برگ برنده ایران در هرمز/ آیا بازار جهانی غافلگیر می شود؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، افزایش ۵۵ درصدی قیمت نفت تنها در سه هفته، جهش کم‌سابقه قیمت سوخت و آغاز سهمیه‌بندی در برخی کشورها، نشان داد که اقتصاد جهانی همچنان به گلوگاه‌هایی وابسته است که با یک بحران منطقه‌ای، می‌توانند به سرعت به بحران جهانی تبدیل شوند.

 بازگشت کابوس ۱۹۷۳ در جهانی متفاوت

آنچه در هفته‌های اخیر رخ داد، برای بسیاری یادآور بحران نفتی ۱۹۷۳ بود؛ زمانی که تصمیم کشورهای عربی صادرکننده نفت، موجی از تورم و رکود را به اقتصاد جهانی تحمیل کرد. اما تفاوت مهم اینجاست که جهان امروز، با وجود پیشرفت‌های فناورانه و گسترش بازارهای انرژی، همچنان از همان آسیب‌پذیری‌های بنیادین رنج می‌برد. در دهه‌های گذشته، دولت‌ها با ایجاد ذخایر استراتژیک و تقویت همکاری‌های بین‌المللی از جمله از طریق آژانس بین‌المللی انرژی تلاش کردند شوک‌های مشابه را مهار کنند. با این حال، بحران اخیر نشان داد که سرعت و شدت اختلالات جدید، فراتر از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده عمل می‌کند.

واقعیت این است که با وجود رشد انرژی‌های تجدیدپذیر، سوخت‌های فسیلی همچنان ستون اصلی تأمین انرژی جهان هستند و هرگونه اختلال در مسیرهای انتقال آن‌ها، اثراتی زنجیره‌ای بر کل اقتصاد جهانی دارد.

 انرژی به‌مثابه سلاح؛ از نفت تا زنجیره‌های تأمین

تحولات اخیر، یک روند مهم را نشان می دهد: «تسلیحاتی شدن انرژی». از محدودیت صادرات گاز روسیه گرفته تا کنترل چین بر مواد معدنی حیاتی و تحریم‌های انرژی توسط ایالات متحده آمریکا، همگی نشان می‌دهند که انرژی دیگر صرفاً یک کالای اقتصادی نیست، بلکه به ابزاری در رقابت‌های ژئوپلیتیک تبدیل شده است. در این میان، بحران ایران نشان داد که حتی بدون برتری نظامی کامل، کنترل یک گلوگاه استراتژیک می‌تواند به‌تنهایی برای ایجاد آشفتگی در بازارهای جهانی کافی باشد. همزمان، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی از حملات سایبری تا تهدید مسیرهای دریایی بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است.

این وضعیت، دولت‌ها را به سمت بازنگری در راهبردهای انرژی سوق داده است؛ از افزایش ذخایر گرفته تا تلاش برای کاهش وابستگی به بازارهای جهانی. اما این مسیر، خود با هزینه‌ها و ریسک‌های جدیدی همراه است.

در واکنش به این بحران، بسیاری از کشورها به سمت ایده «خودکفایی انرژی» گرایش پیدا کرده‌اند؛ راهبردی که در ظاهر می‌تواند آن‌ها را از شوک‌های خارجی مصون کند. اما تجربه نشان می‌دهد که این مسیر نه‌تنها پرهزینه است، بلکه می‌تواند به کاهش کارایی اقتصادی و ایجاد گلوگاه‌های جدید منجر شود. در مقابل، برخی تحلیلگران بر مفهوم «تاب‌آوری» تأکید دارند؛ یعنی مدیریت هوشمند وابستگی‌ها به‌جای حذف کامل آن‌ها. تنوع‌بخشی به منابع تأمین، تقویت زیرساخت‌ها و حفظ ارتباط با بازارهای جهانی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند تعادل میان امنیت و کارایی را برقرار کند.

جهانی در آستانه بازتعریف نظم انرژی

بحران تنگه هرمز بار دیگر این واقعیت را یادآوری کرد که جهان، برخلاف امیدهای دهه‌های گذشته، از ژئوپلیتیک انرژی فاصله نگرفته است. بلکه با پیچیده‌تر شدن زنجیره‌های تأمین و افزایش رقابت قدرت‌ها، این وابستگی‌ها شکل تازه‌ای به خود گرفته‌اند.

خبرنگار : عاروان