سازوکار انتخابات و تشکیل دولت در رژیم صهیونیستی

برای فهم نتیجه انتخابات پارلمانی رژیم صهیونیستی، باید مسیر میان انداختن برگه رأی در صندوق و معرفی نخست‌وزیر را شناخت. رأی‌دهندگان در انتخابات ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ نمایندگان کنست را برگزیدند، اما با پایان رأی‌گیری شخص نخست‌وزیر تعیین نشد. شمارش آرا ابتدا ترکیب پارلمان را مشخص می‌کند و سپس گفت‌وگو میان فهرست‌های انتخاباتی، پیشنهاد رئیس رژیم و رأی اعتماد کنست تعیین خواهد کرد کدام سیاستمدار دولت تشکیل دهد. به همین دلیل، حزبی ممکن است بیشترین رأی را کسب کند و با این حال نتواند دولت آینده را در اختیار بگیرد.

کنست پارلمان تک‌مجلسی رژیم صهیونیستی و دارای ۱۲۰ کرسی است. دوره قانونی آن چهار سال تعیین شده، هرچند انحلال زودهنگام می‌تواند انتخابات را جلو بیاندازد. برخلاف نظام‌هایی که هر استان یا حوزه نماینده جداگانه انتخاب می‌کند، تمامی قلمرو انتخاباتی در اینجا یک حوزه سراسری محسوب می‌شود. برای تل‌آویو، حیفا یا دیگر شهرها سهم مشخصی از کرسی‌ها وجود ندارد و فهرست نامزدها در تمام حوزه‌های رأی‌گیری یکسان است. هر شهروند واجد شرایط، از هر نقطه، به یکی از فهرست‌های حاضر رأی می‌دهد.

رأی‌گیری از طریق برگه‌های چاپی دارای نام و نشان اختصاری فهرست‌ها صورت می‌گیرد. رأی‌دهنده برگه فهرست موردنظر را انتخاب می‌کند، آن را در پاکت می‌گذارد و پاکت را داخل صندوق می‌اندازد. حق رأی از ۱۸سالگی آغاز می‌شود و نامزدهای کنست باید دست‌کم ۲۱ سال داشته باشند. رأی‌دهنده در این شیوه نام نخست‌وزیر را جداگانه انتخاب نمی‌کند و به یک نامزد محلی هم رأی نمی‌دهد. رأی او به فهرستی تعلق می‌گیرد که احزاب پیش از انتخابات ترتیب نامزدهایش را تعیین کرده‌اند.

گاهی دو یا چند حزب با توافق، نامزدهایشان را در یک فهرست مشترک می‌گذارند. ترتیب افراد در این فهرست اهمیت اساسی دارد. زیرا پس از روشن شدن تعداد کرسی‌ها، نمایندگان به همان ترتیب وارد کنست می‌شوند. برای مثال، اگر فهرستی ۱۲ کرسی به دست آورد، ۱۲ نفر نخست آن به پارلمان راه پیدا می‌کنند. شهروندان هنگام رأی‌گیری نمی‌توانند جایگاه نامزد پنجم و دهم را جابه‌جا کنند و انتخاب مستقیم فرد در درون فهرست وجود ندارد.

برای ورود به مرحله توزیع کرسی‌ها، هر فهرست باید حداقل ۳٫۲۵ درصد آرای صحیح سراسر انتخابات را کسب کند. به زبان ساده، اگر یک میلیون رأی صحیح به صندوق‌ها ریخته شده باشد، فهرستی برای عبور از این مرز به دست‌کم ۳۲ هزار و ۵۰۰ رأی نیاز دارد. آرای فهرست‌هایی که از این حد پایین‌تر می‌مانند، در تقسیم ۱۲۰ کرسی وارد نمی‌شوند. بنابراین درصد رأی یک حزب لزوماً با درصد کرسی‌های نهایی آن برابر نیست و حتی یک فهرست با شمار قابل توجهی رأی می‌تواند بدون نماینده باقی بماند.

در مرحله بعد، مجموع آراء صحیح فهرست‌های عبورکرده از حد نصاب مبنای تقسیم ۱۲۰ کرسی می‌شود. ابتدا کرسی‌های اولیه متناسب با آرا تخصیص می‌یابد و کرسی‌های باقیمانده طبق روش محاسباتی موسوم به «بادر–عوفر» تقسیم می‌شود. در این روش، قراردادهای پیشاپیش دو فهرست برای تجمیع آرای مازاد نیز می‌تواند بر سهم کرسی‌های پایانی اثر بگذارد. این توافق فنی با ائتلاف سیاسی برای تشکیل دولت تفاوت دارد. حتی دو فهرست که بر سر آرای مازاد توافق کرده‌اند، الزامی برای حضور در یک کابینه مشترک ندارند.

