دستاوردهای سفر پوتین به پکن؛ چرا غول فناوری و انرژی آسیا برگ برنده روابط چین و روسیه است؟

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا به نقل از پایگاه خبری سی‌ان‌بی‌سی (CNBC)، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، روز چهارشنبه پکن را با بیانیه‌هایی مبنی بر دوستی پایدار با چین و مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های دوجانبه ترک کرد. با این حال، این سفر بدون دستیابی به پیشرفت چشمگیری در زمینه خط لوله انرژی که مسکو به شدت به دنبال آن بود، پایان یافت؛ موضوعی که نشان‌دهنده تغییر هندسه این شراکت راهبردی و تمایل بیش از پیش آن به نفع پکن است.

نکات کلیدی و محوری سفر پوتین به چین

• دو کشور در دستیابی به یک موفقیت بزرگ در پروژه خط لوله قدرت سیبری ۲ (Power of Siberia 2) ناکام ماندند که این موضوع یک عقب‌نشینی جدی برای مسکو محسوب می‌شود.
• پکن و مسکو بسته گسترده‌ای شامل بیش از ۴۰ توافق‌نامه در زمینه‌های تجارت، آموزش، فناوری و تکنولوژی، امنیت هسته‌ای و دیگر موضوعات کلیدی امضا کردند.
• سفر پوتین بلافاصله پس از سفر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا انجام شد و پکن استقبالی تقریباً مشابه را برای رهبر روسیه تدارک دید.

پیشرفت ناچیز در توافق بزرگ گاز و بن‌بست خط لوله قدرت سیبری ۲

رهبران دو کشور نتوانستند به پیشرفت پیش‌بینی‌شده در پروژه خط لوله قدرت سیبری ۲ دست یابند؛ پروژه‌ای که مسکو پیش‌تر اعلام کرده بود «با جزئیات فراوان مورد بحث قرار خواهد گرفت». صادرات گاز روسیه به اروپا پس از تهاجم به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به طور چشمگیری کاهش یافته و مسکو به شدت نیازمند بازارهای جایگزین است.

پس از این نشست، دیمیتری پسکوف، سخنگوی مطبوعاتی روسیه اظهار داشت که پکن و مسکو به تفاهمی در رابطه با پارامترهای کلیدی این سرمایه‌گذاری دست یافته‌اند، اما بر اساس گزارش خبرگزاری ریانووستی، «برخی نکات ظریف فنی هنوز نیاز به اصلاح دارند» و هیچ جدول زمانی مشخصی برای این پروژه تعیین نشده است.

اگرچه شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین تصریح کرد که همکاری در حوزه انرژی باید به عنوان «سنگ لنگر» روابط چین و روسیه عمل کند، اما در سخنان خود هیچ اشاره‌ای به این خط لوله راهبردی نکرد.

عقب‌نشینی بزرگ مسکو در برابر سیاست‌های سخت‌گیرانه پکن

لایل موریس، پژوهشگر ارشد امنیت ملی و سیاست خارجی چین در مؤسسه سیاست جامعه آسیا، در این باره گفت: «این یک عقب‌نشینی بزرگ برای روسیه و پوتین است که قبل از سفر اشاره کرده بود پیشرفت بزرگی در راه است. پکن احتمالاً در زمانی که روسیه به دلیل قطع برخی جریان‌های گازی از سوی اتحادیه اروپا، بخشی از اهرم‌های فشار خود را از دست داده، سیاست سخت‌گیری و چانه‌زنی حداکثری را در پیش گرفته است. هیچ راهی برای توجیه آن وجود ندارد؛ پوتین از شکست در توافق بر سر این خط لوله آسیب دیده است.»

مسکو این پروژه گاز طبیعی را برای هدایت مجدد صادرات خود از اروپا به سمت چین حیاتی می‌داند، در حالی که پکن نگران وابستگی بیش از حد به یک تامین‌کننده واحد انرژی است. با این حال، روسیه همواره یکی از تامین‌کنندگان برتر انرژی چین بوده و پس از اختلال شدید در جریان‌های نفتی از طریق تنگه هرمز، محموله‌های نفتی خود را به پکن افزایش داده است.

دو طرف در سپتامبر ۲۰۲۵ یک یادداشت تفاهم الزام‌آور قانونی برای پیشبرد ساخت خط لوله قدرت سیبری ۲ امضا کرده بودند، اما مذاکرات به دلیل اختلافات گسترده در قیمت‌گذاری، شرایط تامین مالی و زمان‌بندی تحویل متوقف شد. پیش‌بینی می‌شود این خط لوله با عبور از مغولستان، سالانه تا ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی را از روسیه به چین منتقل کند و متمم سیستم فعلی قدرت سیبری ۱ شود که سالانه حدود ۳۸ میلیارد متر مکعب گاز به چین تحویل می‌دهد.

