از هارپ تا حرف‌های احمدی‌نژاد/ شایعه "دستکاری آب‌وهوا" دوباره اوج گرفت

به گزارش خبرنگار اجتماعی ایونا، در سال‌هایی که نوسانات اقلیمی شدت گرفته، هر بار هم‌زمانی میان بارش‌های غیرمنتظره، خشکسالی و تحولات سیاسی، زمینه‌ساز شکل‌گیری گمانه‌زنی‌هایی درباره «دخالت فناوری» در آب‌وهوا شده است.

این روایت‌ها معمولاً در فضای مجازی حول پروژه‌هایی مانند هارپ در آلاسکا شکل می‌گیرند؛ سامانه‌ای پژوهشی که هدف رسمی آن مطالعه لایه‌های بالایی جو است، اما در افکار عمومی به‌اشتباه به‌عنوان ابزاری برای کنترل آب‌وهوا معرفی شده است.

هارپ؛ از پژوهش علمی تا سوژه شایعه

بر اساس توضیحات پژوهشگران، پروژه هارپ با حدود ۱۸۰ آنتن و توان چند مگاواتی، اساساً در لایه‌های بسیار بالای جو فعالیت می‌کند؛ در حالی‌که ابرهای باران‌زا در ارتفاعات بسیار پایین‌تر شکل می‌گیرند.

به گفته متخصصان محیط‌زیست، حتی در صورت فرض امکان تأثیرگذاری مستقیم، میزان انرژی موردنیاز برای ایجاد تغییر در الگوهای بارشی در مقیاس یک کشور، به‌قدری بالاست که با فناوری‌های فعلی قابل تأمین نیست.

در سال‌های اخیر، هم‌زمانی برخی رخدادهای جوی با تحولات سیاسی یا نظامی، بار دیگر این شائبه را تقویت کرده که شاید ابزارهای راداری در تغییر بارش‌ها نقش دارند.

اما کارشناسان تأکید می‌کنند رادارها اساساً ابزارهای تشخیصی هستند، نه سامانه‌های کنترلی. نقش آن‌ها محدود به پایش و رصد وضعیت جوی است و از نظر فنی توان ایجاد یا حذف بارش را ندارند.

یکی از نکات مهمی که پژوهشگران بر آن تأکید دارند، تفاوت میان «بارورسازی ابرها» و «کنترل آب‌وهوا» است.

بارورسازی، فرآیندی محدود، محلی و کوتاه‌اثر است که با انرژی بسیار کم انجام می‌شود؛ در حالی‌که تصور عمومی از کنترل اقلیم، به معنای تغییرات گسترده و هدفمند در سطح کشور یا منطقه است؛ چیزی که از نظر علمی با فناوری‌های فعلی قابل تحقق نیست.

چرا این شایعات دوباره پررنگ شده‌اند؟

به باور کارشناسان، ترکیب چند عامل باعث بازگشت این بحث‌ها شده است:

• تشدید خشکسالی‌های متوالی
• وقوع بارش‌های ناگهانی و سیلابی
• هم‌زمانی برخی رخدادهای جوی با تنش‌های منطقه‌ای
• و گسترش روایت‌های غیرعلمی در فضای مجازی

این عوامل باعث شده بخشی از افکار عمومی به دنبال توضیح‌هایی فراتر از تحلیل‌های اقلیمی باشند.

احمدی‌نژاد و «دستکاری آب‌وهوا»

در این میان، برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی به اظهارات محمود احمدی‌نژاد در حدود ۱۴ سال پیش اشاره می‌کنند؛ زمانی که او در چند موضع‌گیری عمومی به موضوع «دستکاری اقلیمی» و امکان تأثیر فناوری‌های خارجی بر آب‌وهوا اشاره کرده بود.

این اظهارات در آن زمان نیز با واکنش‌های گسترده کارشناسان علمی مواجه شد، اما حالا با بازگشت دوباره بحث‌های اقلیمی، بار دیگر در فضای عمومی بازنشر شده است.

پژوهشگران محیط‌زیست تأکید می‌کنند تحلیل‌های امروز بر پایه داده‌های انرژی، فیزیک جو و مدل‌های اقلیمی استوار است و بر اساس این داده‌ها، امکان ایجاد تغییرات اقلیمی در مقیاس وسیع با فناوری‌های موجود وجود ندارد.

با این حال، آن‌ها همزمان یک نکته مهم را یادآور می‌شوند: علم در حال پیشرفت است و آنچه امروز غیرممکن به نظر می‌رسد، ممکن است در آینده با داده‌های جدید دگرگون شود.

یکی دیگر از محورهای این بحث، نسبت‌دادن بارش‌های ناگهانی به عوامل غیرطبیعی است.

اما بررسی داده‌های بلندمدت نشان می‌دهد که الگوهای بارشی در ایران، به‌ویژه در اواخر زمستان و اوایل بهار، همواره با نوسانات و بارش‌های شدید همراه بوده است؛ پدیده‌ای که در سال‌های گذشته نیز تکرار شده و الزماً ارتباطی با رخدادهای سیاسی ندارد.

آنچه امروز در تقاطع علم، سیاست و افکار عمومی دیده می‌شود، بیش از آن‌که یک ادعای اثبات‌شده باشد، بازتابی از نگرانی‌های اقلیمی و بی‌اعتمادی اطلاعاتی است. در یک سوی این ماجرا، جامعه علمی بر نبود فناوری دستکاری اقلیم در مقیاس منطقه‌ای تأکید دارد؛ و در سوی دیگر، حافظه جمعی و روایت‌های سیاسی گذشته، همچنان به این بحث‌ها دامن می‌زند.

خبرنگار : عاروان