همین قواعد را می‌توان با ارقام اولیه انتخابات ۲۷ اکتبر توضیح داد. بر اساس گزارش کمیته مرکزی انتخابات که بعدازظهر ۲۸ اکتبر منتشر شد، پس از شمارش ۸۵٫۶ درصد کل آرا، برای پنج فهرست اردوگاه نتانیاهو مجموعاً ۵۳ کرسی، برای چهار فهرست اصلی مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی و برای دو فهرست عرب ۱۹ کرسی برآورد شد. سهم این سه مجموعه از ۱۲۰ کرسی به‌ترتیب ۴۴٫۲، ۴۰ و ۱۵٫۸ درصد است. این درصدها سهم کرسی‌ها هستند، نه درصد آرای مردمی. ارقام نیز هنوز نهایی نیستند، زیرا بخشی از صندوق‌ها و آراء پاکت‌های دوگانه، از جمله آراء نظامیان، در شمارش باقی مانده بود.

در این مثال، هیچ‌کدام از دو اردوگاه اصلی به‌تنهایی اکثریت مطلق ۶۱ کرسی را ندارند. مجموعه ۵۳کرسی نتانیاهو برای رسیدن به ۶۱ به ۸ کرسی دیگر نیاز دارد. چهار فهرست مخالفان نیز با ۴۸ کرسی، ۱۳ کرسی با این مرز فاصله دارند. از لحاظ عددی، جمع ۴۸ کرسی مخالفان و ۱۹ کرسی فهرست‌های عرب به ۶۷ می‌رسد، اما جمع‌زدن کرسی‌ها به معنای توافق آن احزاب برای تشکیل دولت نیست. گاهی یک فهرست حاضر به ورود به ائتلاف نمی‌شود یا تنها درباره رأی اعتماد از بیرون دولت همکاری می‌کند.

پس از اعلام نتایج رسمی، رئیس رژیم با نمایندگان فهرست‌های راه‌یافته به کنست مشورت می‌کند تا دریابد چه کسی امکان بیشتری برای تشکیل دولت دارد. این اختیار به‌طور خودکار در دست رهبر بزرگ‌ترین حزب قرار نمی‌گیرد. رئیس رژیم می‌تواند مسئولیت تشکیل کابینه را به نماینده‌ای بسپارد که با وجود کرسی‌های کمتر حزب خودش، برای جلب همکاری دیگر احزاب موقعیت مناسب‌تری داشته باشد. قانون مقرر می‌کند این مأموریت حداکثر ظرف هفت روز پس از انتشار نتایج رسمی واگذار شود.

نخستین نامزد مأمور تشکیل دولت ۲۸ روز برای مذاکره با احزاب، توافق بر سر برنامه کابینه و تعیین وزیران فرصت دارد. رئیس رژیم می‌تواند مجموعاً تا ۱۴ روز دیگر به این مهلت اضافه کند. اگر این تلاش نتیجه ندهد، امکان سپردن مأموریت به نماینده‌ای دیگر وجود دارد که این بار ۲۸ روز بدون تمدید فرصت خواهد داشت. در صورت شکست آن مرحله نیز، ۶۱ نماینده کنست می‌توانند طی ۲۱ روز درخواست کنند شخص مشخصی مأمور تشکیل دولت شود. نامزد این مرحله ۱۴ روز فرصت دارد و اگر روند قانونی به نتیجه نرسد، انتخابات مجدد در چارچوب مهلت مقرر برگزار می‌شود.

مذاکرات ائتلافی معمولاً شامل توافق درباره تقسیم وزارتخانه‌ها، برنامه دولت و شیوه حمایت نمایندگان در کنست است. دولت پیشنهادی پس از معرفی وزیران و برنامه خود باید رأی اعتماد پارلمان را به دست آورد. داشتن حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده راه روشن دستیابی به اکثریت مطلق است، اما قانون برای رأی اعتماد اولیه الزام همیشگی به ۶۱ رأی مثبت تعیین نکرده است. اگر تعداد موافقان از مخالفان بیشتر باشد و شماری از نمایندگان رأی ممتنع بدهند، تشکیل دولت اقلیت نیز از نظر حقوقی ممکن است. چنین دولتی برای تداوم کار خود همچنان به همراهی بخشی از پارلمان نیاز خواهد داشت.

بنابراین اعلام تعداد کرسی‌ها، آغاز مرحله تشکیل دولت است. شمارش نهایی ابتدا مشخص می‌کند هر فهرست چه تعداد نماینده دارد. سپس روشن می‌شود کدام گروه‌ها حاضرند به یکدیگر رأی اعتماد بدهند و چه کسی می‌تواند نخست‌وزیر شود. تا زمانی که کابینه تازه رأی اعتماد نگیرد، دولت پیشین به انجام وظایف خود ادامه می‌دهد. همین فاصله میان نتیجه صندوق‌ها و تشکیل دولت، دلیل آن است که در انتخابات کنست حتی پس از اعلام آرای نهایی نیز پاسخ پرسش «چه کسی نخست‌وزیر می‌شود؟» ممکن است برای چند هفته روشن نباشد.

خبرنگار : همتی