جنجال مهاجرت زینب ابوطالبی/ به مخالفان گفت: "جمع کنید بروید"؛ حالا خودش مهاجرت کرده است؟

محمدرضا باهنر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در اظهاراتی درباره مهاجرت زینب ابوطالبی گفت فردی که زمانی از مخالفان یک سبک فکری خواسته بود ایران را ترک کنند، خودش از کشور رفته است. او مدعی شد با پیگیری موضوع متوجه شده این فرد مدت‌هاست در ایران حضور ندارد. 

اما این روایت خیلی زود با واکنش مستقیم ابوطالبی روبه‌رو شد. او در گفت‌وگویی تلفنی با خبرگزاری تسنیم، خروج از کشور را تکذیب کرد و گفت در ایران حضور دارد.

او همچنین اعلام کرد در صورت ادامه انتشار اخبار نادرست درباره زندگی شخصی‌اش، از مسیرهای قانونی پیگیری خواهد کرد. 

تا زمان انتشار این گزارش، مدرک مستقلی که ادعای مهاجرت ابوطالبی را تأیید کند، ارائه نشده است. 

دو جمله جنجالی، دو گوینده متفاوت

یکی از نکات مهم در بازتاب این ماجرا، تفاوت میان دو اظهارنظر مشهور است که گاهی در بازنشرها به یک نفر نسبت داده می‌شوند.

زینب ابوطالبی در دی‌ماه ۱۳۹۸، در برنامه‌ای از شبکه افق، درباره سبک زندگی و باورهای مورد نظر خود گفت کسانی که به این نگاه اعتقاد ندارند، «جمع کنند از ایران بروند».

این جمله در روزهای پس از شهادت سپهبد قاسم سلیمانی و هم‌زمان با بحران سقوط هواپیمای اوکراینی منتشر شد و واکنش‌های گسترده‌ای به دنبال داشت.

ابوطالبی چند روز بعد عذرخواهی کرد و توضیح داد سخنانش مربوط به برنامه‌ای بوده که چند روز پیش از سقوط هواپیمای اوکراینی ضبط شده و خطابش به برخی مسئولانی بوده که به باور او از ارزش‌هایی سخن می‌گفتند که در عمل به آنها پایبند نیستند.

او در توضیحات خود همچنین گفت: «من کی‌ام که برای مردم ایران تعیین تکلیف کنم که مثل من فکر کنند» و تأکید کرد که مردم ایران، فارغ از اختلاف نظرهایشان، متعلق به یک سرزمین هستند.

اما عبارت «مملکت مال حزب‌اللهی‌هاست» متعلق به منصوره معصومی اصل است؛ او در آبان ۱۴۰۲ در یک برنامه تلویزیونی این جمله را مطرح کرد و اظهاراتش بازتاب گسترده‌ای داشت. 

باهنر در روایت اخیر خود این دو مضمون را در کنار یکدیگر بیان کرده است. به همین دلیل، بازنشر جمله ترکیبی «مملکت مال حزب‌اللهی‌هاست، هرکس نمی‌خواهد برود» به‌عنوان نقل‌قول دقیق از یک فرد، می‌تواند باعث اشتباه گرفتن دو چهره با یکدیگر شود.

چرا آن جمله پس از هفت سال همچنان گفته می شود؟

ماندگاری اظهارات سال ۱۳۹۸ ابوطالبی را نمی‌توان صرفاً با جنجال رسانه‌ای همان روزها توضیح داد. آن جمله به موضوعی فراتر از یک مجادله تلویزیونی گره خورد: اینکه آیا تعلق به کشور باید به هم‌عقیدگی سیاسی یا پذیرش یک سبک زندگی مشخص وابسته باشد؟

در جامعه‌ای که درباره مهاجرت، محدودیت‌های اجتماعی، وضعیت اقتصادی و امکان تحقق خواسته‌های نسل‌های مختلف اختلاف نظر وجود دارد، چنین عباراتی به‌سرعت از یک برنامه تلویزیونی خارج می‌شوند و به نمادی برای بحث درباره حقوق شهروندی و معنای تعلق ملی تبدیل می‌شوند.

عذرخواهی بعدی ابوطالبی نیز نتوانست این جمله را از حافظه رسانه‌ای پاک کند. اکنون با طرح ادعای مهاجرت او، همان سابقه بار دیگر به موضوع روز تبدیل شده است؛ با این تفاوت که این بار اصل خبر نیز محل اختلاف است.

روایت مهاجرت ابوطالبی برای برخی کاربران یادآور تناقض میان توصیه به دیگران برای ترک کشور و انتخاب احتمالی زندگی در خارج از ایران است. اما این برداشت تنها زمانی می‌تواند درباره شخص او موضوعیت پیدا کند که اصل مهاجرت تأیید شود؛ در حال حاضر، ابوطالبی چنین ادعایی را رد کرده است.

از سوی دیگر، حتی اگر روزی خروج یک چهره سیاسی یا رسانه‌ای از کشور تأیید شود، به‌تنهایی نمی‌توان درباره انگیزه‌ها یا دلایل شخصی او نتیجه‌گیری کرد. مهاجرت یک واقعیت قابل بررسی است، اما نسبت‌دادن انگیزه سیاسی به آن نیازمند شواهد جداگانه است.