بوی گرانی بنزین با شیب ملایم می آید

بنزین ۱۰ هزار تومانی؛ پایان ماجرا یا مقدمه مرحله بعد؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، افزایش قیمت بنزین با کارت جایگاه از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان در شهریورماه، نشان داد که نرخ‌های سوخت می‌توانند در فاصله‌ای کوتاه تغییر کنند، حتی اگر سهمیه‌های ارزان‌تر بدون تغییر باقی بمانند.

دولت اعلام کرد سهمیه ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان ثابت می‌ماند و درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم نیز برای معیشت مردم هزینه خواهد شد. 

با این سابقه، طبیعی است که اشاره دوباره رئیس‌جمهور به هزینه واقعی بنزین، فقط یک بحث حسابداری تلقی نشود. بااین‌حال، میان طرح مسئله ناترازی و هزینه تأمین سوخت با تصمیم رسمی برای افزایش مجدد قیمت تفاوت وجود دارد؛ تفاوتی که در فضای پرالتهاب اقتصادی، شفاف‌سازی درباره آن وظیفه دولت است.

هزینه بنزین را با درآمد مردم هم بسنجید

محاسبه هزینه تأمین سوخت بدون در نظر گرفتن قدرت خرید خانوار، تصویری ناقص از مسئله ارائه می‌دهد. بنزین فقط یک کالا در سبد مصرفی نیست؛ هزینه آن از مسیر حمل‌ونقل، توزیع کالا و خدمات می‌تواند به بخش‌های مختلف اقتصاد منتقل شود. بنابراین، حتی اگر افزایش قیمت مستقیماً همه مصرف‌کنندگان را به یک اندازه تحت تأثیر قرار ندهد، پیامدهای آن ممکن است فراتر از مراجعه به جایگاه سوخت باشد.

در چنین شرایطی، استناد به فاصله قیمت تمام‌شده و قیمت فروش، به‌تنهایی برای اقناع جامعه کافی نیست. دولت باید روشن کند این هزینه‌ها چگونه محاسبه شده‌اند، چه سهمی از آن ناشی از تولید و چه سهمی مربوط به واردات، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌هاست و چرا اصلاح قیمت باید در اولویت قرار گیرد، نه اصلاح ساختار مصرف، کیفیت خودروها، حمل‌ونقل عمومی و شیوه تخصیص یارانه‌ها؟

مردم نیز حق دارند بدانند وعده هزینه‌کرد درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم برای معیشت دقیقاً چگونه اجرا شده است. چه میزان درآمد به دست آمده، چه مبلغی به حمایت معیشتی اختصاص یافته و این حمایت تا چه اندازه توانسته اثر افزایش هزینه‌ها را جبران کند؟ بدون انتشار گزارش شفاف و قابل ارزیابی، وعده بازگرداندن درآمد افزایش قیمت به مردم در حد یک اعلام کلی باقی می‌ماند.

سیاست تدریجی، اگر بی‌اعتمادی را نادیده بگیرد، راه‌حل نیست

تغییر مرحله‌ای قیمت‌ها ممکن است از شوک ناگهانی جلوگیری کند، اما تدریجی‌بودن به‌خودی‌خود به معنای عادلانه‌بودن یا قابل‌تحمل‌بودن سیاست نیست. اگر خانوارها هم‌زمان با افزایش هزینه مسکن، خوراک، درمان و رفت‌وآمد روبه‌رو باشند، حتی افزایش محدود یک قلم هزینه نیز می‌تواند فشار انباشته را بیشتر کند.

مسئله فقط این نیست که دولت چه زمانی قیمت بنزین را تغییر می‌دهد؛ مسئله این است که جامعه تا چه اندازه به دلایل اعلام‌شده، شیوه تصمیم‌گیری و نحوه توزیع هزینه‌ها اعتماد دارد. سیاست‌گذاری اقتصادی نمی‌تواند صرفاً بر این فرض بنا شود که مردم به تغییرات پیاپی عادت خواهند کرد. عادت‌کردن به گرانی، نشانه رضایت یا توانایی پرداخت نیست.

تجربه افزایش نرخ سوم باید دولت را به پاسخ‌گویی دقیق‌تر وادار کند: آیا درآمد حاصل از آن واقعاً به هدف اعلام‌شده رسیده است؟ آیا آثار آن بر کرایه‌ها و قیمت کالاها سنجیده شده؟ و پیش از هر تصمیم جدید، چه حمایت مشخصی برای خانوارهای کم‌درآمد در نظر گرفته شده است؟

دولت پیش از تصمیم تازه، باید درباره تصمیم قبلی پاسخ بدهد

اظهارات پزشکیان هنوز خبر قطعی از افزایش دوباره قیمت بنزین نیست؛ اما در شرایطی که نرخ سوم به ۱۰ هزار تومان رسیده و مقام‌های دولت پیش‌تر از فاصله قیمت فروش و هزینه تأمین سوخت گفته‌اند، نگرانی عمومی درباره مرحله بعدی قابل درک است. 

دولت اگر معتقد است اصلاح قیمت اجتناب‌ناپذیر است، باید به‌جای تکرار ارقام هزینه‌ای، نقشه راه خود را منتشر کند: زمان‌بندی تصمیم‌ها، اثر احتمالی بر تورم، شیوه حمایت از دهک‌های پایین و سازوکار نظارت بر مصرف درآمدهای جدید. همچنین باید توضیح دهد چه اقداماتی برای کاهش مصرف سوخت از مسیر بهبود حمل‌ونقل عمومی و ارتقای بهره‌وری خودروها انجام خواهد شد.

مسئله بنزین فقط قیمت هر لیتر نیست؛ مسئله اعتماد عمومی به تصمیمی است که هزینه آن ممکن است در چندین بخش زندگی مردم ظاهر شود. پیش از آنکه بحث افزایش بعدی قیمت به تصمیم اجرایی برسد، دولت باید نشان دهد افزایش قبلی چه نتیجه‌ای داشته و چرا شهروندان باید هزینه بیشتر را بپردازند؟

در اقتصادی که فشار معیشتی از پیش بالاست، سکوت درباره پیامدها و اکتفا به محاسبه هزینه‌ها، نه اقناع‌کننده است و نه جایگزین پاسخ‌گویی.

خبرنگار : همتی