تصمیم ناگهانی بنزینی در میانه جنگ/ چرا ذخیره کارت‌ سوخت یهو ناپدید شد!

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، در حالی که کشور در بیست‌وسومین روز یک بحران امنیتی قرار داشت و میلیون‌ها نفر در جاده‌های نوروزی تردد می‌کردند، تصمیمی بی‌سروصدا اجرا شد که پیامدهای آن با تأخیر و به‌صورت ناگهانی به مردم رسید؛ کاهش سهمیه بنزین و حذف بخشی از ذخیره کارت‌های سوخت.

در شرایط عادی، اصلاح سیاست‌های انرژی امری قابل دفاع و حتی ضروری است. دولت‌ها برای مدیریت منابع، کنترل مصرف و کاهش فشار مالی، ناگزیر به بازنگری در نظام یارانه‌ها هستند. اما مسئله اینجاست که «چگونه» و «چه زمانی» این تصمیم‌ها اجرا می‌شوند؛ دو عاملی که در این مورد، به‌وضوح نادیده گرفته شدند.

وقتی سیاست‌گذاری به شوک تبدیل می‌شود

تصمیم کاهش سقف ذخیره بنزین ۱۵۰۰ تومانی از ۶ ماه به ۳ ماه و کم‌کردن سهمیه بنزین ۳۰۰۰ تومانی، در ظاهر تغییری عددی به نظر می‌رسد. اما در عمل، این تصمیم به معنای حذف ناگهانی بخشی از دارایی میلیون‌ها شهروند بود؛ دارایی‌ که بسیاری از آنها با صرفه‌جویی و برنامه‌ریزی برای روزهای خاص ذخیره کرده بودند. مسئله فقط تصمیم نبود؛ اینکه آن را به گذشته هم تعمیم دادند، محل ایراد است. وقتی شهروندی بر اساس قواعد قبلی، ۳۶۰ لیتر بنزین ذخیره کرده، حذف یک‌باره نیمی از آن بدون اطلاع قبلی، عملاً به معنای تغییر یک‌طرفه قواعد بازی است.

این اقدام، از منظر اقتصادی شباهت زیادی به برداشت ناگهانی از یک حساب اعتباری دارد؛ اعتباری که پیش‌تر به رسمیت شناخته شده و حالا بدون هشدار، بخشی از آن حذف شده است. در چنین شرایطی، حتی اگر هدف مدیریت مصرف باشد، نتیجه نهایی چیزی جز ایجاد حس بی‌عدالتی و بی‌اعتمادی نخواهد بود.

قیمت بنزین (3)" style="display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;" />

یکی از پیامدهای نگران‌کننده این تصمیم، ارسال یک سیگنال اشتباه به جامعه است. در تمام الگوهای اقتصادی، صرفه‌جویی باید تشویق شود، نه تنبیه. اما آنچه در این سیاست دیده شد، دقیقاً برعکس این منطق است.

فردی که مصرف خود را مدیریت کرده و بنزین ذخیره کرده بود، حالا متضرر شده؛ در حالی که کسی که سهمیه‌اش را سریع مصرف کرده، هیچ زیانی ندیده است. این تجربه می‌تواند رفتار آینده مصرف‌کنندگان را تغییر دهد: چرا باید صرفه‌جویی کرد وقتی ممکن است ذخیره شما هر لحظه بی‌اعتبار شود؟

از سوی دیگر، کاهش سهمیه بنزین آزاد نیز فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های توزیع وارد می‌کند. در شرایطی که کارت‌های جایگاه محدود هستند، کاهش سهمیه شخصی می‌تواند به افزایش صف‌ها و نارضایتی عمومی منجر شود؛ آن هم در زمانی که جامعه بیش از هر چیز به ثبات و پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد.

در مجموع، مسئله اصلی به خود تصمیم بازنمی‌گردد، بلکه به «شیوه اجرا» مربوط است. دولت می‌توانست با حفظ حقوق مکتسبه شهروندان، این تغییر را به‌صورت تدریجی و شفاف اجرا کند؛ مثلاً بدون حذف ذخایر قبلی، صرفاً سقف جدید را برای آینده اعمال کند. اما انتخاب مسیر شوک‌آور، آن هم در شرایط جنگی، هزینه‌ای فراتر از چند لیتر بنزین به همراه داشته است؛ هزینه‌ای در سطح اعتماد عمومی.

در اقتصاد، اعتماد یک دارایی نامرئی اما حیاتی است. تصمیم‌هایی از این جنس، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت بخشی از مصرف را کنترل کنند، اما در بلندمدت می‌توانند همین دارایی نامرئی را تضعیف کنند؛ دارایی‌ که بازسازی آن، به‌مراتب دشوارتر از مدیریت چند میلیون لیتر بنزین است.

خبرنگار : عاروان