قفل هسته‌ای در بن‌بست پایتخت همسایه؛ چرا ایران «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» را امضا نخواهد کرد؟

به گزارش خبرنگار بین الملل ایونا به نقل از برترین‌ها، در پی تحولات و رایزنی‌های فشرده بین‌المللی در شبانه‌روز گذشته، گمانه‌زنی‌های جدی درباره سرنوشت تفاهم‌نامه اولیه میان ایران و ایالات متحده مطرح شده است؛ سندی که در محافل خبری از آن با عنوان «اعلامیه اسلام‌آباد» یاد می‌شود. بر اساس پیش‌بینی‌های کارشناسی، احتمال اینکه مقامات جمهوری اسلامی ایران تمایلی به امضا و پذیرش مفاد پیش‌نویس این توافق‌نامه گام‌به‌گام نداشته باشند، به شدت افزایش یافته است. این بن‌بست دیپلماتیک از تغییر جهت ناگهانی در مواضع کاخ سفید ناشی می‌شود که با فشارهای مستقیم و لابی‌های پشت‌پرده تل‌آویو شکل گرفته است.

معادلات پشت‌پرده؛ چگونه رایزنی نتانیاهو رویکرد ترامپ را دگرگون کرد؟

ریشه اصلی این بدبینی و عقب‌نشینی احتمالی ایران را باید در گفت‌وگوهای استراتژیک اخیر میان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده جست‌وجو کرد. تحلیل‌گران بر این باورند که تنها یک تماس تلفنی فشرده و هماهنگ از سوی رهبران رژیم صهیونیستی کافی بود تا دستاوردها و تفاهمات نسبی که پیش از این در پایتخت پاکستان پایه‌گذاری شده بود، به حالت تعلیق درآید. این فشار دیپلماتیک سبب شد تا واشینگتن بار دیگر به همان سیاست سنتی و سخت‌گیرانه خود بازگردد؛ رویکردی هجومی و یک‌جانبه که در ادبیات سیاسی با فرمول «بدون گرد و غبار، بدون دلار» (No Dust, No Dollars) شناخته می‌شود.

این راهبرد تازه و البته تکراری از سوی ایالات متحده، به طور مستقیم دو شاهرگ حیاتی مذاکرات را هدف قرار داده است:

بخش اول (گرد و غبار): اصرار شدید بر خروج کامل و فوری حدود ۴۰۰ کیلوگرم از ذخایر اورانیوم غنی‌شده با غنای بالای ایران از مرزهای کشور.
بخش دوم (دلار): مسدود ماندن دارایی‌ها و منابع مالی بلوکه‌شده ایران در بانک‌های خارجی و مشروط کردن هرگونه آزادسازی اموال به عقب‌نشینی کامل تهران از مواضع راهبردی خود.

بنابراین، واشینگتن با اتخاذ این تصمیم نشان داد که تا زمان تسلیم نشدن کامل ایران در برابر خواسته‌های حداکثری و بلندپروازانه هسته‌ای آمریکا، هیچ امتیازی در حوزه اقتصادی و ارزی به تهران واگذار نخواهد کرد.

تغییر هندسه بازی از سوی تهران؛ ارتقای خطوط قرمز غنی‌سازی

در سوی دیگر این موازنه قدرت، جمهوری اسلامی ایران نیز دست‌بسته ننشسته و استراتژی بازدارندگی خود را در بخش فنی و عملیاتی تقویت کرده است. بر اساس گزارش‌های موجود، دستگاه دیپلماسی و سازمان انرژی اتمی ایران در پاسخ به بدعهدی‌ها و فشارهای شرکای غربی، خط قرمز فنی خود در زنجیره غنی‌سازی را به طور معناداری جابه‌جا کرده‌اند. تهران سطح غنی‌سازی اورانیوم را از مرز استاندارد قبلی یعنی ۳.۶۷ درصد، به آستانه حساس و تعیین‌کننده ۲۰ درصد ارتقا داده است.

این گام فنی بلند، اهرم فشار بسیار قدرتمندی را در اختیار مذاکره‌کنندگان ایرانی قرار می‌دهد. علاوه بر این، بر خلاف انتظارات و فشارهای همه‌جانبه کاخ سفید و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، مقامات عالی‌رتبه کشور به صراحت اعلام کرده‌اند که هیچ‌گونه برنامه‌ای برای خروج ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده از کشور ندارند و این ذخایر استراتژیک به عنوان پشتوانه فنی و حاکمیتی در داخل مرزها باقی خواهد ماند. این پافشاری بر حفظ دستاوردهای بومی، عملاً بندهای اصلی پیش‌نویس طرح‌ریزی شده در اسلام‌آباد را با چالشی جدی مواجه کرده است.

سه‌گانه ابهام؛ چرا تفاهم اسلام‌آباد گزینه‌ای مطلوب برای ایران نیست؟

با کنار هم قرار دادن قطعات این پازل پیچیده سیاسی، به روشنی می‌توان دریافت که چرا تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در وضعیت فعلی شانس چندانی برای تایید نهایی در تهران ندارد. ناظران مسائل بین‌الملل معتقدند که این سند حاوی سه گره کور و شرایط نابرابر است که پذیرش آن‌ها با منافع ملی و خطوط قرمز ترسیم‌شده کشور همخوانی ندارد:

در نهایت، تحولات جاری نشان می‌دهد که دیپلماسی در منطقه خاورمیانه و شبه‌قاره، فراتر از بیانیه‌های تشریفاتی، تابع مستقیمی از توازن قوا در صحنه عملیاتی است. تا زمانی که واشینگتن تحت تاثیر لابی‌های خارجی، از ارائه‌ تضمین‌های واقعی اقتصادی و رفع موثر تحریم‌ها خودداری کند، «اعلامیه اسلام‌آباد» چیزی جز یک طرح روی کاغذ نخواهد بود و تهران مسیر تقویت بازدارندگی فنی خود را با اتکا به غنی‌سازی ۲۰ درصدی ادامه خواهد داد.

خبرنگار : نقوی