راهکار جالبی که خسارات سیلاب را در یک قرن آینده معکوس می کند

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا به نقل از ایسنا، پژوهش بین‌المللی اخیر با سرپرستی پروفسور ابراهیم مقیمی، استاد دانشگاه تهران، رئیس سابق دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران، بنیانگذار و عضو انجمن مخاطره‌شناسی ایران، عضو پیوسته انجمن آموزش مهندسی و عضو سابق انجمن علوم زمین اتحادیه اروپا با همکاری پروفسور گلاد از دانشگاه‌ وین، پروفسور ال انصاری از دانشگاه لاولی(Lulea) سوئد و پروفسور شهابی از دانشگاه کردستان انجام شد و طی آن به شکاف‌های اساسی در مدل‌های مدیریت سیلاب پرداخته است.

پروفسور ابراهیم مقیمی اظهار کرد: مخاطرات سیلاب‌ها همچنان به عنوان یک چالش وجودی برای توسعه پایدار شهری در سراسر جهان مطرح هستند و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به زیرساخت‌های شهری و نواحی مسکونی وارد می‌کنند.

وی با اشاره به مطالعات انجام شده درباره سیلاب‌ها، افزود: این مطالعه با انجام یک مقایسه موردی میان دو حوضه رودخانه‌ای با شرایط اقلیمی و ژئو مورفولوژی متفاوت یعنی «حوضه دانوب» در محدوده وین و «حوضه‌های کارون و کرخه» در ایران نشان می‌دهد که فقدان اطلاعات و راهکارهای استراتژیک علمی در برنامه‌ریزی، تهدیدی جدی برای ثبات شهرها و سکونتگاه‌های رودخانه‌ای است.

استاد دانشگاه تهران خاطر نشان کرد: یافته‌های کلیدی این مطالعه قویاً نشان می‌دهند که تمرکز صرف بر مدل‌های هیدرولوژیکی یا سازه‌های دفاعی مکانیکی (مانند سدهای بلند)، بدون در نظر گرفتن اصول مهندسی توسعه شهری انطباق‌پذیر با سیلاب، در بلندمدت نه تنها خطر را کاهش نمی‌دهد، بلکه آن را تشدید می‌کند.

وی تاکید کرد: نتایج این مطالعه که در قالب مقاله منتشر شده است، با ارائه یک استراتژی علمی نوین، بر لزوم تغییر پارادایم تأکید می‌کند: حرکت از استراتژی سنتی «فراری دادن سیلاب» به رویکرد پیشرفته‌ «همزیستی هوشمند با سیل».

مقیمی اضافه کرد: روش‌شناسی این پژوهش یک رویکرد میان‌رشته‌ای و چندحوزه‌ای است که بر پایه بیش از دو دهه تحقیق تجربی بنا شده است. این تحقیق ۶ حوزه علمی کلیدی شامل «هواشناسی»، «هیدرولوژی»، «اکولوژی»، «ژئومورفولوژی»، «مطالعات مخاطرات» و «طراحی مسکن و شهر» را در هم ادغام کرده است.

وی ادامه داد: ما در این مطالعه با تجزیه و تحلیل عمیق عوامل پیچیده مورفولوژیک و اکولوژیک و با استفاده از داده‌های سیلاب‌های سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ ایران و اتریش، توانستیم شاخص‌های ژئومورفیک جدیدی را برای بهبود دقت داده‌های ورودی در طراحی الگوی توسعه شهری معرفی کنیم. این رویکرد نوین، شامل معرفی مفاهیمی چون محفظه‌های سیلابی و برنامه‌ریزی فضایی مبتنی بر ریسک است.

به گفته این محقق حوزه مخاطرات، این مدل مفهومی، نه تنها به دنبال حفظ جان و مال ساکنان است، بلکه یک کاربرد حیاتی در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران دارد.

مقیمی گفت: در این مناطق (مناطق خشک و نیمه خشک)، بر استفاده بهینه و حداکثری از آب سیلاب به عنوان یک منبع آبی مهم تأکید می‌شود و در پژوهش، لزوم ایجاد کانال‌ها و مخازن زمین‌ساختی را برجسته می‌کند تا آب شیرین هدر رفته به جای سرازیر شدن به دانوب در اتریش و یا به خلیج فارس در ایران، در همان مناطقی که نیاز مبرم به آن وجود دارد، مدیریت و حفظ شود.

وی خاطر نشان کرد: نتایج کلیدی این پژوهش که در مجله معتبر Geofluids انتشارات جان وایلی منتشر شده است، یک نقشه راه علمی ارائه می‌دهد که بر اساس آن، ارزیابی تطبیقی عملکرد مسکن و شهر قبل و بعد از اجرای اقدامات انطباقی انجام شده است. این چارچوب میان‌رشته‌ای، پایه‌گذار دو رکن اساسی برای آینده مدیریت مخاطرات سیلاب است:

* طراحی سازه‌های اکولوژیکی پاسخگو به سیل دورتر از رودخانه‌ها که قادر به جذب و استفاده از انرژی، دبی و حجم سیلاب و بهره‌وری در منطقه ظهور باشند.

* افزایش سواد زیست‌محیطی جوامع محلی و سیاست‌گذاران و طراحان شهری و مسکن برای درک رفتار دینامیک سیلاب و مکان‌های دارای سیلاب.

این استاد دانشگاه تهران افزود: به‌کارگیری این نظریه علمی، نه تنها امنیت در برابر مخاطرات طبیعی سیلاب را تضمین می‌کند، بلکه با تبدیل سیلاب از یک تهدید به یک منبع آبی قابل مدیریت، می‌تواند به طور چشمگیری پایداری شهرها را در برابر چالش‌های اقلیمی و کم‌آبی تقویت کند و روند رو به رشد خسارات سیلاب در ۱۰۰ سال آینده را معکوس سازد.

خبرنگار : شاکر