گرینلند؛ مهم‌ترین «تکه یخ» اروپا

«در ازای تأمین امنیت جهان، یک تکه یخ می‌خواهیم، اما دریغ می‌کنند!» این گفته رئیس‌جمهور ایالات متحده در مجمع جهانی اقتصاد در داووس، بار دیگر بحث بزرگ‌ترین جزیره زمین را به صدر اخبار جهان سیاست برد. گرینلند با وسعت بیش از دو میلیون کیلومتر مربع در شمال اقیانوس اطلس و بین دو قاره اروپا و آمریکا قرار  گرفته است. هشتاد درصد آن تحت سیطره لایه‌های عظیم یخی است و به همین دلیل تنها در حدود شصت هزار نفر سکنه دارد. این جزیره بخشی از قلمرو پادشاهی دانمارک به حساب می‌آید؛ اما در حوزه سیاست‌های داخلی به صورت خودمختار اداره می‌شود. موقعیت جغرافیایی استراتژیک گرینلند در کنار منابع غنی نفت، گاز بیعی و عناصر کمیاب باعث اهمیت بالای آن در سده گذشته شده است. از جنگ جهانی دوم، ایالات متحده با تأسیس پایگاه هوایی ثوله، نظارت خود را بر فعالیت‌های موشکی روسیه گسترده‌تر کرد. در سالیان گذشته نیز چین و روسیه برای نفوذ بیشتر در شمالگان، با دولت دانمارک درخصوص فعالیت در گرینلد مذاکراتی داشتند.

اما از سال 2019 و با پیشنهاد عجیب دونالد ترامپ مبنی بر خرید گرینلند از دانمارک، با وجود مخالفت صریح مردم و مقامات هر دو سرزمین، کشمکش‌های متحدان دو سوی اقیانوس اطلس وارد مرحله تازه‌ای شد. از منظر ژئوپلیتیک، نزدیکی به شرق ایالات متحده و پروژه «گنبد طلایی» آمریکا، سامانه‌ای که برای مقابله با موشک‌های بالستیک پیشرفته، موشک‌های هایپرسونیک، موشک‌های کروز، پهپادها و تهدیدات فضایی طراحی شده، توجیه کافی برای سردمداران ایالات متحده ایجاد کرده تا پی‌پروا و بدون توجه به قوانین بین‌المللی، درخواست تملک و تصرف بخش بزرگی از خاک اروپا را بیان و حتی زبان به تهدید بگشایند. کمااین‌که ترامپ بلافاصله پس از انتخاب در دور دوم ریاست جمهوری خودش، الحاق گرینلند به خاک آمریکا را بخشی از سیاست خارجی خود تعریف کرد و پس از یک سال از مراسم تحلیف، چه در رسانه‌ها و چه در مجامع مختلف، بیش از پیش بر این امر تأکید می‌کند.

در آن سوی ماجرا مواضع روسیه، کشوری که حدود نیمی از مدار شمالگان در آن واقع شده است، برای دولت‌مردان اروپایی حائز اهمیت خواهد بود. ولادیمیر پوتین هفته گذشته درخصوص تمایل ترامپ به خرید گرینلند گفت: «این‌که چه بر سر گرینلند می‌آید اصلا به ما مربوط نمی‌شود... همان‌طور که می‌دانیم روسیه آلاسکا را فروخت و ایالات متحده آن را از ما خرید.» با توجه به توافقات ضمنی روسیه با آمریکا در مورد جنگ اوکراین و ضمانت‌هایی که پوتین در قبال ناتو از ترامپ گرفته است‌ به نظر می‌رسد علی‌رغم نفوذ بیشتر ایالات متحده در قطب شمال نباید منتشر دخالت روسیه در این مسئله باشیم. همان‌طور که دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه، اعلام کرد که اگر رئیس‌جمهور ایالات متحده خیلی زود برای الحاق گرینلند به خاک آمریکا اقدام نکند، ساکنان این جزیره به الحاق آن به روسیه رأی می‌دهند.

با این تفاصیل و با وجود مخالفت‌های علنی مقامات اروپایی و ناتو، آنچه مشاهده می‌شود، ولع دونالد ترامپ برای کشورگشایی و افزایش دسترسی به دریا و سرزمین‌های پهناور سرزمین‌های شمالی و همچنین خارج کردن اروپا، روسیه و چین از نیم‌کره غربی است. شاید مقاومت ساکنان اروپا بتواند تا حدی این امر را به تعویق بیاندازد، اما با تهدید به تعرفه‌های سنگین بر کالاهای اروپایی و خروج ایالات متحده از ناتو، دست سایر بازیگران بین‌المللی برای مقابله با اقدامات فراسرزمینی ترامپ در غرب خالی خواهد بود.

خبرنگار : شاکر