بریتانیا بعد از انتخابات زیر و رو شد؛ موجی که به ایران هم بی‌ربط نیست

ضد تشکیلات او در روزهایی که دستمزدهای واقعی دچار رکود هستند و مهاجرت غیرقانونی به بالاترین سطح تاریخی خود نزدیک شده است، خشم عمومی از احزاب سنتی کارگر و محافظه‌کار را به صندوق‌های رأی سرازیر کرد. فاراژ روز گذشته با چهره‌ای خندان این نتایج را یک تغییر تاریخی واقعی در سیاست بریتانیا خواند و وعده داد که بهترین‌ها هنوز در راه است.

در این میان نکته عجیب و شاید مضحک اینجاست که هواداران رضا پهلوی به عکس‌های چندی پیش او با نایجل فاراژ ارجاع می‌دهند و می‌گویند که پهلوی قبل‌تر با بینش سیاسی درستش در کنار کسی ایستاده بوده که حالا در بریتانیا صاحب قدرت شده است. هواداران پهلوی همین مهمل‌بافی‌ها را درباره روبیو هم می‌گفتند، چون رضا پهلوی قبل از به قدرت رسیدن روبیو با او دیدار کرده بود! تحلیل‌های عجیبی که فاراژ و استارمر را شگفت‌زده خواهد کرد.

این رأی‌گیری که به‌طور معمول یک تمرین انتخاباتی پیش‌پاافتاده برای انتخاب اعضای شوراهای محلی است، اکنون به آزمونی حیاتی برای بقای کی‌یر استارمر در پلاک 10 داونینگ‌استریت تبدیل شده است. کی‌یر استارمر روز گذشته اعتراف کرد که این نتایج به او آسیب زده است، اما گفت که از سمت خود کناره‌گیری نخواهد کرد و وعده داد که به مبارزه ادامه می‌دهد. این دادستان پیشین که اکنون یکی از نامحبوب‌ترین رهبران تاریخ مدرن بریتانیا محسوب می‌شود، با وجود پیشرفت‌های محدود در کاهش تورم و زمان انتظار بیماران در مراکز درمانی، از سوی هم‌حزبی‌های چپ‌گرای خود تحت فشار فزاینده‌ای قرار دارد. قانون‌گذاران بی‌قرار حزب کارگر نگران هستند که فقدان کاریزما و ناتوانی او در رشد اقتصاد، به قیمت ازدست‌رفتن کرسی‌های آنها در انتخابات عمومی سال ۲۰۲۹ تمام شود.

مشکلات دولت حاکم با خیزش حزب سبز که بهترین نتایج تاریخ خود را در انتخابات محلی ثبت کرد، پیچیده‌تر شده است. هم‌زمان پایگاه رأی مسلمانان که پیش از این به‌صورت سنتی از حزب کارگر حمایت می‌کردند، اکنون فروپاشیده و آنها آرای خود را به سبد نامزدهایی می‌ریزند که حامی جریان‌های افراطی هستند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد ۷۰ درصد از مردم بریتانیا عملکرد کی‌یر استارمر را به‌‌عنوان رهبر کشور بسیار ضعیف ارزیابی می‌کنند. در هفته‌های اخیر، هزینه‌های استقراض دولت بریتانیا نیز افزایش یافته است؛ زیرا سرمایه‌گذاران به‌شدت نگران هستند که یک جانشین چپ‌گراتر برای تأمین مالی خدمات عمومی، کشور را در باتلاق بدهی‌های سنگین‌تر غرق کند.

سقوط پایگاه‌های سنتی در اسکاتلند و ولز

با این همه، برکناری رهبر حزب کارگر فرایندی بسیار پیچیده است و به رقیبی با حمایت ۲۰ درصد از قانون‌گذاران این حزب نیاز دارد تا بتواند وارد میدان شود. پس از آن، اعضای حزب و اتحادیه‌های کارگری برای انتخاب فرد پیروز رأی‌گیری می‌کنند. اندی برنهام، شهردار منچستر که گزینه اصلی برای جانشینی کی‌یر استارمر به شمار می‌رود، عضو پارلمان نیست و به همین دلیل نمی‌تواند در این رقابت شرکت کند. اعضای کابینه روز جمعه پس از مشخص‌شدن شکست دولت، در مصاحبه با رسانه‌ها از رهبر خود دفاع کردند و معتقد بودند که اکنون زمان مناسبی برای آغاز فرایند یافتن یک نخست‌وزیر جدید نیست. از حدود پنج هزار کرسی شوراها که به رأی گذاشته شد، حزب کارگر دوهزارو ‌196 کرسی را در اختیار داشت، اما تا اواسط روز جمعه در مسیر از دست دادن هزارو ‌200 کرسی  از این تعداد قرار گرفت.

