نمک بر زخم مردم؛ روایت معاون رئیس‌جمهور از «مسئولیت ملی» در بحران اقتصادی

مردم دقیقاً در چه چیزی صرفه‌جویی کنند؟

در کشوری که بخش بزرگی از طبقه متوسط به زیر خط فقر سقوط کرده، خرید گوشت و لبنیات برای بسیاری از خانواده‌ها به کالایی لوکس تبدیل شده، اجاره خانه نیمی از درآمد خانوار را می‌بلعد و جوانان از ترس هزینه‌های زندگی قید ازدواج و فرزندآوری را زده‌اند، صحبت از صرفه‌جویی دیگر شبیه توصیه اقتصادی نیست؛ شبیه این است که از مردمی که مدت‌هاست در حال غرق شدن هستند، بخواهیم آرام‌تر دست‌وپا بزنند.

واقعیت این است که مردم سال‌هاست دارند ریاضت می‌کشند. نه از سر انتخاب و مسئولیت‌پذیری ملی، بلکه از سر اجبار. خانواده‌ای که سفر را حذف کرده، لباس نو خریدن را به عید موکول کرده، مصرف گوشت را به حداقل رسانده و برای پرداخت اجاره خانه مجبور به وام و قرض شده، دیگر چیزی برای کم کردن ندارد. بسیاری از مردم حالا نه در حال «صرفه‌جویی»، بلکه در حال حذف تدریجی بخش‌های مختلف زندگی‌اند.

کارمندانی که نیمه ماه حسابشان خالی می‌شود، بازنشسته‌هایی که میان خرید دارو و پرداخت قبض‌ها گیر کرده‌اند، جوانانی که با وجود شغل ثابت هنوز توان اجاره یک خانه مستقل را ندارند، سال‌هاست دارند تاوان بحران‌هایی را می‌دهند که نقشی در ساختن آن نداشته‌اند.

مسئله دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود؛ اینکه بخشی از مسئولان به جای توضیح درباره سهم سوءمدیریت، تصمیمات اشتباه، فساد، فرسودگی زیرساخت‌ها و سیاست‌های ناکارآمد، ساده‌ترین راه را انتخاب کرد و بار بحران را روی دوش مردم می‌اندازند.

آقای رئیس جمهور بر ضرورت صرفه جویی در مصرف بنزین تاکید می‌کند، اما کسی درباره کیفیت فاجعه‌بار خودرو‌های داخلی حرف نمی‌زند! خودرو‌هایی که مصرف سوختشان چند برابر استاندارد جهانی است، اما مردم مجبورند همان‌ها را با قیمت‌های نجومی بخرند. اگر برق کم می‌آید، چرا کسی از فرسودگی شبکه توزیع، اتلاف گسترده انرژی و نبود سرمایه‌گذاری مؤثر حرف نمی‌زند؟ اگر در حوزه آب بحران داریم، چرا سهم مدیریت غلط منابع، کشاورزی ناکارآمد و توسعه بی‌برنامه دیده نمی‌شود؟

دست از مقصر جلوه دادن مردم بردارید

جناب پزشکیان اخیر توصیه کرده که از اروپایی‌ها یاد بگیریم. سال‌هاست مسئولان از مقایسه مصرف انرژی در ایران و اروپا حرف می‌زنند. اما هیچ‌وقت توضیح نمی‌دهند کدام بخش زندگی مردم ایران شبیه اروپا است؟ آیا درآمد‌ها اروپایی است؟ آیا کیفیت خودروها، حمل‌ونقل عمومی، عایق‌بندی ساختمان‌ها، دستمزدها، بیمه‌ها و رفاه اجتماعی هم شبیه اروپاست؟

مردمی که ساعت‌ها در ترافیک شهر‌های بی‌برنامه می‌مانند، مجبورند با خودرو‌های پرمصرف داخلی رفت‌وآمد کنند و در خانه‌هایی زندگی کنند که استاندارد انرژی ندارند، چطور ناگهان تنها مقصر ناترازی انرژی معرفی می‌شوند؟

مشکل فقط خود توصیه به صرفه‌جویی نیست؛ مشکل اینجاست که این حرف‌ها در گوش مردمی تکرار می‌شود که احساس می‌کنند سال‌هاست همه بار مشکلات کشور روی دوش آنها افتاده است. مردم تورم را تحمل کرده‌اند، کاهش ارزش پول ملی را تحمل کرده‌اند، حذف تدریجی رفاه را تحمل کرده‌اند و حالا دوباره باید هزینه بحران انرژی و کسری‌ها را هم بدهند.

در این میان، چیزی که بیشتر از همه جامعه را خسته کرده، حس بی‌عدالتی است. اینکه مردم مدام به صرفه‌جویی دعوت می‌شوند، اما همزمان خبر حقوق‌های نجومی، رانت‌ها، پروژه‌های بی‌نتیجه، فساد‌ها و ناکارآمدی‌ها منتشر می‌شود. طبیعی است جامعه‌ای که احساس کند فشار فقط روی زندگی اوست، دیگر با توصیه‌های اخلاقی و شعار‌های کلی همراه نشود.

واقعیت تلخ این است که بخش بزرگی از جامعه دیگر از رفاه عبور کرده و وارد مرحله صرفه‌جویی در «اصل زندگی» شده است؛ از کیفیت غذا و درمان گرفته تا آموزش، تفریح، روابط خانوادگی و حتی امید به آینده.

برای همین است که هر بار مسئولی از مردم می‌خواهد «کمتر مصرف کنند»، بخشی از جامعه به جای حس مسئولیت مشترک، احساس خشم می‌کند. چون تصور عمومی این است که دولت به جای حل ریشه‌ای بحران‌ها، دوباره آسان‌ترین مسیر را انتخاب کرده؛ توصیه به مردمی که سال‌هاست دارند هزینه همه‌چیز را می‌دهند.

«جنگ اقتصادی» یا «جنگ با مردم»؟ ۵ راهکار ریاضتی مسئولان و سهم مردم از «مسئولیت ملی»

 این در حالی است که منتقدان معتقدند در شرایطی که مردم سال‌هاست در تنگنای تورم و کاهش قدرت خرید زندگی خود را کوچک کرده‌اند، مسئولان نه تنها راهکاری عملی برای بهبود وضعیت ارائه نمی‌دهند، بلکه با پیچیدن نسخه ریاضتی، نمک بر زخم آن‌ها می‌پاشند. سوال اصلی اینجاست که سهم دولت و مدیران از این «مسئولیت ملی» در شرایط بحران اقتصادی چیست و چگونه قرار است این فشارها مدیریت شود.