حرکت تازه ایران در خلیج فارس؛ اقدامی که روس‌ها را خوشحال کرد

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا از روزنامه اطلاعات، ژئوپلیتیک خلیج فارس و به ویژه شریان حیاتی تنگه هرمز بار دیگر به مرکز ثقل معادلات اقتصادی و نظامی جهان تبدیل شده است؛ فضایی که در آن اقدامات راهبردی ایران، ناخواسته چرخ‌دنده‌های ماشین اقتصادی روسیه را روان‌تر از گذشته به حرکت درآورده است. کرملین که تحت شدیدترین تحریم‌های غربی، سال جدید میلادی را با سقوط آزاد درآمدهای نفتی و کسری بودجه‌ای فراتر از پیش‌بینی‌ها آغاز کرده بود، ناگهان به لطف شعله‌ور شدن تنش‌ها در خلیج فارس و انسداد این شاهراه کلیدی انرژی، با جهش بی‌سابقه قیمت نفت روبرو شد. این جابجایی بزرگ در موازنه قدرت و انرژی، درست در زمستانی رخ داد که انزوای لجستیکی و مالی روسیه به اوج خود رسیده بود، اما تنش‌های خاورمیانه مانند یک اهرم نجات، درآمدهای ارزی دولت پوتین را به ارقامی افسانه‌ای نزدیک کرد تا بار دیگر مشخص شود که مسکو چگونه می‌تواند از خاکستر بحران‌های پیرامونی، ثروت و نفوذ سیاسی خود را بازسازی کند.

هدیه طلایی خلیج فارس به کرملین؛ وقتی تنگه هرمز بودجه پوتین را نجات می‌دهد

آغاز سال برای تصمیم‌گیران اقتصادی در مسکو شبیه به یک کابوس تمام‌عیار بود. بسته‌های پیاپی تحریمی اروپا و آمریکا، سیستم حمل‌ونقل و زنجیره تامین روسیه را فلج کرده بود و سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی این کشور با بالا نگه داشتن نرخ بهره، رمقی برای شرکت‌های بزرگ نفتی جهت دریافت وام و توسعه میادین باقی نگذاشته بود. در همین حال، هزینه‌های سرسام‌آور استخراج نفت در مناطق سخت‌گذر سیبری و کرایه‌های سنگین نفتکش‌ها برای دور زدن تحریم‌ها، تراز مالی این کشور را به شدت منفی کرده بود.

آمارهای رسمی نشان می‌داد که درآمدهای حاصل از فروش نفت و گاز روسیه در ماه‌های ابتدایی با ریزش هولناک ۴۳ درصدی مواجه شده بود و کسری بودجه این کشور به رقم بی‌سابقه ۴.۶ تریلیون روبل رسید؛ بحرانی چنان عمیق که پوتین را ناچار کرد دست به دامن صندوق ملی رفاه کشورش شود. اما ورق ناگهان برگشت. وقوع بحران در تنگه هرمز و توقف جریان عبور و مرور ۲۰ درصد از نفت مصرفی جهان، شوک شدیدی به بازارهای جهانی وارد کرد و قیمت هر بشکه نفت اورال روسیه را به بالای ۱۱۶ دلار فرستاد؛ رقمی که در ۱۳ سال گذشته بی‌سابقه بود. این جهش ناگهانی نه تنها تخفیف‌های اجباری روسیه به مشتریان آسیایی را ذوب کرد، بلکه باعث شد درآمدهای نفتی مسکو تنها در یک ماه از مرز یک تریلیون روبل عبور کند و کرملین دوباره خرید طلا و ارز را برای روزهای مبادا آغاز کند.

[ آغاز سال: کسری بودجه ۴.۶ تریلیون روبلی ] ─── ( بحران تنگه هرمز ) ─── [ فروردین: درآمد ۱ تریلیون روبلی در یک ماه ]

ماراتن قیمت‌ها و خط قرمز مسکو؛ سناریوهای پیش‌روی بازار انرژی

تحلیل‌گران بازار انرژی معتقدند روسیه بودجه خود را بسیار محتاطانه و بر پایه نفت ۵۹ دلاری بسته بود تا یک حاشیه امنیت برای خود ایجاد کند. با این حال، با توجه به هزینه‌های سنگین نظامی فعلی این کشور، بودجه کرملین زمانی به تعادل واقعی می‌رسد که قیمت نفت بالای ۹۳ دلار باقی بماند. اگر تنش‌ها در خلیج فارس پایدار بماند، روسیه می‌تواند تا پایان سال بیش از ۳ تریلیون روبل درآمد مازاد کسب کند. در این میان، سه سناریوی اساسی برای آینده بازار قابل ترسیم است:

