مرد موشکی بر صندلی وزارت نشست

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، مهرداد اخلاقی کتابچی روز یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ با رأی اعتماد مجلس به‌عنوان وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح انتخاب شد. بر اساس گزارش منتشرشده از رأی‌گیری، او از مجموع ۲۷۷ رأی مأخوذه، ۲۳۷ رأی موافق و ۱۵ رأی مخالف به دست آورد و رأی ممتنع نداشت. 

انتخاب وزیر جدید پس از ماه‌ها اداره وزارت دفاع با سرپرستی مجید ابن‌الرضا و در پی کشته‌شدن عزیز نصیرزاده در حملات آمریکا و اسرائیل در فوریه ۲۰۲۶ انجام شده است. این جابه‌جایی در شرایطی صورت می‌گیرد که بازسازی ظرفیت‌های دفاعی، حفظ زنجیره تولید تجهیزات و تطبیق فناوری‌های نظامی با تحولات میدان نبرد، در شمار مسائل اصلی پیش روی وزارتخانه قرار دارند. 

از مدیریت صنایع هوافضا تا مسئولیت کل وزارت دفاع

اخلاقی کتابچی پیش از معرفی به‌عنوان وزیر پیشنهادی، از مدیران باسابقه ساختار صنعتی وزارت دفاع بود. نام او از میانه دهه ۱۳۸۰ در ارتباط با مدیریت گروه صنعتی شهید باقری و برنامه موشکی ایران مطرح شده و در سال ۱۳۹۳ نیز به ریاست سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع رسید. این سازمان از مجموعه‌های صنعتی مسئول توسعه فناوری‌های هوافضایی و موشکی کشور است. 

بخش مهمی از سابقه حرفه‌ای او به حوزه‌ای مربوط است که در سیاست دفاعی ایران جایگاهی راهبردی دارد؛ با این حال، مدیریت یک سازمان تخصصی با اداره کل وزارت دفاع تفاوت دارد. وزارتخانه علاوه بر صنایع موشکی و هوافضایی، مسئولیت‌های گسترده‌ای در زمینه پشتیبانی نیروهای مسلح، مدیریت منابع، توسعه فناوری و هماهنگی میان بخش‌های مختلف دفاعی برعهده دارد.

از همین رو، تجربه صنعتی اخلاقی می‌تواند نقطه اتکای او در آغاز مسئولیت باشد، اما به‌تنهایی برای ارزیابی توان مدیریتی‌اش کافی نیست. عملکرد او در تخصیص منابع، اولویت‌بندی پروژه‌ها، نظارت بر اجرای برنامه‌ها و پاسخ‌گویی درباره نتایج، در ماه‌های آینده اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

برنامه‌های اعلام‌شده؛ از بازسازی زیرساخت‌ها تا فناوری‌های نوظهور

اخلاقی در جریان بررسی صلاحیت خود در مجلس، بر به‌روزرسانی قدرت دفاعی، بازسازی زیرساخت‌های صنعتی با رعایت پدافند غیرعامل، دستیابی سریع‌تر به فناوری‌های نوظهور و تقویت پدافند هوایی تأکید کرده است. توجه به مشارکت بخش خصوصی و مسائل معیشتی کارکنان و بازنشستگان نیروهای مسلح نیز در مجموعه اولویت‌های اعلام‌شده او قرار دارد. 

این محورها را می‌توان در سه حوزه اصلی بررسی کرد: حفظ و بازسازی ظرفیت تولید، کاهش فاصله فناوری با نیازهای روز دفاعی و افزایش کارآمدی مدیریت منابع انسانی و مالی. تحقق این اهداف به منابع مالی، دسترسی به مواد اولیه و تجهیزات، توان فنی نیروی انسانی و استمرار فعالیت زیرساخت‌های صنعتی وابسته است.

در عین حال، عنوان‌هایی مانند «نوسازی» و «دستیابی سریع‌تر به فناوری» تا زمانی که با برنامه زمان‌بندی، شاخص‌های مشخص و گزارش عملکرد همراه نشوند، امکان ارزیابی دقیقی فراهم نمی‌کنند. یکی از سوال های مهم درباره دوره جدید وزارت دفاع این خواهد بود که چه میزان از برنامه‌های اعلام‌شده به اقدامات اجرایی تبدیل می‌شود و چه سازوکاری برای سنجش پیشرفت آنها در نظر گرفته خواهد شد.

تحریم‌ها، محدودیتی که با تغییر وزیر از میان نمی‌رود

نام اخلاقی کتابچی در اسناد تحریمی خارجی نیز ثبت شده است. نام او در ارتباط با مدیریت گروه صنعتی شهید باقری در اسناد تحریمی سازمان ملل در سال ۲۰۰۷ مطرح شد و اتحادیه اروپا نیز در سال ۲۰۲۳ او را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد. این سوابق با فعالیت او در ساختار صنایع دفاعی و موشکی ایران ارتباط دارد. 

تداوم تحریم‌ها می‌تواند دسترسی به فناوری، قطعات، تجهیزات صنعتی و همکاری‌های بین‌المللی را محدود کند. البته میزان اثر این محدودیت‌ها بر هر پروژه به نوع فناوری، امکان تأمین داخلی و مسیرهای جایگزین بستگی دارد و نمی‌توان همه مشکلات احتمالی صنعت دفاعی را صرفاً به تحریم‌ها نسبت داد.

در چنین شرایطی، مدیریت زنجیره تأمین، حفظ نیروی متخصص، توسعه ظرفیت‌های داخلی و کنترل هزینه‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با این حال، میزان موفقیت این سیاست‌ها را باید بر اساس نتایج قابل اندازه‌گیری سنجید، نه صرفاً بر مبنای سابقه مدیریتی وزیر یا مواضع اعلام‌شده او.

آزمون اصلی وزیر جدید چیست؟

رأی اعتماد مجلس، مسئولیت اداره وزارت دفاع را به مدیری سپرده که تجربه طولانی در صنایع هوافضایی و موشکی دارد؛ اما شرایط کنونی، انتظارات از این وزارتخانه را فراتر از ادامه فعالیت‌های معمول صنعتی برده است. بازسازی زیرساخت‌ها، حفظ ظرفیت تولید، توسعه فناوری و تأمین نیازهای نیروهای مسلح، در کنار مدیریت منابع محدود، از جمله محورهایی هستند که عملکرد وزیر جدید بر اساس آنها سنجیده خواهد شد.

برای دولت مسعود پزشکیان نیز این انتصاب آزمونی در یکی از حساس‌ترین حوزه‌های اجرایی است؛ حوزه‌ای که تصمیم‌های آن با امنیت ملی، هزینه‌های عمومی و تحولات منطقه‌ای ارتباط مستقیم دارد. سابقه تخصصی اخلاقی کتابچی می‌تواند به شناخت او از ساختار دفاعی کمک کند، اما نتیجه نهایی به کیفیت تصمیم‌گیری و توان اجرایی وزارتخانه بستگی خواهد داشت.

در نهایت، رأی اعتماد امروز نقطه پایان بررسی صلاحیت نیست، بلکه آغاز دوره پاسخ‌گویی وزیر جدید است. آنچه جایگاه او را در وزارت دفاع مشخص خواهد کرد، میزان تحقق برنامه‌های اعلام‌شده و توانایی‌اش در مدیریت چالش‌هایی است که با تغییر مدیر از میان نمی‌روند.

خبرنگار : همتی