گفت‌وگوی صریح با مهدی کریمی تفرشی درباره «اجل معلق»؛ تلاشی برای لمس واقعیت یا گرفتار در تکرار؟

در این بخش از نقد نامه ایرانیان به سراغ منتقد سینما مهدی کریمی تفرشی رفته‌ایم تا با ایشان در مورد سریال «اجل معلق» با بازی رضا عطاران، به گفتگو بنشینیم.

آقای کریمی تفرشی، به عنوان منتقد و تهیه‌کننده با تجربه در سینما، چه عاملی باعث شد سریال «اجل معلق» نظرتان را جلب کند؟ به نظرتان برخلاف سایر سریال‌های اجتماعی چه تفاوت یا جسارتی در این اثر وجود داشت؟

اولین نکته توجه‌برانگیز، انتخاب موضوع است؛ «اجل معلق» سراغ دغدغه‌هایی رفته که این روزها واقعاً برای مردم ملموس است. سریال تلاش می‌کند بدون پناه بردن به رویاپردازی یا سرگرمی صرف، مسائل زیرپوستی و بعضاً تلخ جامعه را نمایش دهد. این انتخاب، هرچند ریسک خودش را دارد، اما واقع‌نمایی به فضای سریال بخشیده و باعث می‌شود مخاطب خودش را جای کاراکترها بگذارد.

شما همواره در بحث شخصیت‌پردازی سخت‌گیر هستید. به نظرتان «اجل معلق» در ترسیم کاراکترها چه‌قدر موفق بوده؟

شخصیت‌پردازی سریال را متوسط رو به خوب می‌بینم. شخصیتی مثل «حامد» به‌خوبی ساخته و پرداخته شده و پیچیدگی‌هایش قابل لمس است. «پروین» هم از همان الگو پیروی می‌کند. اما درباره شخصیت‌های فرعی، متأسفانه شاهد کلیشه و پرداخت ناقصی هستیم؛ برخی صرفاً نقش مکمل پرکننده دارند و فرصت بروز جدی به آن‌ها داده نشده. این یکی از آن حلقه‌هایی است که سریال برای رسیدن به یک اثر کامل، باید تقویتش کند.

عده‌ای از مخاطبان معتقدند ریتم سریال مخصوصاً در بخش‌هایی کند و تکراری شده. دیدگاه شما درباره ریتم و ضرباهنگ روایت چیست، و چه آسیبی به اثر زده است؟

این انتقاد، به نظرم کاملاً بجا است. سریال در میانه راه، دچار افت ریتم می‌شود؛ بعضی لحظات کش‌دار و حتی قابل پیش‌بینی هستند. این موضوع از انسجام روایی کم می‌کند، البته اغلب سریال‌های بلند تلویزیونی با این معضل مواجه‌اند. راه‌حل ساده است: حذف یا ادغام چند الگو و تمرکز بیشتر روی اصل روایت و شخصیت‌هایی که بار درام را به دوش می‌کشند.

از منظر فیلمنامه‌نویسی، «اجل معلق» را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا موفق به انتقال پیام و مضمون مدنظرش شده؟

خوشبختانه سریال سعی کرده پیامش را به صورت غیرمستقیم و باورپذیر منتقل کند. منفعتش نسبت به آثار شعاری در همین رویکرد است. اما ضعف در بعضی گره‌های روایی و پرداخت برخی دیالوگ‌ها، ارزش کلی را کمی پایین آورده. خلاقیت‌هایی مثل پرداخت مسائل اعتماد و بحران هویت راهگشا بوده، اما ای‌کاش روی پیچیدگی و تعلیق داستانی بیشتر کار می‌شد.

شما همیشه نسبت به انتخاب بازیگران و اجرا سخت‌گیر هستید؛ کیفیت بازی‌ها به چشم‌تان چطور آمد؟

به جرئت می‌گویم بازیگران اصلی نقطه اتکای سریال هستند. شیمی خوبی میان «حامد» و «پروین» به وجود آمده، به‌خصوص انتخاب درست بازیگران و هدایت حرفه‌ای آن‌ها را نمی‌شود نادیده گرفت. ضعف‌هایی در اجرای نقش‌های فرعی و گاه کلیشه‌ای بودن رفتار آن‌ها وجود دارد که البته در مقایسه با نقاط قوت بازیگری نقش‌های اصلی، چندان به چشم نمی‌آید.

به عنوان تهیه‌کننده‌ای که همواره به فرم و نگاه تازه اهمیت داده‌اید، آیا در «اجل معلق» پیشرفتی از لحاظ بصری یا طراحی صحنه مشاهده کردید؟

بله، طراحی لوکیشن‌ها و دکوپاژها یک گام جلوتر از بسیاری آثار مشابه است. رنگ‌بندی‌ها و فضا‌سازی باعث شده حال و هوای سرد و گزنده داستان به مخاطب منتقل شود. این جزئیات بصری در ترکیب با نورپردازی و میزانسن‌ها باعث موفقیت نسبی سریال از منظر فرم شده.

درباره هماهنگی بین فرم و محتوا و ارتباط عناصر بصری با داستان چه نظری دارید؟

فرم و محتوا به‌طور کلی در سریال هم‌راستا حرکت می‌کند. مثلاً استفاده از سکوت یا فریم‌های طولانی به ایجاد حس تنهایی کاراکترها و سنگینی فضا کمک کرده. با این حال، گاهی افراط در این زمینه ریتم را کند می‌کند. ای‌کاش این میزانسن‌های طولانی با دقت بیشتری جای‌گذاری می‌شد.

اگر بخواهید به نقاط ضعف کلیدی سریال اشاره کنید، کدام بخش‌هاست؟ چه پیشنهادی برای بهبود آن دارید؟

بزرگترین ضعف سریال تکرار بعضی موقعیت‌ها و پرداخت ناقص شخصیت‌های فرعی است. همچنین گاهی قصه اصلی به خاطر شلوغی پیرنگ‌ها فراموش می‌شود. پیشنهاد من، تردید نکردن در حذف چند شبه‌پیرنگ، تمرکز بیشتر روی گره اصلی و البته سرمایه‌گذاری روی شخصیت‌پردازی عمیق‌تر است. اینها می‌تواند سریال را از سطح متوسط به سطح عالی برساند.

در نهایت، «اجل معلق» را در مقایسه با رقبای چند سال اخیر سینما و تلویزیون، چطور ارزیابی می‌کنید؟

خبرنگار : م.عاروان