سناریوهای احتمالی بازه زمانی رفع بحران وضعیت قیمت نفت برنت پیامد برای بودجه روسیه
سناریوی اول خرداد و تیر کاهش به محدوده ۷۰-۸۰ دلار درآمدهای بالا در کوتاه‌مدت و ثبات نسبی
سناریوی دوم اواخر پاییز جهش به ۱۱۵-۱۲۰ دلار درآمد فوق‌العاده پایداری برای ۵ تا ۶ ماه
سناریوی سوم تداوم بن‌بست و جنگ صعود به بالای ۱۳۰-۱۴۰ دلار رکود جهانی، سقوط تقاضا و تهدید جدی برای مسکو

برآوردها نشان می‌دهد که سناریوی دوم محتمل‌ترین مسیر است؛ جریانی که جریان پایداری از ارز را به خزانه روسیه سرازیر می‌کند و کسری بودجه این کشور را به حداقل ممکن می‌رساند.

هشدار آرامکو و ابعاد تاریک بحران؛ ترمیم بازار چقدر زمان می‌برد؟

در حالی که مسکو از صعود قیمت‌ها ابراز خرسندی می‌کند، در سوی دیگر میدان، مقامات نفتی خاورمیانه و غرب چشم‌انداز نگران‌کننده‌ای را ترسیم می‌کنند. «امین ناصر»، مدیرعامل شرکت غول‌پیکر آرامکو عربستان، هشدار داده است که حتی در صورت بازگشایی فوری تنگه هرمز، زنجیره تامین جهانی به این زودی‌ها ترمیم نخواهد شد. اختلال در مسیرهای کشتیرانی، تخلیه شدید ذخایر استراتژیک کشورهای بزرگ و سرگردانی صدها نفتکش در پشت دروازه‌های خلیج فارس، بازار را تا سال‌ها تحت تاثیر قرار خواهد داد.

از سوی دیگر، گزارش‌های ارتش آمریکا حاکی از آن است که پاک‌سازی کامل این آبراهه بین‌المللی از مین‌های دریایی و خطرات امنیتی ممکن است تا شش ماه به طول بینجامد. این وضعیت به این معناست که پس از بازگشت آرامش نیز، اشتیاق بازار برای خرید نفت جهت پر کردن مجدد انبارها و ذخایر استراتژیک، قیمت‌ها را برای مدت طولانی‌تری بالا نگه خواهد داشت؛ وضعیتی که مستقیماً به سود فروشندگان نفت خارج از محدوده خلیج فارس، به ویژه روسیه، خواهد بود.

پارادوکس نفت گران؛ چرا روسیه خواهان قیمت‌های نجومی نیست؟

با وجود سود سرشاری که بحران خلیج فارس نصیب مسکو کرده است، کارشناسان تاکید می‌کنند که قیمت‌های بی‌نهایت بالا و نجومی (بالای ۱۳۰ دلار) برخلاف تصور عموم، به ضرر اقتصاد روسیه است. نقطه بهینه و ایده‌آل برای مقامات کرملین، نفت ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلاری است. دلیل اول این است که نفت بسیار گران، اقتصاد بزرگ‌ترین خریداران روسیه یعنی چین و هند را وارد فاز انقباضی و صرفه‌جویی شدید می‌کند که نتیجه آن کاهش تقاضای فیزیکی برای خرید نفت روسیه خواهد بود.

دلیل دوم به صرفه شدن تولید نفت در میادین پرهزینه آمریکا بازمی‌گردد؛ قیمت‌های نجومی، تولید نفت «شل» ایالات متحده را به شدت سودآور کرده و حجم عظیمی از نفت رقیب را وارد بازار می‌کند. در نهایت، شوک‌های شدید قیمتی، فرآیند گذار جهانی به سمت انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر را سرعت می‌بخشد و جایگاه نفت را در بلندمدت تضعیف می‌کند. علاوه بر این، هم‌زمان با گرانی نفت، هزینه‌های جانبی روسیه شامل کرایه نفتکش‌های واسطه، مبالغ بیمه‌های بین‌المللی و هزینه‌های دور زدن تحریم‌ها نیز به شدت بالا می‌رود؛ چالش‌هایی که در کنار حملات پهپادی به پالایشگاه‌های داخلی این کشور، شیرینی نفت گران را برای پوتین تلخ می‌کند.

خبرنگار : نقوی