بار رنج بر شانه‌های مهربانی

در حافظه تاریخی ایران، نام پرستار با روزهایی گره خورده است که زندگی انسان در شکننده‌ترین وضعیت خود قرار می‌گیرد. از سال‌های دفاع مقدس تا همه‌گیری کرونا و جنگ‌های اخیر علیه کشورمان، پرستاران ایرانی بارها در شرایطی خدمت کرده‌اند که خطر جانی، خستگی مفرط و نگرانی برای خانواده، بخشی از واقعیت روزمره آنان بوده است. در میدان جنگ، آنان با پیامدهایی روبه‌رو می‌شوند که در روایت‌های نظامی کمتر بازتاب می‌یابد. مجروحانی که به مراقبت فوری نیاز دارند، خانواده‌هایی که چشم‌انتظار خبری از عزیزان خود هستند و تصمیم‌هایی که باید در زمانی کوتاه گرفته شوند، چهره انسانی جنگ را در محیط درمان آشکار می‌کنند. در این موقعیت‌ها، شجاعت در استمرار کاری جلوه می‌یابد که حفظ جان انسان‌ها به آن وابسته است. پرستاری که با وجود مخاطرات محیط، بر بالین مجروح می‌ماند، معنای مسئولیت حرفه‌ای را به تجربه‌ای ملموس از ایستادگی تبدیل می‌کند.

جنگ دوازده‌روزه و رمضان و رویارویی‌های نظامی امسال، دشواری‌های کادر درمان ایران را بار دیگر در کانون توجه قرار داد. افزایش نیاز به خدمات اورژانسی، شدت آسیب‌های جسمی و نگرانی درباره امنیت مراکز درمانی، فشار سنگینی بر نیروهای سلامت وارد می‌کند. پرستار در این شرایط، هم‌زمان با رسیدگی به زخم و درد بیمار، با اضطراب و آشفتگی روانی او نیز مواجه است. رسیدگی به مجروحی که از خانواده دور مانده یا کودکی که در پی حادثه دچار هراس شده است، به مهارت تخصصی و حساسیت انسانی نیاز دارد. خاطره چنین مواجهه‌هایی ممکن است پس از پایان شیفت نیز در ذهن مراقبان باقی بماند. از همین رو، روایت رشادت پرستاران با شناخت هزینه‌های جسمی و روانی کار آنان کامل می‌شود. امنیت محیط کار، استراحت کافی، حمایت روان‌شناختی و رسیدگی به نیازهای معیشتی، بخشی از مسئولیت اجتماعی در قبال کسانی است که سلامت جامعه به حضور آنان وابسته است.

ولادت حضرت زینب (س) و نام‌گذاری این روز به نام پرستار، معنای مراقبت را در حافظه فرهنگی ایرانیان به سیره بانویی پیوند می‌دهد که در میانه مصیبت، مسئولیت پاسداری از جان و کرامت بازماندگان را بر دوش کشید. در روایت واقعه کربلا، رسیدگی به کودکان و بیماران، همراهی با بازماندگان و حفظ پیوندهای خانوادگی، در کنار انتقال حقیقت آنچه رخ داده بود، تصویری از استقامت و مسئولیت‌پذیری پدید آورد. این تجربه تاریخی، مراقبت را در پیوند با پایداری روانی و تعهد اخلاقی نشان می‌دهد. پرستاری معاصر نیز در شرایط بحرانی، افزون بر دانش و مهارت، به توان مواجهه با رنج انسان‌ها و تصمیم‌گیری در موقعیت‌های دشوار نیاز دارد. این پیوند، جایگاه حضرت زینب (س) را در این مناسبت از یک اشاره تشریفاتی به معنایی زنده و انسانی نزدیک می‌کند.

