جنگ و میراث فرهنگی/ هنگامی که تاریخ یک ملت زیر آتش می‌رود

به گزارش خبرنگار فرهنگی ایونا، در طول تاریخ، هر بار که جنگی آغاز شده، میراث فرهنگی و آثار تاریخی نیز در معرض خطر قرار گرفته‌اند. این آثار که گاه هزاران سال قدمت دارند، فقط مجموعه‌ای از سنگ و خاک نیستند؛ بلکه نشانه‌های روشن تمدن، هنر، شیوه زندگی و باورهای نسل‌های پیشین‌اند. نابودی آن‌ها یعنی از دست رفتن بخشی از حافظه مشترک بشر.

 جنگ‌ها به چند شکل میراث فرهنگی را تهدید می‌کنند:

•  تخریب مستقیم: حملات نظامی، بمباران‌ها یا درگیری‌های زمینی می‌توانند بناهای تاریخی و موزه‌ها را به‌طور کامل آسیب‌زده یا نابود کنند.
•  غارت و قاچاق آثار: در شرایط ناامنی، فرصت برای قاچاقچیان فراهم می‌شود تا آثار ارزشمند را ربوده و به بازارهای غیرقانونی منتقل کنند.
•  آسیب‌های جانبی و بی‌احتیاطی: حتی بدون هدف قرار دادن آثار، امواج انفجار یا لرزش‌ها می‌توانند به ساختارهای حساس و فرسوده تاریخی آسیب جدی وارد کنند.

 پیامدهای این تخریب‌ها تنها مادی نیست. نابودی یک بنای تاریخی یعنی از بین رفتن دانش معماری، هنر بومی، روایت‌های فرهنگی و هویت اجتماعی یک سرزمین. علاوه بر این، خسارت به میراث فرهنگی آینده گردشگری، اقتصاد محلی و مطالعات تاریخی را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

 نهادهای بین‌المللی مانند یونسکو سال‌هاست تلاش می‌کنند با کنوانسیون‌ها و پروتکل‌های حفاظتی، از آثار تاریخی در زمان جنگ پاسداری کنند. این قوانین کشورها را ملزم می‌کند تا از هدف قرار دادن اماکن فرهنگی خودداری کنند، از آن‌ها استفاده نظامی نکنند و عاملان تخریب را تحت پیگرد قرار دهند. با وجود این، اجرای کامل قوانین در میدان جنگ چالش‌برانگیز است.

 بازسازی آثار تاریخی آسیب‌دیده نیز فرایندی دشوار است. بسیاری از این بناها با روش‌های سنتی و در دوره‌های طولانی ساخته شده‌اند؛ بنابراین احیای آن‌ها نیازمند متخصصان، فناوری‌های پیشرفته، زمان طولانی و هزینه‌های بسیار سنگین است. در بعضی موارد، بازسازی اصلاً امکان‌پذیر نیست و بخشی از تاریخ برای همیشه از دست می‌رود.

 در نهایت، حفاظت از میراث فرهنگی تنها وظیفه دولت‌ها و سازمان‌های جهانی نیست؛ آگاهی و حساسیت عمومی نقش مهمی در جلوگیری از تخریب و جلوگیری از قاچاق آثار دارد. میراث فرهنگی سرمایه مشترک بشر است و حفظ آن یعنی نگاهبانی از هویت نسل‌های گذشته و آینده.

خبرنگار : شاکر