حذف چهار صفر از بودجه تا سفره مردم؛ تحول پولی در میانه تعطیلات

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا به نقل از ایسنا، آنچه لایحه بودجه ۱۴۰۵ را از تمام بودجه‌های سنواتی سال‌های پیشین متمایز می‌کند، تطبیق کامل آن با قانون اصلاح نظام پولی و بانکی کشور است؛ قانونی که پس از  سال ها کش و قوس، سرانجام در آبان ۱۴۰۴ به تصویب نهایی مجلس رسید و آذر همان سال توسط رئیس جمهوری ابلاغ شد. با اجرایی شدن این قانون، واحد پول رسمی کشور همچنان «ریال» باقی مانده، اما ارزش آن معادل ۱۰ هزار ریال فعلی تعریف شده است. به عبارت ساده‌تر، هر یک ریال جدید جایگزین ۱۰ هزار ریال قدیم یا یک هزار تومان فعلی شد.

نخستین بودجه با ارقامی که چهار صفر کمتر دارند

مرور جداول بودجه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که تمامی ردیف‌های درآمدی و هزینه‌ها، اعتبارات دستگاه‌های اجرایی، منابع و مصارف بودجه عمومی و همچنین جداول کلان مالی با قالب عددی تازه و بر مبنای ریال جدید (چهار صفر کم‌تر از ریال قدیم) تنظیم شده‌اند.

این تغییر اگرچه ماهیتی فنی دارد، اما پیامدهای اجرایی و روانی آن برای فعالان اقتصادی، حسابداران، کسب‌وکارها و مردم عادی قابل توجه خواهد بود. برای نخستین بار، دولت در بودجه خود از ارقامی استفاده کرد که با عرف رایج جامعه یعنی «تومان و ریال قدیم» هم‌خوانی کم‌تری دارد.

بسته حمایتی دولت در بودجه جدید چه میگوید؟

لایحه بودجه ۱۴۰۵ در حالی به مجلس تقدیم شد که دولت در آن بسته‌های حمایتی را برای اقشار مختلف جامعه پیش بینی کرده است. یکی از مهم‌ترین این حمایت‌ها، افزایش ۲۰ درصدی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان به همراه سقف معافیت مالیاتی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان ماهانه ۴۰ میلیون تومان (معادل ۴۰ هزار ریال جدید) تعیین شده است.

در بخش حمایت‌های اجتماعی نیز حداقل حقوق بازنشستگان کشوری و لشکری در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ معادل ۱۴ میلیون تومان تعیین شده که نسبت به حداقل حقوق ۱۱.۷ میلیون تومانی سال گذشته افزایش نشان می‌دهد. 

دلواپسی‌ها و امیدها در گفت‌وگو با مردم

موضوع حذف چهار صفر و بودجه جدید به یکی از سوژه‌های قابل بحث تبدیل شده است. کارمند یکی از ادارات دولتی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا ضمن ابراز نگرانی از این موضوع: می‌گوید: «نگرانم وقتی چهار صفر حذف می‌شود، قیمت‌ها دوباره به سمت بالا گرد شود. تجربه قبلی نشان داده هر تغییری در سیستم پولی، بهانه‌ای برای گران کردن کالاها می‌شود.»

یک فعال اقتصادی و صاحب یک واحد تولیدی کوچک، نظر متفاوتی داشت و به ایسنا گفت: «از نظر من این کار دیر انجام شد. سال‌ها است با ارقام عجیب و غریب سر و کار داریم. حالا حداقل محاسبات راحت‌تر می‌شود اما در شروع کمی اذیت کننده خواهد بود. مهم این است که جلوی تورم گرفته شود، وگرنه صفرها برمی‌گردند.»

کارشناسان چه می‌گویند؟

در پشت این تغییر ظاهری، نگاه کارشناسان به جای ساده سازی محاسبات، بر ضرورت اصلاحات ساختاری متمرکز است. بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند حذف صفرها اگر با کنترل تورم و انضباط مالی همراه نباشد، صرفاً یک تغییر نمادین خواهد بود.

تجربه کشور ترکیه در سال ۲۰۰۵ نشان می‌دهد که حذف شش صفر از لیر ترکیه زمانی به موفقیت انجامید که با یک بسته جامع اصلاحات اقتصادی همراه شد و توانست تورم مزمن را مهار کند. در مقابل، تجربه کشورهایی مانند ونزوئلا هشداری است برای سیاستگذاران که بدون اصلاحات بنیادین، حذف صفرها نمی‌تواند معجزه کند.

فرآیند اجرایی؛ پنج سال تا تکمیل

بر اساس قانون مصوب، اجرای کامل این طرح طی یک بازه زمانی پنج ساله انجام می‌شود. دو سال نخست به آماده‌سازی زیرساخت‌ها و چاپ اسکناس‌های جدید اختصاص دارد و سه سال بعد دوره گذار خواهد بود که در آن ریال قدیم و جدید به صورت همزمان در گردش هستند .

همچنین واحد جدیدی به نام «قران» به عنوان واحد پول خرد تعریف شده که هر ۱۰۰ قران معادل یک ریال جدید است. این واحد برای تسهیل مبادلات خرد و جلوگیری از سردرگمی در معاملات روزمره طراحی شده است .

آنچه مسلم است، ایران در آستانه یک تحول بزرگ پولی قرار گرفته است؛ تحولی که موفقیت آن هم به تصمیم‌گیری دقیق مسئولان و هم به همراهی و آگاهی مردم بستگی دارد. تعطیلات نوروزی ۱۴۰۵ شاید نقطه عطفی در تاریخ اقتصاد ایران باشد؛ جایی که نخستین گام‌های عملی برای ساده‌سازی نظام پولی کشور با چاپ اسکناس‌های جدید برداشته شد.

خبرنگار : شاکر