آثار جنگ بر زندگی خانواده‌ها، دامنه مسئولیت مراقبت را از بیمارستان به خانه گسترش می‌دهد. برخی مجروحان پس از ترخیص، به دوره‌های طولانی درمان و توان‌بخشی نیاز دارند و بخش بزرگی از این مسیر با همراهی نزدیکان طی می‌شود. برای خانواده‌ای که هم‌زمان با کاهش درآمد یا فقدان سرپرست روبه‌رو شده است، مراقبت از بیمار می‌تواند ساختار زندگی روزمره را دگرگون کند. در این میان، زنان سرپرست خانوار اغلب با مسئولیت‌های چندگانه مواجه می‌شوند. مادری که باید معاش خانه را تأمین کند، به نیازهای فرزندان پاسخ دهد و از عضوی بیمار مراقبت کند، توان جسمی و روانی خود را میان وظایفی تقسیم می‌کند که هر یک به‌تنهایی سنگین هستند. کودکان در این خانواده‌ها نیز ممکن است اضطراب ناشی از بیماری، تغییر شرایط اقتصادی و نگرانی درباره آینده را تجربه کنند. حمایت مؤثر از این خانواده‌ها، به شناخت هم‌زمان نیازهای درمانی، معیشتی و عاطفی آنان وابسته است.

در همین بستر، فعالیت «خیریه طاهره رضا» در حمایت از زنان سرپرست خانوار و کودکان نیازمند، با یکی از ضرورت‌های اجتماعی مراقبت پیوند پیدا می‌کند. توانمندسازی اقتصادی زنان و کاهش فشارهای معیشتی می‌تواند به افزایش ثبات خانواده‌هایی کمک کند که با بیماری، فقدان یا بحران‌های ناشی از جنگ مواجه‌اند. مادری که از پشتوانه اقتصادی مناسب‌تری برخوردار است، امکان بیشتری برای مدیریت هزینه‌های درمان، رسیدگی به فرزندان و برنامه‌ریزی برای آینده خواهد داشت. این حمایت، افزون بر بهبود شرایط زندگی، بخشی از فشار روانی ناشی از مسئولیت‌های هم‌زمان را کاهش می‌دهد. نیکوکاری در این معنا، به تقویت توان خانواده برای عبور از بحران و بازسازی زندگی پیوند می‌خورد.

روز پرستار امسال در ایران، با خاطره رشادت کسانی همراه است که در سخت‌ترین روزهای جنگ، بر بالین مجروحان ایستادند و مسئولیت حرفه‌ای خود را در شرایطی پرمخاطره ادامه دادند. این خاطره، در کنار احترام به پرستاران، پرسشی اجتماعی را نیز پیش می‌کشد. جامعه چگونه می‌تواند ارزش مراقبت را در ساختارهای حمایتی و شرایط زندگی مراقبان بازتاب دهد؟ پاسخ این پرسش در کیفیت خدمات درمانی، امنیت شغلی پرستاران، حمایت از سلامت روان آنان و توجه به خانواده‌هایی شکل می‌گیرد که بار مراقبت طولانی‌مدت را بر عهده دارند. پاسداشت جایگاه پرستار، با رسیدگی به این ضرورت‌ها معنایی پایدار پیدا می‌کند.

جنگ بر تن انسان‌ها زخم می‌گذارد و مسیر زندگی خانواده‌ها را تغییر می‌دهد. در برابر این رنج، پرستاران با دانش و استقامت خود از جان انسان‌ها مراقبت می‌کنند و خانواده‌ها نیز پس از عبور از مرحله درمان، سهمی سنگین از این مسئولیت را بر دوش می‌گیرند. پیوند میان این دو عرصه، اهمیت حمایت اجتماعی را آشکار می‌سازد. در سالروز ولادت حضرت زینب (س)، یاد پرستاران ایرانی و رشادت‌های آنان با معنایی عمیق‌تر از قدردانی همراه می‌شود. جامعه‌ای که از ایستادگی مراقبان خود سخن می‌گوید، با فراهم کردن امنیت، آرامش و پشتوانه لازم برای آنان، ارزش این فداکاری را در زندگی امروز و آینده خود حفظ می‌کند.

نویسنده: موذن زاده

خبرنگار : همتی