انتظار می‌رود حزب حاکم بدترین نتیجه تاریخ خود را در ولز که به‌طور معمول یک سنگر سنتی برای چپ‌گرایان محسوب می‌شود، تجربه کند. در اسکاتلند نیز حزب کارگر در خطر سقوط به جایگاه سوم و قرارگرفتن پشت سر حزب ملی اسکاتلند در انتخابات مجمع ملی ادینبرو قرار دارد. در این میان، حزب ریفورم که به‌صورت سنتی یک حزب ملی‌گرای انگلیسی است، شانس قرارگرفتن در جایگاه دوم در اسکاتلند را پیدا کرده است. صعود خیره‌کننده حزب ریفورم، اجماع سیاسی یک قرن گذشته بریتانیا را که در آن همواره محافظه‌کاران یا حزب کارگر پیروز مطلق انتخابات بودند، در هم شکسته است. این نخستین بار در صد سال گذشته است که حزبی غیر از این دو جریان اصلی، برای یک سال تمام در صدر نظرسنجی‌ها پیشتازی می‌کند.

بریتانیا در هفت سال گذشته پنج نخست‌وزیر را در رأس قدرت تجربه کرده است، اما هیچ رهبری نتوانسته بیماری‌های اقتصادی این کشور را که با پیامدهای خروج از اتحادیه اروپا و استقراض‌های بی‌رویه در دوران همه‌گیری کووید تشدید شده، درمان کند. جف وستون، شهروند ۵۸ساله‌ای که پس از ناتوانی شورای محلی در پاکسازی مواد شیمیایی در جنوب انگلستان به حزب نایجل فاراژ رأی داد، می‌گوید حزب ریفورم همان ضربه محکمی است که دو حزب اصلی به آن نیاز دارند. کی‌یر استارمر در سال ۲۰۲۴ با وعده ترمیم اقتصاد، کاهش مهاجرت غیرقانونی و کوتاه‌کردن صف‌های بیمارستانی وارد دفتر نخست‌وزیری شد. اما روند بهبود به دلیل پیرشدن جمعیت، هزینه‌های بالای استقراض و بی‌میلی او برای اتخاذ تصمیمات سخت، بسیار کند پیش می‌رود.

تاوان مماشات در برابر بحران مرزها

دوران زمامداری کی‌یر استارمر با عقب‌نشینی‌های پیاپی در مسائل کلان و خرد، از صدور کارت‌های شناسایی ملی تا مالیات بر ارث کشاورزان، گره خورده است. دولت حزب کارگر برای پوشش هزینه‌های فزاینده عمومی، مالیات‌ها را افزایش داد، اما نخست‌وزیر از رویارویی با چالش‌های دشوار فرار کرد و پس از یک شورش کوچک از سوی قانون‌گذاران چپ‌گرا، برنامه‌های مهار هزینه‌های رفاهی را کنار گذاشت. این مقاومت در برابر کاهش هزینه‌های زائد، به معنای محروم‌شدن بخش‌های حیاتی مانند توسعه توان دفاعی از سرمایه‌گذاری معنادار است. هم‌زمان، پیامدهای جنگ در ایران جوانه‌های رشد اقتصادی را خشکانده و با افزایش هزینه‌های استقراض دولتی، چشم‌انداز مالیات‌های سنگین‌تر را پررنگ کرده است. صندوق بین‌المللی پول تأیید کرده است که اقتصاد بریتانیا به‌عنوان یک واردکننده خالص مواد غذایی و انرژی، بیشترین آسیب را در میان اقتصادهای بزرگ از تبعات جنگ ایران متحمل خواهد شد.

دولت حاکم همچنین در مقابله با بزرگ‌ترین برگ برنده حزب ریفورم یعنی «خارج‌شدن کنترل مرزها از دست دولت» به‌شدت ناکام مانده است. آمار ورود قایق‌های کوچک حامل مهاجران غیرقانونی از فرانسه در سال ۲۰۲۵ دومین رکورد تاریخی خود را ثبت کرد. در مقابل، مهاجرت قانونی به دلیل سخت‌گیری‌های دولت پس از پذیرش تعداد بی‌سابقه مهاجران در دولت پیشین محافظه‌کار، با کاهش چشمگیری روبه‌رو شد و از یک میلیون نفر در ۱۲ ماه منتهی به ژوئن ۲۰۲۳ به ۲۰۴ هزار نفر در بازه مشابه سال ۲۰۲۵ سقوط کرد. پل رندل، مهندس الکترونیک ۶۶ساله ساکن حومه لندن، نمونه‌ای روشن از چرخش سیاسی طبقه کارگر بریتانیاست. او که پس از دهه‌ها حمایت از سوسیالیست‌ها، در سال ۲۰۱۰ به محافظه‌کاران و اکنون به حزب ریفورم رأی داده، مهاجرت بی‌ضابطه را مشکل اصلی می‌داند. رندل می‌گوید بریتانیا جزیره‌ای کوچک است که نمی‌تواند این حجم از مهاجرانی را که هیچ سهمی در توسعه کشور ندارند، تحمل کند.

این تحول کم‌سابقه که ریشه در بحران‌های اقتصادی، موج مهاجرت و پیامدهای جنگ‌های خاورمیانه دارد، از فروپاشی تدریجی نظام دوحزبی سنتی بریتانیا خبر می‌دهد. در این میان، حاشیه‌سازی برخی حامیان سیاسی در ایران نیز بر پیچیدگی این رویداد دامن زده است.