افزایش خط فقر با سرعت غیرمجاز؛ وقتی بی‌ارزش شدن پول را با پیامک بانکی می‌فهمیم

شاید ما، ملت نجیب و شریف ایران، با وجود آنکه هر روز با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنیم، هنوز نتوانسته‌ایم رابطه واقعی میان معیشت و کیفیت زندگی را به‌درستی درک کنیم. آن‌قدر با این وضعیت خو گرفته‌ایم که گاهی شدت و عمق آن را عادی می‌پنداریم؛ درحالی‌که هر روز بخشی از توان اقتصادی خود را از دست می‌دهیم.

بخش مهمی از محاسبات روزمره ما به هزینه خوردوخوراک محدود شده است؛ آن هم در شرایطی که سبد غذایی خانوارها به‌تدریج کوچک‌تر می‌شود. هر هفته باید بخشی از اقلام مصرفی را کاهش دهیم یا به‌کلی از فهرست خرید حذف کنیم. هزینه‌های سلامت، درمان، آموزش و رفاه نیز در بسیاری از خانوارها به اولویت‌های بعدی تبدیل شده‌اند؛ هزینه‌هایی که حذف یا نادیده گرفتن آن‌ها، پیامدهای بلندمدت و گاه جبران‌ناپذیری دارد.

به بیان دیگر، بسیاری از ما در حال تجربه نوعی فرسایش تدریجی کیفیت زندگی هستیم؛ فرسایشی که شاید آثار آن را به‌صورت روزمره ببینیم، اما از شدت تکرار، دیگر آن را به‌اندازه کافی جدی نمی‌گیریم.

پولی که ارزشش آب می‌رود، بی‌آنکه متوجه شویم

تصور کنید کارت‌های بانکی وجود نداشتند و مردم برای انجام خریدهای روزمره ناچار بودند از اسکناس استفاده کنند. در چنین شرایطی، هم هزینه چاپ و توزیع پول و هم حجم اسکناس‌های موردنیاز برای خریدهای معمولی، بیش از گذشته به چشم می‌آمد.

فرض کنید اسکناس‌های هزار تومانی تنها وسیله پرداخت بودند. برای خرید پنج قرص نان، چند اسکناس باید پرداخت می‌کردیم؟ برای خرید یک کیلو سیب به قیمت ۲۰۰ هزار تومان، باید ۲۰۰ اسکناس هزار تومانی می‌شمردیم. اگر قیمت یک شانه تخم‌مرغ ۵۶۰ هزار تومان بود، شمارش ۵۶۰ اسکناس لازم می‌شد. برای خرید یک کیلو گوجه‌فرنگی به قیمت ۸۰ هزار تومان نیز باید ۸۰ اسکناس تحویل می‌دادیم.

حالا هزینه تعویض روغن خودرو، همراه با فیلتر و هواکش، را در نظر بگیرید که در این مثال دست‌کم سه میلیون تومان فرض شده است. پرداخت چنین مبلغی با اسکناس‌های هزار تومانی به معنای شمارش سه هزار اسکناس بود.

این حجم از اسکناس را چگونه حمل می‌کردیم و برای انجام خریدهای روزمره چه مقدار زمان و انرژی صرف می‌شد؟

شاید در چنین شرایطی، بی‌ارزش شدن پول ملی را ملموس‌تر احساس می‌کردیم. حجم اسکناس‌هایی که برای خرید کالاهای عادی باید پرداخت می‌شد، هر روز به ما یادآوری می‌کرد که قدرت خرید پولمان تا چه اندازه کاهش یافته است.

کارت بانکی؛ تسهیل زندگی یا پنهان شدن عمق بحران؟

فناوری پرداخت الکترونیکی، زندگی روزمره را آسان‌تر کرده است. دیگر نیازی نیست برای هر خرید، دسته‌ای از اسکناس‌ها را حمل کنیم یا ساعت‌ها وقت صرف شمارش پول کنیم. اما همین سهولت ممکن است باعث شود حجم واقعی هزینه‌ها و کاهش قدرت خرید را کمتر از آنچه هست، احساس کنیم.

امروز یک پیامک بانکی کافی است تا متوجه شویم چه مبلغی از حسابمان کسر شده است. بااین‌حال، وقتی این ارقام را در کنار درآمد ماهانه، هزینه‌های ضروری و سرعت افزایش قیمت‌ها قرار می‌دهیم، تصویر نگران‌کننده‌تری شکل می‌گیرد: حقوق و پس‌انداز ما، حتی بدون آنکه تغییری در سبک زندگی‌مان ایجاد کرده باشیم، با سرعتی محسوس ارزش خود را از دست می‌دهد.

البته مسئله صرفاً به ابزار پرداخت مربوط نیست؛ کارت بانکی نه عامل تورم است و نه علت کاهش قدرت خرید. مسئله اصلی، عادی شدن ارقام بزرگی است که در معاملات روزمره می‌بینیم، درحالی‌که درآمد بسیاری از خانوارها با افزایش هزینه‌های زندگی همگام نشده است.

این فشار مستمر، علاوه بر مشکلات اقتصادی، می‌تواند سلامت روان افراد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. انسان برای تحمل دائمی ناامنی معیشتی، نگرانی درباره آینده و حذف پی‌درپی نیازهای ضروری ساخته نشده است.

وقتی همه مشکلات به تحریم نسبت داده می‌شود

دولت‌های مختلف در سخنرانی‌ها و شعارهای خود، همواره از خدمت به مردم سخن گفته‌اند؛ اما نتیجه سیاست‌های اقتصادی را باید در زندگی واقعی شهروندان سنجید، نه در وعده‌ها و اظهارات رسمی.

در شرایطی که هزینه خوراک، مسکن، درمان و سایر نیازهای اساسی افزایش می‌یابد و قدرت خرید خانوارها کاهش پیدا می‌کند، ارجاع مداوم مشکلات به تحریم‌ها نمی‌تواند جای پاسخ‌گویی درباره عملکرد اقتصادی را بگیرد.

تحریم‌ها بدون تردید می‌توانند بر اقتصاد ایران اثر بگذارند؛ اما بررسی وضعیت معیشت مردم مستلزم توجه به مجموعه عوامل داخلی و خارجی، از سیاست‌های پولی و مالی گرفته تا مدیریت اقتصادی، ساختار بودجه و نحوه مواجهه با محدودیت‌های بین‌المللی است.

نمی‌توان از یک سو، در عرصه سیاسی از قدرت و استقلال سخن گفت و از سوی دیگر، در برابر مشکلات معیشتی مردم صرفاً به محدودیت‌ها و فشارهای خارجی استناد کرد. آنچه شهروندان می‌خواهند، نتیجه ملموس سیاست‌ها در سفره، سلامت، رفاه و امنیت اقتصادی خانواده‌هایشان است.

خدایا، نگذار دشمنان این کشور و ملت هر آنچه می‌خواهند بر سر ایران و ایرانی بیاورند؛ اما کاش مسئولان نیز به یاد داشته باشند که دفاع از کشور، تنها به حفظ مرزهای جغرافیایی محدود نمی‌شود. حفظ قدرت خرید مردم، تأمین سلامت و رفاه عمومی و صیانت از کرامت انسانی نیز بخشی از مسئولیت اداره کشور است.

خبرنگار : همتی