پیوندهای ناگسستنی و امضای توافق‌نامه‌های کلان در حوزه فناوری و تجارت

به رغم ناکامی در توافق گاز، پکن و مسکو بسته جامع و گسترده‌ای شامل بیش از ۴۰ قرارداد در زمینه‌های تجارت، آموزش، فناوری و تکنولوژی، امنیت هسته‌ای و غیره امضا کردند که نشان‌دهنده پویایی مستمر در روابط دوجانبه دیرینه است. رهبران دو کشور پیوندهای خود را «ناگسستنی» خواندند و متعهد به تعمیق «حسن همجواری و همکاری دوستانه» شدند. شی جین‌پینگ نیز تاکید کرد که روابط دوجانبه در «بالاترین سطح خود در تاریخ» قرار دارد.

چین بزرگترین شریک تجاری روسیه است، اگرچه روسیه تنها حدود ۴ درصد از کل تجارت چین را به خود اختصاص می‌دهد و این تراز تجاری، رابطه را به نفع چین سنگین‌تر می‌کند. دو کشور همچنین بر سر تعمیق اعتماد و همکاری‌های نظامی، از جمله گسترش رزمایش‌های مشترک، گشت‌های هوایی و گشت‌های دریایی به توافق رسیدند.

در موضوع تایوان، مسکو بر حمایت خود از «اصل چین واحد» که این جزیره را بخشی از خاک چین می‌داند، تاکید و با هرگونه استقلال تایوان مخالفت کرد. در مقابل، چین در خصوص بحران اوکراین اعلام کرد که همچنان موافق راه‌حل دیپلماتیک برای حل مناقشه است و در عین حال از حاکمیت و تمامیت ارضی روسیه قاطعانه حمایت می‌کند.

دو طرف در هشداری آشکار به واشنگتن، حملات نظامی به کشورهای ثالث، ترور رهبران کشورهای مستقل و تلاش برای بی‌ثبات کردن محیط‌های سیاسی داخلی را به عنوان نقض شدید قوانین بین‌المللی محکوم کردند. در بیانیه مشترک آمده است که چنین «مداخله‌های مخرب خارجی»، محرک اصلی بی‌ثباتی در سراسر منطقه اوراسیا است.

نمایش قدرت دیپلماتیک شی جین‌پینگ در تعادل میان ترامپ و پوتین

سفر پوتین بلافاصله پس از سفر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده به پکن صورت گرفت. پکن برای رهبر روسیه استقبالی تقریباً همسان تدارک دید: فرش قرمز روی باند فرودگاه و صفوف کودکانی که پرچم‌ها و دسته‌های گل را تکان می‌دادند.

شی جین‌پینگ از هر دو رهبر با مراسمی مجلل و تشریفاتی در خارج از تالار بزرگ خلق در مرکز پکن استقبال کرد و شلیک ۲۱ توپ در میدان تیان‌آن‌من طنین‌انداز شد. با این حال، تفاوت دو هیئت در ماهیت آن‌ها بود؛ در حالی که ترامپ با همراهی ده‌ها مدیر ارشد اجرایی از غول‌های فناوری و تکنولوژی جهان مانند مدیران عامل **اپل (Apple)**، **تسلا (Tesla)** و **انویدیا (Nvidia)** وارد پکن شد، همراهان پوتین عمدتاً متشکل از معاونان نخست‌وزیر، وزرا و روسای شرکت‌های نفت و گاز دولتی بودند.

ایوان مدئیروس، رئیس مطالعات آسیایی دانشگاه جورج‌تاون، در این باره به برنامه «ارتباط چینی» شبکه CNBC گفت: «یک موضع بسیار ظریف و دقیق وجود داشت تا اطمینان حاصل شود که نوعی برابری نسبی در رابطه چین با این دو رهبر برقرار است.»

به گفته مدئیروس، این بازدیدهای متوالی، نقش محوری رو به رشد شی جین‌پینگ را در رویدادهای جهانی برجسته کرد. او با اشاره به میزبانی پکن از رهبران متعدد اروپایی، خاورمیانه‌ای و آفریقایی در ماه‌های اخیر افزود: «شی جین‌پینگ آشکارا تلاش می‌کند چین را به عنوان قدرت خارجی غیرقابل جایگزین در سیاست بین‌الملل معرفی کند. این در واقع تلاش چین برای اثبات این نکته است که اگر نگوییم قدرت اول، حداقل یکی از قدرت‌های پیشرو در جهان است.»

گفتنی است در مقایسه با ترامپ که تنها دومین سفر خود را به چین تجربه می‌کرد، پوتین در طول بیش از یک چهارم قرن حضور خود در قدرت، بیش از ۲۰ بار به این کشور سفر کرده است.

خبرنگار : نقوی