هند ارسال دارو به ایران را متوقف کرد

گلوگاه واردات؛ دارو هست، اما رساندن آن دشوار شده است

به گزارش خبرنگار سلامت ایونا، محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، اعلام کرده است که پس از آغاز جنگ چهل‌روزه در اسفند ۱۴۰۴ و توقف پروازهای مستقیم از هند به ایران، انتقال محموله‌های مرتبط با برخی داروهای اعصاب و روان با محدودیت مواجه شد. به گفته او، خودداری طرف هندی از ارسال این محموله‌ها با هواپیماهای ایرانی نیز روند تأمین را دشوارتر کرده است.

این توضیح، مسئله‌ای فراتر از یک اختلاف تجاری را مطرح می‌کند: حتی زمانی که دارو در کشور مبدأ قابل تهیه است، محدودیت مسیر انتقال می‌تواند دسترسی کشور مقصد را مختل کند. در زنجیره تأمین دارو، خرید و پرداخت تنها بخشی از فرایند است؛ حمل مطمئن، تحویل به‌موقع و امکان تکرار سفارش نیز برای تداوم درمان اهمیت دارند.

گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی از ماه‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که جنگ منطقه‌ای، اختلال در مسیرهای هوایی و افزایش هزینه حمل، زنجیره تأمین دارو را در خاورمیانه تحت فشار گذاشته است.

رویترز در گزارشی درباره اختلال حمل‌ونقل دارویی، از تغییر مسیر محموله‌ها و افزایش هزینه‌های انتقال خبر داد؛ شرایطی که برای داروهای حساس به زمان و دما اهمیت بیشتری دارد.

با این حال، باید میان اختلال در مسیرهای حمل و توقف کامل تأمین دارو از هند تفاوت گذاشت. گزارش روزنامه ایندین اکسپرس در آوریل ۲۰۲۶ حاکی از آن بود که محموله‌ای حدود ۴۰ تنی از داروهای خریداری‌شده در هند، پس از آسیب‌دیدن هواپیمای برنامه‌ریزی‌شده برای انتقال آن در حمله به فرودگاه مشهد، در انتظار یافتن مسیر جایگزین ماند؛ همان گزارش از ارسال محموله‌های دیگری به ایران نیز خبر می‌داد.

این سابقه نشان می‌دهد وضعیت انتقال دارو پیچیده‌تر از یک توقف کامل و یکدست است و برای ارزیابی دقیق آن باید نوع محموله، مسیر و زمان ارسال مشخص باشد.

چرا داروهای اعصاب و روان به مسیر تأمین حساس‌اند؟

به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، بخش عمده‌ای از داروهای اعصاب و روان، به‌ویژه داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای، در گروه داروهای سایکوتروپیک تحت نظارت هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد قرار دارند و هند از تأمین‌کنندگان مهم این اقلام در جهان است.

اهمیت این گروه دارویی را نباید فقط با قیمت هر بسته سنجید. برای بیماری که داروی تجویزشده را به‌طور منظم مصرف می‌کند، وقفه در دسترسی ممکن است روند درمان را مختل کند. ازاین‌رو، تأمین پایدار این داروها باید به‌اندازه ثبت سفارش و واردات آنها مورد توجه قرار گیرد.

سازمان غذا و دارو اعلام کرده است که واردات فوریتی و استفاده از مسیرهای غیرمستقیم توانسته بخشی از نیاز کشور را پوشش دهد، اما برای تأمین کامل کافی نبوده است. همچنین به گفته این سازمان، هزینه بالاتر داروهای واردشده از مسیرهای جایگزین، فشار مضاعفی بر بیماران وارد کرده است.

در این میان، یک خلأ اطلاعاتی همچنان باقی است: آمار دقیق داروهای در معرض کمبود، میزان ذخایر موجود، تعداد بیماران متأثر و زمان موردنیاز برای بازگشت تأمین به وضعیت پایدار به‌صورت روشن اعلام نشده است. بدون این اطلاعات، ارزیابی ابعاد واقعی مشکل و سنجش کفایت اقدامات اضطراری دشوار خواهد بود.

داروی ارزان‌تر، پیشنهاد قابل بررسی یا وعده‌ای بدون پشتوانه؟

هم‌زمان با طرح مشکلات تأمین، سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره پیشنهادهایی برای واردات دارو با قیمت پایین‌تر نیز موضع گرفته است.

به گفته هاشمی، چنین پیشنهادهایی در صورت ارائه مدارک معتبر قابلیت بررسی کارشناسی دارند، اما اعلام قیمت پایین در فضای مجازی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دارو با همان شرایط و کیفیت قابل تأمین است.

سازمان غذا و دارو برای بررسی این پیشنهادها، ارائه فهرست دقیق داروها، مشخصات تولیدکننده، کشور مبدأ، مدارک نمایندگی یا قرارداد تأمین، پیش‌فاکتور معتبر، قیمت نهایی، شرایط پرداخت و زمان تحویل را ضروری دانسته است.

اصالت و کیفیت دارو، اعتبار مجوزها و امکان تأمین مستمر نیز از معیارهای اعلام‌شده برای ارزیابی هستند.

این الزامات از منظر ایمنی دارو اهمیت دارند؛ اما در شرایطی که مسیرهای معمول تأمین مختل شده‌اند، سرعت رسیدگی به پیشنهادهای معتبر نیز اهمیت پیدا می‌کند. بررسی کارشناسی نباید به فرایندی مبهم و بدون زمان‌بندی تبدیل شود. اگر پیشنهادی از نظر قیمت و امکان تحویل مزیت دارد، لازم است نتیجه ارزیابی آن، با رعایت محرمانگی اطلاعات تجاری، در چارچوبی روشن اعلام شود.

در مقابل، وعده تأمین ارزان‌تر نیز بدون اسناد فنی و تجاری نمی‌تواند مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد. قیمت پایین زمانی مزیت واقعی محسوب می‌شود که کیفیت، مجوز، اصالت، زمان تحویل و امکان تکرار سفارش نیز قابل احراز باشد.

مسئولیت دولت فقط پیدا کردن مسیر جایگزین نیست

اختلال در واردات دارو می‌تواند از مجموعه‌ای از عوامل ناشی شود: محدودیت پروازها، دشواری‌های مالی و تجاری، هزینه حمل و وابستگی به مسیرهای محدود. به همین دلیل، نسبت‌دادن تمام مشکل به یک عامل یا یک طرف، بدون انتشار جزئیات قراردادها و مکاتبات، تصویر کاملی از وضعیت ارائه نمی‌دهد.

بااین‌حال، مسئولیت نهادهای متولی در برابر پیامدهای این اختلال روشن است. سازمان غذا و دارو باید ضمن پیگیری مسیرهای جایگزین، اطلاعات منظم‌تری درباره وضعیت ذخایر، اقلام در معرض کمبود، زمان احتمالی تأمین و اقدامات حمایتی منتشر کند. همچنین لازم است برای داروهایی که وقفه در دسترسی به آنها می‌تواند درمان بیماران را مختل کند، اولویت‌بندی و برنامه تأمین اضطراری مشخصی وجود داشته باشد.

پرونده داروهای اعصاب و روان نشان می‌دهد امنیت دارویی فقط به توان تولید یا امکان خرید وابسته نیست؛ مسیر انتقال و استمرار دسترسی نیز بخشی از امنیت درمان است.

خبرنگار : همتی