فقط یک ماه ذخیره باقی مانده/ زنگ خطر در تأمین بطری روغن

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، در روایت غالب از خسارات جنگ، تمرکز بر توقف خطوط تولید فولاد و آسیب به صنایع پتروشیمی بوده است؛ دو ستون اصلی اقتصاد ایران که هم در تأمین انرژی و هم در ارزآوری نقش کلیدی دارند. اما آنچه کمتر دیده شده، تغییر «الگوی تهدید» است؛ جایی که حملات دیگر صرفاً متوجه کارخانه‌ها نیست، بلکه زیرساخت‌های پشتیبان تولید را هدف می‌گیرد.

در این الگو، اختلال در پتروشیمی و فولاد، تنها به کاهش تولید محدود نمی‌شود؛ بلکه اثر آن از مسیر زنجیره‌های وابسته، به بازار کالاهای اساسی و در نهایت به سفره خانوار منتقل می‌شود.

پتروشیمی؛ حلقه‌ای که ارز را به غذا وصل می‌کند

صنعت پتروشیمی در سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین منابع تأمین ارز کشور بوده و بیش از یک‌چهارم صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده است. همین جایگاه باعث شده هرگونه اختلال در این بخش، صرفاً یک خسارت صنعتی نباشد.

به‌طور مستقیم، این صنعت به واردات کالاهای اساسی و نهاده‌های تولید نیز گره خورده است. از این زاویه، آسیب به پتروشیمی یعنی اختلال در توان مالی اقتصاد برای حفظ جریان تأمین کالا.

در سوی دیگر، صنعت فولاد نیز با توقف خطوط تولید و اختلال در تأمین انرژی مواجه شده است. اطلاعیه‌هایی مانند توقف کامل تولید در فولاد مبارکه اصفهان، تنها یک خبر صنعتی نیست، بلکه نشانه‌ای از شکنندگی زنجیره انرژی-تولید است.

حملات پیشین به زیرساخت‌های برق این مجتمع‌ها نیز نشان داد که حتی صنایع به‌ظاهر مستقل، در نهایت به یک نقطه مشترک وابسته‌اند: انرژی.

اما شاید مهم‌ترین بخش این زنجیره، جایی باشد که کمتر دیده می‌شود؛ صنعت بسته‌بندی مواد غذایی. بخشی که به‌شدت وابسته به محصولات پتروشیمی و ورق‌های فولادی است. از بطری‌های PET تا قوطی‌های کنسرو، از فیلم‌های پلاستیکی تا ظروف یک‌بار مصرف؛ همه این‌ها به‌طور مستقیم از زنجیره پتروشیمی و فولاد تغذیه می‌شوند. اختلال در این حلقه، به معنای اختلال در نگهداری، حمل‌ونقل و عرضه غذاست؛ حتی اگر تولید کشاورزی بدون وقفه ادامه داشته باشد.

روغن نباتی؛ صنعت روی لبه ذخایر

در صنعت روغن نباتی، وابستگی به PET به‌عنوان ماده اصلی تولید بطری و درب‌های پلاستیکی، به نقطه هشدار رسیده است.

دبیر انجمن صنایع روغن نباتی ایران در مصاحبه با پیام ما می‌گوید: «ماهانه حدود ۹ هزار تن PET در این صنعت مصرف می‌شود و ذخایر موجود تنها کمتر از یک ماه را پوشش می‌دهد.»

به گفته او، «ثبات فعلی قیمت‌ها ناشی از موجودی قبلی است، اما در صورت ادامه شرایط، فشار هزینه‌ای اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.»

در کنار این، بحث سهمیه‌بندی و مدیریت مصرف نیز روی میز سیاست‌گذاران قرار گرفته است؛ نشانه‌ای از ورود تدریجی دولت به فاز کنترل اضطراری.

گوشت و مرغ؛ فشار در بسته‌بندی، نه فقط در تولید

در صنعت بسته‌بندی پروتئینی نیز نشانه‌های بحران آشکار شده است. به گفته فعالان این حوزه، قیمت اقلام بسته‌بندی در ماه‌های اخیر تا دو برابر افزایش یافته و بخشی از این افزایش به مصرف‌کننده منتقل شده است.

اثر مستقیم این وضعیت، افزایش ۵ تا ۱۰ درصدی قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده گوشت و مرغ است. اما نگرانی اصلی، نه قیمت، بلکه احتمال استفاده از مواد بازیافتی غیراستاندارد در صورت تداوم کمبودهاست؛ موضوعی که مستقیماً به استانداردهای بهداشتی گره می‌خورد.

در صنعت لبنیات نیز وضعیت مشابهی دیده می‌شود. استفاده از ذخایر قبلی مواد بسته‌بندی، فعلاً مانع از بروز اختلال جدی شده است. اما کارشناسان این حوزه تأکید دارند که تداوم این وضعیت، می‌تواند زنجیره تأمین را در واحدهای مختلف نابرابر و ناپایدار کند.

بطری‌های PET در این صنعت نیز نقطه حساس محسوب می‌شوند و بخشی از نیاز از مسیر واردات تأمین می‌شود؛ مسیری که خود تحت تأثیر شرایط موجود با عدم قطعیت همراه است.

در صنعت کنسرو، وابستگی مستقیم به ورق فولادی، تصویر روشن‌تری از بحران ارائه می‌دهد. سالانه حدود ۲۵۰ هزار تن ورق فولادی در این صنعت مصرف می‌شود که بخش عمده آن از داخل کشور تأمین می‌گردد.

اختلال در تولید فولاد مبارکه و محدودیت‌های زنجیره تأمین، اکنون تعادل عرضه و تقاضا را برهم زده است. در این صنعت، مسئله اصلی نه افزایش قیمت، بلکه «تداوم تولید» است؛ چراکه کمبود قوطی و درِ کنسرو می‌تواند کل چرخه تولید را متوقف کند.

جنگ خاموش در اقتصاد روزمره

آنچه از مجموع این روایت‌ها برمی‌آید، شکل‌گیری نوعی جنگ خاموش در لایه‌های پایین‌تر اقتصاد است؛ جنگی که نه در آمار تولید فولاد دیده می‌شود و نه در گزارش صادرات پتروشیمی، اما اثر آن در قفسه‌های فروشگاه‌ها و سبد مصرف خانوار قابل مشاهده است.

در این میان، صنایع غذایی به آخرین حلقه این زنجیره تبدیل شده‌اند؛ حلقه‌ای که در نهایت، فشارهای انباشته را به مصرف‌کننده منتقل می‌کند.

با وجود این فشارها، هم‌زمان نشانه‌هایی از تلاش برای مدیریت وضعیت نیز دیده می‌شود؛ از استفاده از ذخایر و تنظیم عرضه گرفته تا بررسی مسیرهای وارداتی و اولویت‌بندی صنایع حیاتی.

در نهایت، آنچه امروز در زنجیره تأمین مواد غذایی در حال رخ دادن است، صرفاً یک بحران صنعتی نیست؛ بلکه بازتعریف رابطه میان جنگ، اقتصاد و زندگی روزمره است. جایی که امنیت غذایی، بیش از هر زمان دیگری، به‌عنوان بخشی از امنیت ملی در معرض آزمون قرار گرفته است؛ آزمونی که نتیجه آن، نه در خطوط تولید، بلکه در سفره مردم مشخص خواهد شد.

خبرنگار : عاروان