وضعیت فعلی بدهیم، باید بگوییم: «در حال حاضر هیچ‌کس پاسخ این سوالات را نمی‌داند.»

این اظهار نظر نشان می‌دهد که بازار انرژی جهان بیش از آنکه تحت تاثیر بیانیه‌های رسمی و دیپلماتیک قرار گیرد، به رفتارهای عملی و نشانه‌های عینی در صحنه واقعیت نیاز دارد. واینبرگ در ادامه تحلیل خود به یک نکته کلیدی و قطعی اشاره می‌کند که می‌تواند آب پاکی را روی دست منتظران کاهش قیمت‌ها بریزد. او با قاطعیت تاکید کرد: «یک مسئله کاملاً روشن و غیرقابل انکار است؛ به این زودی‌ها نباید منتظر پایین آمدن قیمت نفت و فرآورده‌های سوختی در بازارهای جهانی باشیم.»

 ریشه‌های پایداری قیمت نفت در بحران‌های سیاسی

اما چرا با وجود اعلام یک توافق بزرگ، قیمت‌ها گارد صعودی خود را حفظ کرده‌اند؟ پاسخ به این ساختار پیچیده، در رفتار روانی بازار نهفته است. بازارهای مالی و به ویژه بازار نفت، به شدت نسبت به امنیت پایدار حساس هستند. یک توافق اولیه و شکننده نمی‌تواند ریسک‌های ناشی از ماه‌ها تنش را به سرعت پاک کند. شرکت‌های بیمه دریایی، خطوط کشتیرانی بزرگ و معامله‌گران عمده سوخت، تا زمانی که عبور امن و بدون خطر اولین محموله‌های نفتی را از تنگه هرمز به چشم خود نبینند، تعرفه‌ها و قیمت‌های خود را کاهش نخواهند داد.

علاوه بر این، زنجیره تامین جهانی در طول دوره تنش آسیب دیده است. تغییر مسیر کشتی‌ها به سمت راه‌های طولانی‌تر و گران‌تر، هزینه‌های لجستیکی سنگینی را به شرکت‌ها تحمیل کرده است. جبران این خسارت‌ها و بازگشت به روال عادی، فرآیندی زمان‌بر است که احتمالاً ماه‌ها به طول خواهد انجامید. بنابراین، حتی اگر همین امروز هم صلح کامل برقرار شود، اثرات تورمی این بحران تا مدتی بر دوش اقتصاد جهانی سنگینی خواهد کرد.

نتیجه‌گیری؛ توافق سیاسی در برابر واقعیت‌های اقتصادی

در نهایت می‌توان گفت که تفاهم اخیر میان ایالات متحده و ایران بر سر بازگشایی تنگه هرمز، اگرچه یک سیگنال مثبت دیپلماتیک به شمار می‌رود، اما بیشتر به یک مسکن موقت شبیه است تا درمان قطعی. گره کور این بحران زمانی باز خواهد شد که جدول زمانی مشخصی برای رفت‌وآمد ایمن کشتی‌ها ارائه شود و تضمین‌های عملی و عینی از سوی هر دو طرف درگیر به مرحله اجرا درآید.

تا آن زمان، بازار نفت همچنان در موضع انتظار و احتیاط باقی خواهد ماند و همان‌طور که کارشناسان ارشد اقتصادی پیش‌بینی کرده‌اند، سبد خرید مصرف‌کنندگان انرژی در سراسر جهان به این زودی‌ها رنگ ارزانی را به خود نخواهد دید. آینده این توافق به این بستگی دارد که آیا طرفین می‌توانند از مرحله بیانیه‌های مبهم عبور کرده و به اقدامات شفاف و صلح‌آمیز روی آورند یا خیر.

خبرنگار : نقوی