شمارش معکوس در راهروهای دیپلماسی؛ آیا تهران و واشنگتن در یک‌قدمی تفاهم بزرگ هستند؟

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا به نقل از خبرگزاری فارس و شبکه خبری فاکس‌نیوز، کِیلی مک‌اِنانی، خبرنگار سرشناس شبکه تلویزیونی فاکس‌نیوز، با انتشار مطلبی در فضای مجازی و شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق)، پرده از ادعاهای جدید یک مقام بلندپایه کاخ سفید برداشت. این مقام آمریکایی که نامش فاش نشده، مدعی است که دو کشور توانسته‌اند تا حد بسیار زیادی به یک زبان مشترک نزدیک شوند، به طوری که اکنون حدود ۹۵ درصد از مسیر دستیابی به یک توافق دوجانبه طی شده است. با این حال، وی تاکید کرده است که نباید منتظر امضای ناگهانی این سند در امروز یا فردا بود، زیرا هنوز گام‌های نهایی و حساسی باقی مانده است.

ضرب‌الاجل چندروزه ترامپ و وضعیت فعلی گفت‌وگوها

بر اساس ادعاهای مطرح‌شده از سوی این مقام ارشد آمریکایی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بازه زمانی بسیار کوتاهی را برای به سرانجام رساندن این مذاکرات تعیین کرده است. گفته می‌شود او یک مهلت محدود حدودیِ «۵، ۶ یا ۷ روزه» را مشخص کرده تا مشخص شود آیا دو طرف می‌توانند از سد اختلافات باقی‌مانده عبور کنند یا خیر. این مقام آمریکایی در گفت‌وگوی خود با فاکس‌نیوز بار دیگر تاکید کرد که با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، دو طرف هنوز به نقطه پایانی و قطعی امضای تفاهم‌نامه نرسیده‌اند و عبور از این ۵ درصد باقی‌مانده، نیازمند تصمیم‌گیری‌های سخت است.

در تحلیل این ادعا می‌توان گفت که تعیین چنین ضرب‌الاجل‌های کوتاه‌مدتی از سوی واشنگتن، بیشتر یک تکنیک روانی و رسانه‌ای برای تحت فشار قرار دادن طرف مقابل در مذاکرات است. کاخ سفید تلاش می‌کند با ایجاد حس فوریت، ابتکار عمل را در دست بگیرد؛ اما واقعیت‌های میدان سیاست نشان می‌دهد که موضوعات کلان بین‌المللی با ضرب‌الاجل‌های چندروزه و خط‌ونشان‌های رسانه‌ای به سادگی حل‌وفصل نمی‌شوند. با این حال، واشنگتن مدعی است که ساختار و چارچوب کلی این توافق از سوی مقامات ایرانی پذیرفته شده و گفتگوها اکنون بر روی کلمات و جمله‌بندی‌های دقیق متن متمرکز است، زیرا طبق یک اصل معروف دیپلماتیک: «تا زمانی که روی همه‌چیز توافق نشده باشد، در واقع روی هیچ‌چیز توافق نشده است.»

فرمول زیاده‌خواهانه واشنگتن؛ اصرار بر مدل «نه غبار، نه دلار»

بخش دیگری از اظهارات این مقام آمریکایی که نشان‌دهنده تداوم خوی زیاده‌خواهی مقامات واشنگتن است، به محتوای فنی و اقتصادی توافق احتمالی بازمی‌گردد. او مدعی شده که دو کشور در خصوص مسائل کلیدی نظیر وضعیت ذخایر هسته‌ای و نحوه مدیریت و بازگشایی تنگه هرمز به تفاهمات اولیه‌ای رسیده‌اند، اما آمریکا اصرار دارد که این توافق بر پایه فرمولی تحت عنوان «نه غبار، نه دلار» شکل بگیرد.

