قفل دوگانه بر چمدان دیپلماسی اسلام‌آباد؛ واکاوی خطوط قرمز تهران و واشینگتن از دریچه رسانه‌های عبری*

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا به نقل از فرارو، کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل در یک گزارش ادعایی، به تشریح دو گره کور و نقطه اختلاف بنیادین پرداخته که مانع از امضای نهایی سند صلح و تفاهم میان ایران و ایالات متحده آمریکا شده است. بررسی این دو محور نشان می‌دهد که اختلافات، فراتر از یک بحث فنی ساده، بر سر اصول راهبردی و امنیت ملی طرفین است.

گره اول: پرونده لبنان و زیاده‌خواهی امنیتی تل‌آویو

بر اساس ادعای این رسانه عبری‌زبان، اولین و شاید پیچیده‌ترین مانع در مسیر نهایی شدن این تفاهم‌نامه، به مطالبات فرامتنی و مداخله‌جویانه اسرائیل بازمی‌گردد که از طریق کانال‌های دیپلماتیک آمریکا به میز مذاکره تزریق شده است. تل‌آویو با تکیه بر نفوذ خود در میان مشاوران کاخ سفید، پافشاری می‌کند که در بندهای این توافق، تضمینی رسمی برای «آزادی اقدام نظامی و عملیاتی ارتش اسرائیل در خاک لبنان» گنجانده شود. آن‌ها مدعی هستند که باید برای مقابله با آنچه تهدیدات فرامرزی می‌نامند، دست‌بازی در حریم هوایی و زمینی همسایه شمالی خود داشته باشند.

اما در سوی دیگر میدان، جمهوری اسلامی ایران با قاطعیت و بدون لکنت، این شرط زیاده‌خواهانه را رد کرده است. از نگاه تهران، پذیرش چنین بندی نه تنها به معنای زیر پا گذاشتن حاکمیت ملی یک کشور مستقل و هم‌پیمان در جبهه مقاومت است، بلکه عملاً به رسمیت شناختن تجاوزگری نظامی در منطقه محسوب می‌شود. مقامات ایرانی صراحتاً اعلام کرده‌اند که ساختار دفاعی و ثبات منطقه‌ای خاورمیانه، موضوعی قابل معامله یا شرط‌گذاری در تفاهم‌نامه‌های دو جانبه با آمریکا نیست و ایران هرگز پشت متحدان خود را خالی نخواهد کرد. پافشاری تهران بر این خط قرمز، معادله را برای طراحان این پیش‌نویس بسیار پیچیده کرده است.

گره دوم: جنگ ارزی؛ آزادسازی فوری در برابر فرمول قطره‌چکانی

دومین نقطه انشقاق و چالش جدی که کانال ۱۲ اسرائیل به آن اشاره کرده، به شاهرگ اقتصادی توافق یعنی نحوه و زمان‌بندی دسترسی ایران به دارایی‌های مالی توقیف‌شده‌اش مربوط می‌شود. تهران با تکیه بر تجربیات تلخ گذشته و دبه کردن‌های مکرر مقامات آمریکایی در دوره‌های قبلی مذاکرات، راهبرد خود را بر مبنای «نقدپذیری تعهدات» استوار کرده است. بر این اساس، موضع رسمی و تزلزل‌ناپذیر ایران این است که بخش عمده و تعیین‌کننده‌ای از دارایی‌ها و وجوه بلوکه‌شده در بانک‌های خارجی، باید دقیقاً در همان بدو اعلام احتمالی تفاهم، آزاد شده و به طور کامل، مستقیم و بدون قید و شرط در دسترس بانک مرکزی ایران قرار گیرد.

در مقابل، مقامات واشینگتن با اتخاذ یک رویکرد منقبض و سخت‌گیرانه، از پذیرش این شرط خودداری می‌کنند. کاخ سفید اصرار دارد که آزادسازی اموال ایران نباید به صورت یک‌جا و در گام اول رخ دهد، بلکه باید این منابع مالی را به عنوان یک هویج یا اهرم فشار، به «فرمول نهایی و گام‌به‌گام توافق» گره زد. به زبان ساده، آمریکا می‌خواهد دارایی‌های مشروع ایران را به صورت قطره‌چکانی و تنها در قبال اجرای تعهدات فنی و هسته‌ای بعدی از سوی تهران آزاد کند؛ فرمولی نابرابر که با مخالفت شدید مذاکره‌کنندگان ایرانی مواجه شده است.

چرا شانس فروریختن تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بالا گرفته است؟

با کنار هم قرار دادن این دو گره کور، می‌توان دریافت که چرا کارشناسان روابط بین‌الملل، شانس موفقیت این تفاهم‌نامه را که با میانجی‌گری پاکستان پایه‌گذاری شده بود، در پایین‌ترین سطح ممکن می‌دانند. مدل رفتاری دونالد ترامپ نشان می‌دهد که او تحت فشار شدید لابی‌های تندرو، به دنبال کسب بیشترین امتیاز با کمترین هزینه است. او تصور می‌کند با پیش کشیدن گزینه‌های تهدیدآمیز یا سخت‌گیرانه می‌تواند تهران را وادار به عقب‌نشینی کند؛ اما پاسخ ایران در عمل، ارتقای ابزارهای بازدارندگی و پافشاری بر حقوق حاکمیت خود بوده است. تا زمانی که واشینگتن نخواهد واقعیت‌های میدانی و حقوق مشروع ایران را بپذیرد، هرگونه پیش‌نویسی روی کاغذ بی‌اثر خواهد ماند.

خبرنگار : نقوی