طرح جدید بنزینی در تهران کلید خورد؛ جزئیاتی که رانندگان باید بدانند

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا از باشگاه خبرنگاران، ساختار توزیع انرژی و مدیریت مصرف سوخت در پایتخت پله‌پله به سمت هوشمندسازی کامل و نظارت‌های دقیق‌تر حرکت می‌کند. در جدیدترین تحولات این حوزه، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران تصمیم گرفته است تا برای کنترل بهتر منابع انرژی و شفاف‌سازی فرآیند سوخت‌گیری، مکانیزم جدیدی را به صورت آزمایشی در تهران کلید بزند. این برنامه که تحت عنوان «طرح پایلوت شناسه‌دار کردن سوخت» معرفی شده، مستقیماً به سراغ نازل‌ها و کارت‌های اضطراری موجود در جایگاه‌ها رفته است تا یکی از گره‌های کور آماری در زنجیره توزیع بنزین را باز کند. با اجرایی شدن این سناریو، دوران سوخت‌گیری‌های مبهم و بدون ردپای دیجیتال با کارت‌های پمپ‌بنزین به پایان می‌رسد و هر قطره بنزینی که از نازل‌ها خارج می‌شود، صاحب و مقصد مشخصی در سامانه‌های نظارتی خواهد داشت.

پایانی بر سوخت‌گیری‌های ناشناس؛ وقتی کارت‌های اضطراری پمپ‌بنزین‌ها هویت‌دار می‌شوند

برای هر راننده‌ای پیش آمده است که به دلیل جا گذاشتن، گم شدن یا صادر نشدن کارت سوخت شخصی، مجبور شود در جایگاه‌ها به سراغ کارت‌های موجود در پمپ‌بنزین برود؛ کارت‌هایی که به عنوان «کارت اضطراری جایگاه» شناخته می‌شوند. تا پیش از این، استفاده از این کارت‌ها معمولاً بدون ثبت مشخصات دقیق راننده یا خودرو انجام می‌شد و همین موضوع، ردیابی دقیق بنزین توزیع‌شده در شبکه را برای سیاست‌گذاران حوزه انرژی دشوار می‌کرد. اما حالا کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، از آغاز یک جراحی دیجیتال در این فرآیند خبر داده است.

هدف اصلی این طرح، هویت‌بخشی و شناسه‌دار کردن تمام تراکنش‌هایی است که واسطه کارت‌های اضطراری پمپ‌بنزین‌ها ثبت می‌شوند. در واقع، دولت می‌خواهد بداند هر لیتری که از این کارت‌ها برداشت می‌شود، توسط چه کسی، برای کدام خودرو و در چه ساعتی مصرف شده است. این طرح در فاز نخست خود به صورت آزمایشی یا همان پایلوت در سطح تهران بزرگ کلید خورده است تا پس از بررسی نقاط ضعف و قوت و رفع چالش‌های احتمالی، به یک استاندارد سراسری در کل کشور تبدیل شود.

فرمول جدید ردیابی بنزین؛ جزئیات فنی طرح هوشمندسازی سوخت

مکانیسم کارکرد این سیستم جدید بسیار ساده اما در عین حال به شدت کارآمد است. بر اساس توضیحات معاون وزیر نفت، از این پس اگر شهروندی به هر دلیلی مجبور شود از کارت اضطراری جایگاه‌دار استفاده کند، سیستم هوشمند سوخت به سادگی از کنار این تراکنش عبور نخواهد کرد.

روند کار به گونه‌ای طراحی شده که به محض قرار گرفتن کارت اضطراری در نازل، مشخصات فرد متقاضی و خودروی وی در سامانه ثبت می‌شود. به عنوان مثال، اگر شما دو سهمیه ۱۵ لیتری (مجموعاً ۳۰ لیتر) بنزین را با کارت جایگاه دریافت کنید، در سیستم مرکزی پدیدار می‌شود که:

این مقدار مشخص از فرآورده نفتی توسط کدام شهروند (با کد ملی یا مشخصات هویتی ثبت‌شده) خریداری شده است.

