زلزله سیاسی در مسیر دیپلماسی اسلام‌آباد؛ فشار سنگین لابی‌های ترامپ و شرط جدیدی که توافق با ایران را لبه پرتگاه برد

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا به نقل از هم‌میهن،  بر اساس ادعای روزنامه آمریکایی «نیویورک‌پست»، شانس دست‌یابی به یک تفاهم پایدار میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به شکل چشمگیری افت کرده و ناظران سیاسی نسبت به آینده این گفت‌وگوها به شدت ابراز تردید می‌کنند. این چرخش ناگهانی در شرایطی رخ می‌دهد که تا پیش از این، سیگنال‌های مثبتی از تمایل هر دو کشور برای کاهش تنش‌ها به گوش می‌رسید.

از انعطاف اولیه تا دگرگونی ناگهانی؛ چرخش ۱۸۰ درجه‌ای دونالد ترامپ

بررسی سیر تحولات نشان می‌دهد که در ابتدای این ماراتن دیپلماتیک، مقامات تهران و واشینگتن بر سر یک فرمول بینابینی به توافق رسیده بودند. بر اساس این فرمول اولیه، قرار بر این بود که هر دو طرف برای شکستن یخ مذاکرات و باز کردن گره‌های کور، از برخی خواسته‌ها و مطالبات حداکثری خود چشم‌پوشی کنند تا مسیر برای یک توافق گام‌به‌گام هموار شود. در این چارچوب ابتدایی، برنامه‌ریزی شده بود که ایالات متحده در ازای اقدامات اعتمادساز ایران، بخشی از اموال و دارایی‌های بلوکه‌شده کشورمان را آزاد کند تا حسن نیت خود را نشان دهد.

اما این فضای مثبت کمتر از یک شبانه‌روز دوام آورد. تنها ۲۴ ساعت پس از این تفاهم اولیه، موج سنگینی از فشارهای سیاسی از سوی مقامات ارشد رژیم صهیونیستی و چهره‌های تندروی طرفدار اسرائیل که نفوذ بالایی در دایره مشاوران نزدیک به دونالد ترامپ دارند، آغاز شد. این لابی‌های فشرده و پشت‌پرده کارساز افتاد و رئیس‌جمهوری آمریکا به طور ناگهانی و در یک چرخش آشکار، لحن و ادبیات خود را تغییر داد. ترامپ با کنار گذاشتن پیش‌نویس اولیه، شرط جدید و بسیار سنگینی را روی میز گذاشت؛ او اکنون اعلام کرده است که هرگونه آزادسازی وجوه مسدودشده ایران و رفع محدودیت‌های اقتصادی، منوط به برچیدن و کنار گذاشتن کل ذخایر مواد هسته‌ای ایران است. این زیاده‌خواهی جدید، عملاً فرمول متوازن قبلی را از بین برده است.

گره کور لبنان؛ خط قرمزی که ایران از آن عبور نمی‌کند

چالش‌های پیش روی این تفاهم‌نامه تنها به مسائل مالی و فنی هسته‌ای محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد منطقه‌ای بسیار پیچیده‌ای نیز پیدا کرده است. در جریان اعمال فشارهای اخیر، اسرائیلی‌ها یک بند فرامتنی و استراتژیک را به مطالبات خود از کاخ سفید اضافه کرده‌اند. آن‌ها از ایالات متحده خواسته‌اند تا در متن این تفاهم‌نامه، بند ارزیابی آزادی عمل نظامی برای ارتش اسرائیل در خاک لبنان گنجانده شود.

این مطالبه زیاده‌خواهانه با مخالفت قاطع و صریح مقامات جمهوری اسلامی ایران مواجه شده است. تهران این درخواست را به عنوان تهدیدی مستقیم علیه ثبات منطقه و حاکمیت ملی کشورهای هم‌پیمان خود قلمداد کرده و اعلام نموده است که به هیچ عنوان حاضر نیست بر سر مسائل دفاعی و امنیتی منطقه وارد معامله شود. پافشاری ایران بر این خط قرمز و در سوی مقابل، اصرار لابی‌های ترامپ بر گنجاندن این بند، توافق را به یک بن‌بست کامل کشانده است.

تفاهم‌نامه پاکستانی در لبه پرتگاه؛ چه سهمی برای دیپلماسی باقی مانده است؟

این سند دیپلماتیک که به دلیل نقش کلیدی میانجی‌گران به عنوان «تفاهمنامه پاکستانی‌الاصل» شناخته می‌شود، اکنون تحت شدیدترین و بی‌سابقه‌ترین فشارهای سیاسی از سوی واشینگتن قرار دارد. کارشناسان روابط بین‌الملل بر این باورند که در شرایط کنونی، احتمال فروپاشیدن و ابطال کامل این طرح بسیار بیشتر از شانس زنده ماندن آن است. مدل رفتاری ترامپ نشان می‌دهد که او تلاش می‌کند با اتکا به استراتژی فشار حداکثری، امتیازات کلانی را در آخرین لحظات به دست آورد.

در این ساختار پیچیده، تنها دو سناریو برای آینده مذاکرات متصور است: یا یکی از طرفین باید از مواضع اصلی و خطوط قرمز خود عقب‌نشینی کند که با توجه به حاکمیتی بودن خطوط قرمز ایران، این گزینه از سوی تهران غیرممکن است؛ و یا اینکه با تداوم لجاجت کاخ سفید و لابی‌های صهیونیستی، این تفاهم‌نامه به طور کامل بایگانی شود و جای خود را به دور جدیدی از تقابل‌های سیاسی و اقتصادی بدهد.

خبرنگار : نقوی