دو روایت از دین، دو نتیجه در خیابان/ وقتی یک جمله می‌تواند استان را تغییر دهد

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، در روزهایی که جامعه ایران همچنان با پیامدهای اعتراضات و تنش‌های اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کند، نوع مواجهه چهره‌های رسمی مذهبی با موضوعات حساس، بیش از گذشته زیر ذره‌بین قرار گرفته است. تریبون‌های نماز جمعه و جایگاه نمایندگی ولی‌فقیه، صرفاً محل بیان دیدگاه‌های شخصی نیست؛ بلکه در عمل، بازتابی از قرائت رسمی از دین در ذهن بخش بزرگی از جامعه تلقی می‌شود.

در این میان، اظهارات اخیر دو روحانی در دو استان، به‌خوبی نشان می‌دهد که «لحن» تا چه اندازه می‌تواند تعیین‌کننده باشد.

دو روایت از دین/ از تهدید و طرد تا مدارا و گفت‌وگو

در گیلان، حجت‌الاسلام رسول فلاحتی با ادبیاتی تند و تهدیدآمیز درباره حجاب گفت: «بی‌حجاب مخالف قرآن است؛ مرگ بر مخالف قرآن. شرمتان باد؛ اگر مردم تصمیم بگیرند، دمار از روزگار بی‌حجاب‌ها درمیارن... اگر مردم تصمیم بگیرند، دیگر نمی‌توانید از خانه‌تان بیرون بیایید…»

در مقابل، در کردستان، حجت‌الاسلام عبدالرضا پورذهبی تلاش کرد از زاویه‌ای متفاوت به همان موضوع نگاه کند: «تمام تیپ‌های مختلف مردم ما، قابل احترام هستند... حجاب اگرچه یک مسئله دینی است، اما چنانچه باعث خدشه به وحدت شود، نباید روی آن دست گذاشت... ما در این شرایط جنگی باید امید را در جامعه افزایش دهیم…»

این دو گفتار صرفاً اختلاف سلیقه در بیان نیست؛ بلکه دو نوع نگاه به «حکمرانی دینی» را نمایندگی می‌کند: یکی مبتنی بر طرد و تهدید، و دیگری مبتنی بر مدارا و مدیریت اجتماعی.

اما اهمیت ماجرا زمانی بیشتر می‌شود که این تفاوت گفتار را کنار نتایج میدانی قرار دهیم.

از تریبون تا پیامد اجتماعی

بر اساس گزارش خبرآنلاین، استان گیلان در جریان ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، یکی از پرهزینه‌ترین استان‌ها بود؛ به‌طوری‌که اعلام شد: «تخریب کامل و آتش زدن ۳۲ مسجد، ۱۴ مرکز مذهبی، ۴ مصلا، ۱۰ امامزاده و به آتش کشیدن چندین حوزه علمیه...»

در سوی دیگر، کردستان استانی که همواره از منظر امنیتی حساس تلقی می‌شود در همان بازه زمانی، کم‌تنش‌تر گزارش شد. در گزارش شورای تأمین استان آمده است: «جز مواردی محدود و پراکنده، استان کردستان شاهد تجمعات گسترده یا اغتشاش سازمان‌یافته نبود... ایشان با حضور و گفت‌وگوهای موثر با لایه‌های مختلف مردم، توانسته است در آرام‌بخشی استان نقش هدایت‌محوری داشته باشد…»

این مقایسه، اگرچه نمی‌تواند همه عوامل پیچیده اجتماعی و امنیتی را توضیح دهد، اما یک نکته مهم دارد: فاصله میان «گفتار» و «پیامد» آن‌قدرها هم زیاد نیست.

در واقع، آنچه از تریبون‌های رسمی بیان می‌شود، فقط در سطح کلمات باقی نمی‌ماند؛ بلکه به‌سرعت در فضای رسانه‌ای بازتولید شده و سپس به رفتار اجتماعی ترجمه می‌شود. در چنین شرایطی، ادبیات تند می‌تواند به قطبی‌سازی دامن بزند و ادبیات آرام، امکان گفت‌وگو را باز نگه دارد.

این مسئله البته موضوع تازه‌ای نیست. در تاریخ معاصر ایران نیز نمونه‌های متفاوتی از قرائت‌های گوناگون از دین دیده شده است؛ از چهره‌ای مانند شهید مرتضی مطهری با رویکردی گفت‌وگومحور و اجتماعی، تا جریان‌هایی که در نهایت به خشونت و حذف فیزیکی مخالفان رسیدند.

شاید به همین دلیل بود که بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، در پاسخ به این سوال که امام جمعه باید چه ویژگی‌ داشته باشد، بر یک معیار ساده اما کلیدی تأکید کردند: «شاخص شما این باشد که یک روحانی فهیم باشد که بتواند خوب صحبت کند و بداند چه مطلبی را چگونه باید به مردم گفت.»

اکنون، با گذشت چند دهه، همان معیار همچنان محل بحث است؛ اینکه «چگونه گفتن» گاهی از «چه گفتن» مهم‌تر می‌شود.

گزارش پیش‌رو قصد ندارد یک رابطه خطی و قطعی میان گفتار یک روحانی و رخدادهای یک استان ترسیم کند؛ اما شواهد نشان می‌دهد در فضای ملتهب امروز، هر جمله از تریبون‌های رسمی می‌تواند به‌سرعت به یک عامل اثرگذار در میدان تبدیل شود.

خبرنگار : عاروان