اما معنای دقیق این عبارت چیست؟ در ادبیات سیاسی مورد نظر واشنگتن، منظور از «غبار»، همان مواد و ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران است. طرف آمریکایی خواستار آن است که ایران تمامی ذخایر اورانیوم خود را به طور کامل تحویل داده یا از کشور خارج کند تا به زعم آن‌ها هیچ غباری از فعالیت‌های هسته‌ای باقی نماند. از سوی دیگر، بخش دوم این فرمول یعنی «نه دلار»، به این معناست که در قبال این اقدام بزرگ و حیاتی ایران، هیچ‌گونه منابع مالی جدید، پول نقد یا ارز دلاری در اختیار تهران قرار نخواهد گرفت. این رویکرد انحصارطلبانه و یک‌جانبه، بار دیگر اثبات می‌کند که ایالات متحده به دنبال کسب بیشترین امتیاز با پرداخت کمترین بهای ممکن است و تلاش می‌کند از اهرم‌های اقتصادی به عنوان ابزاری برای تسلیم طرف مقابل استفاده کند. این مقام آمریکایی حتی فراتر رفته و با تکرار ادبیات تهدیدآمیز گذشته مدعی شده است که در صورت شکست مذاکرات، واشنگتن گزینه‌های نظامی را روی میز دارد؛ ادعایی که به باور بسیاری از کارشناسان مستقل، با توجه به ناکامی‌های نظامی گذشته آمریکا در منطقه، بیشتر به یک لاف سیاسی شبیه است.

پاسخ قاطع تهران؛ ایستادگی بر سر سه خط قرمز اصلی

در مقابل حجم انبوه ادعاها و جوسازی‌های رسانه‌ای مقامات آمریکایی، روایت منابع آگاه در تهران کاملاً متفاوت و مبتنی بر واقعیت‌های میدانی است. یک منبع آگاه ایرانی با اشاره به فضای کنونی گفتگوها، ضمن ابراز بی‌اعتمادی عمیق و همیشگی به وعده‌ها و رفتارهای مقامات واشنگتن، تاکید کرد که اگرچه ایستادگی ایران باعث شده تا آمریکا از مواضع اولیه، تهدیدها و رفتارهای فریب‌کارانه خود عقب‌نشینی کند، اما هنوز سه موضوع بسیار کلیدی و حیاتی به عنوان خط قرمز ایران باقی مانده است که تا زمان حل آن‌ها، هیچ توافقی حاصل نخواهد شد.

اولین خط قرمز: موضوع هسته‌ای ایران به هیچ عنوان مشمول این دور از مذاکرات و توافقات احتمالی نیست و نباید پیوندی میان مسائل جاری و پرونده هسته‌ای برقرار شود.
دومین خط قرمز: حاکمیت و کنترل کامل ایران بر تردد، امنیت و ناوبری کشتی‌ها در تنگه هرمز است. ایران به عنوان قدرتمندترین بازیگر حوزه خلیج فارس، حفظ امنیت این آبراه حیاتی را حق مسلم و حاکمیتی خود می‌داند و زیر بار هیچ طرح نظارتی بیگانه نخواهد رفت.
سومین خط قرمز: مسئله آزادسازی و واریز مستقیم تمامی دارایی‌ها و پول‌های بلوکه‌شده ایران در بانک‌های خارجی است. تهران تاکید دارد که بدون رفع کامل این موانع مالی و بازگشت سرمایه‌های ملت ایران، امضای هرگونه برگه یا توافقی بی‌معنا خواهد بود.

نتیجه‌گیری؛ تقابل اراده‌ها در روزهای سرنوشت‌ساز

بررسی دقیق این دو روایت متضاد نشان می‌دهد که فاصله ۵ درصدی که مقام آمریکایی از آن سخن می‌گوید، در واقع سخت‌ترین و اصلی‌ترین بخش از این ماراتن دیپلماتیک است. آمریکا تلاش می‌کند با ابزار تهدید نظامی و فرمول‌های ناعادلانه‌ای مانند «نه غبار، نه دلار»، پیروزی بزرگی را برای خود ثبت کند؛ اما در سوی دیگر، تهران با تکیه بر ابزارهای قدرتمند خود در منطقه و تنگه هرمز، خواستار احقاق حقوق اقتصادی و به رسمیت شناخته شدن خطوط قرمز خویش است. روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا واشنگتن واقعیت‌های جدید قدرت در منطقه را خواهد پذیرفت و از زیاده‌خواهی عقب‌نشینی می‌کند، یا اینکه با اصرار بر مواضع غیرمنطقی خود، فرصت پیش‌آمده را از بین خواهد برد.

خبرنگار : نقوی