سوخت وارد باک کدام خودرو با چه شماره پلاک و مشخصات فنی شده است.

تراکنش در کدام جایگاه، کدام نازل و در چه جزییات زمانی دقیقی رخ داده است.

این جزییات دقیق نشان می‌دهد که مهندسان سامانه هوشمند سوخت توانسته‌اند با ارتقای نرم‌افزاری پلتفرم‌های موجود، امکان ردیابی خطی و نقطه‌ای بنزین را فراهم کنند؛ فرآیندی که پیش از این تنها در صورت استفاده از کارت سوخت شخصی امکان‌پذیر بود.

[ ورود خودرو به جایگاه ] ───> [ استفاده از کارت اضطراری ] ───> [ ثبت کدملی و پلاک ] ───> [ صدور شناسه و ردیابی سوخت ]

تست آزمایشگاهی به پایان رسید؛ آغاز عملیات در دو جایگاه بزرگ تهران

اجرای طرح‌های بزرگی که با زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند سر و کار دارند، نیازمند بستر‌سازی‌های فنی محکم و بدون خطا است. مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی در این خصوص اطمینان خاطر داده است که کارهای طراحی اولیه و تست‌های آزمایشگاهی این برنامه با موفقیت کامل در مجموعه‌های تخصصی سامانه هوشمند سوخت به پایان رسیده است.

در فاز عملیاتی، قرار است این طرح ابتدا در دو جایگاه پرتردد و شاخص در شهر تهران به صورت میدانی زیر بار ترافیکی برود. انتخاب این دو جایگاه به عنوان آزمایشگاه واقعی، به مهندسان این فرصت را می‌دهد تا رفتار سیستم را در مواجهه با حجم بالای مراجعات روزانه رانندگان بسنجند. هدف نهایی این است که تمامی کارت‌های هوشمند، چه شخصی و چه اضطراری، به طور کامل در این شبکه شناسه‌دار شوند تا هرگونه احتمال سوءاستفاده، قاچاق سوخت یا هدررفت منابع انرژی به حداقل ممکن برسد.

ابعاد حمایتی و نظارتی طرح؛ چرا شفافیت سوخت به نفع شهروندان است؟

شاید برای برخی از رانندگان این سوال پیش بیاید که این نظارت‌های سخت‌گیرانه چه فایده‌ای برای عموم مردم دارد؟ واقعیت این است که بنزین در کشور ما با هزینه‌های بسیار سنگین تولید و با یارانه‌های کلان در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد. عدم نظارت دقیق بر نحوه توزیع کارت‌های اضطراری در سال‌های گذشته، منافذی را برای قاچاق سوخت یا مهاجرت کارت‌ها به مناطق مرزی ایجاد کرده بود که دود آن مستقیماً به چشم اقتصاد کشور و عموم مردم می‌رفت.

با شناسه‌دار شدن سوخت، مزایای متعددی برای شبکه توزیع و شهروندان ایجاد می‌شود:

ردیف مزایای اجرای طرح شناسه‌دار کردن سوخت دستاورد مستقیم برای جامعه
۱ جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی از کارت‌های جایگاه توزیع عادلانه و حفظ یارانه‌های انرژی
۲ تولید داده‌های آماری دقیق از الگوهای مصرف پایتخت برنامه‌ریزی بهتر برای تامین بنزین شب عید و ایام خاص
۳ کاهش نیاز به محدودسازی فیزیکی کارت‌های اضطراری تسهیل سوءخت‌گیری رانندگانی که کارت شخصی ندارند

در نهایت، این رویکرد هوشمندانه به دولت اجازه می‌دهد تا به جای حذف فیزیکی کارت‌های اضطراری (که موجبات نارضایتی رانندگان را فراهم می‌کرد)، با ابزار فناوری به مدیریت آن‌ها بپردازد؛ یعنی کارت در جایگاه باقی می‌ماند، اما استفاده از آن منوط به شفافیت و ثبت مشخصات خواهد بود تا مسیر برای یک حکمرانی داده‌محور و منصفانه در حوزه انرژی هموارتر شود.

خبرنگار : نقوی