از «عاصم» تا «عمان»: ۵ کشور میانجی و «آموزش اجباری سیاسی» ایرانیان در عصر بحران

شاید این فقط یک خطای خبری ساده باشد، اما واکنش‌ها به آن چیز دیگری را آشکار کرد؛ این‌که مردم ایران تا چه اندازه درگیر پرونده‌ی هسته‌ای، مذاکرات، تحریم و سایه‌ی جنگ شده‌اند. آن‌قدر که حالا ناچارند درباره‌ی ساختار سیاسی پاکستان، نام فرماندهان ارتش این کشور یا حتی رایج بودن یک اسم در جامعه‌ی پاکستانی اطلاعات پیدا کنند؛ دانستنی‌هایی که در شرایط عادی شاید هیچ‌وقت برایشان اهمیتی نداشت.

همه کشورهای جهان یک دور میانجی شدند!

در سال‌های گذشته، هر دوره از تنش میان تهران و واشنگتن، یک کشور را به‌عنوان «میانجی» وارد ذهن ایرانی‌ها کرده است؛ یک روز قطر، روز دیگر عمان و زمانی هم ترکیه. حالا نوبت پاکستان است. همین رفت‌وآمدهای دیپلماتیک باعث شده مردم عادی، بدون اینکه علاقه‌ی خاصی به سیاست خارجی داشته باشند، کم‌کم با جزئیاتی از کشورهای همسایه آشنا شوند؛ از نام سیاستمداران گرفته تا مدل روابط قدرت و حتی فرهنگ نام‌گذاری.

واقعا لازم بود که چنین چیزهایی را یاد بگیریم؟

این وضعیت البته دو چهره دارد. از یک سو، می‌توان آن را نشانه‌ای تلخ دانست؛ این‌که جامعه‌ای به‌خاطر فشار دائمی بحران و نااطمینانی، ناچار است هر روز واژه‌ها، چهره‌ها و اصطلاحات تازه‌ای را حفظ کند تا فقط بتواند اخبار را بفهمد و حدس بزند آیا جنگی در راه است یا توافقی نزدیک شده. نوعی «آموزش اجباری سیاسی» که از دل اضطراب بیرون می‌آید، نه از کنجکاوی.

اما از سوی دیگر، همین بحران‌ها گاهی پنجره‌هایی ناخواسته به جهان باز می‌کنند. مردمی که شاید هیچ‌وقت درباره‌ی پاکستان یا عمان چیزی نمی‌خواندند، حالا به واسطه‌ی سیاست، چیزهایی درباره‌ی همسایه‌هایشان یاد می‌گیرند. دانستنی‌هایی که شاید در نگاه اول «بیهوده» به نظر برسند، اما بخشی از حافظه‌ی مشترک یک دوره‌ی تاریخی می‌شوند.

حتی دونالد ترامپ هم در صحبت‌هایش درباره‌ی ایران، چند بار به این نکته اشاره کرده بود که در ایران افراد زیادی نام «محمد» دارند؛ محمدرضا، محمدعلی، محمدجواد و ده‌ها ترکیب دیگر. شاید آن جمله در ظاهر فقط یک شوخی یا مشاهده‌ی ساده بود، اما در واقع نشان می‌دهد سیاست چگونه جزئی‌ترین ویژگی‌های فرهنگی ملت‌ها را وارد گفت‌وگوهای جهانی می‌کند.

در نهایت، شاید داستان «عاصم» فقط یک اشتباه خبری نبود؛ بلکه نمادی بود از روزگاری که سیاست، حتی اسم آدم‌ها را هم به بخشی از تحلیل امنیتی و ذهن جمعی مردم تبدیل کرده است.

وقتی نام «عاصم» هم بحران‌ساز می‌شود: نگاهی به واکنش جامعه ایران به خطای خبری در میانجیگری پاکستان

این سوءتفاهم اسمی، با توجه به رایج بودن نام «عاصم» در پاکستان، بازتاب‌دهنده اضطراب و درگیری ذهنی ایرانیان با موضوعات پرونده هسته‌ای، تحریم‌ها و سایه احتمالی جنگ است. در سال‌های اخیر، هر دوره تنش با آمریکا، نام کشوری را به عنوان میانجی به اذهان ایرانیان وارد کرده است؛ از قطر و عمان گرفته تا ترکیه و اکنون پاکستان. این چرخه، جامعه را ناگزیر به یادگیری مداوم جزئیات سیاسی و نام‌های جدید کرده است؛ آموزشی اجباری که نه از سر کنجکاوی، که از دل فشارهای بحران و نااطمینانی برخاسته و تصویری تلخ از سرنوشت جامعه در گرو تصمیمات خارجی ارائه می‌دهد.