هشدار درباره بحران معیشتی؛ مافیا در ۱۲۰ روز بازار را به هم ریخت؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا از جهان صنعت، کارنامه عملکرد پنج‌ماهه طرح کالابرگ نشان می‌دهد که این سیاست حمایتی، با وجود شعارها و تبلیغات گسترده اولیه، در مواجهه با موج‌های سهمگین تورمی عملاً سپر انداخته و نتوانسته است بار سنگین گرانی را از روی دوش خانواده‌های ایرانی بردارد. زمانی که سیاست‌گذاران تصمیم به حذف ارز ترجیحی گرفتند، با تکیه بر فرمول توزیع کوپن‌های الکترونیکی یا همان کالابرگ، به جامعه وعده دادند که قدرت خرید مردم در برابر نوسانات بازار حفظ خواهد شد؛ اما واقعیت‌های اقتصادی کف بازار، فرسنگ‌ها با این محاسبات کاغذی فاصله دارد. با گذشت نزدیک به ۱۲۰ روز از اجرای این سناریو، نه‌تنها ترمز تورم کشیده نشده، بلکه به دلیل عدم پایبندی دولت به تعهدات خود مبنی بر به‌روزرسانی مبالغ پرداختی متناسب با نرخ تورم واقعی، سفره‌های مردم به کوچک‌ترین حد ممکن در سال‌های اخیر رسیده است، به طوری که ارزیابی آماری سبد کالاهای اساسی از یک عقب‌ماندگی فاحش و ۶۰ درصدی این طرح حمایتی از نرخ تورم حکایت می‌کند.

شکست استراتژی کالابرگ؛ وقتی جیب مردم با سرعت تورم همخوانی ندارد

در دنیای اقتصاد، هر طرح حمایتی اگر مجهز به مکانیزم «انعطاف‌پذیری در برابر تورم» نباشد، محکوم به شکست است. طرح کالابرگ نیز دقیقاً از همین ناحیه ضربه کاری را دریافت کرد. در روزهای نخست اجرای سیاست‌های جدید ارزی، دولتمردان با صراحت اعلام کردند که اجازه نخواهند داد گرانی کالاها به معیشت قشر آسیب‌پذیر آسیب بزند. قرار بر این بود که هر سه ماه یک‌بار، ارزش ریالی کالابرگ‌ها متناسب با نرخ تورم موجود در جامعه بازنگری و افزایش یابد تا قدرت خرید مردم برای تهیه اقلام سفره خانوار دستخوش تغییر نشود.

اما اکنون که پنج ماه از آن روزها می‌گذرد، تابلوی اعلانات اقتصادی نشان می‌دهد که این وعده کاملاً به فراموشی سپرده شده است. قیمت‌ها در بازار با شتابی بی‌سابقه رو به جلو حرکت می‌کنند، اما ارزش کالابرگ پرداختی به شهروندان در همان نقطه ابتدایی منجمد شده است. این ناهماهنگی عمیق میان درآمد حمایتی و هزینه‌های واقعی، باعث شده تا کارشناسان مستقل اقتصادی از همان ابتدا نسبت به پایداری این روش ابراز تردید کنند؛ تردیدی که امروز به یک واقعیت تلخ ملموس در زندگی روزمره طبقات کم‌درآمد تبدیل شده است.

ماراتن نابرابر قیمت‌ها؛ شکاف ۱.۶ میلیون تومانی سبد معیشتی مردم

برای درک عمق فاجعه‌ای که بر سر سفره‌های مردم آمده است، کافی است نگاهی به دوگانگی قیمت‌ها قبل و بعد از برچیده شدن ارز حمایتی (ارز ۲۸۵۰۰ تومانی) بیندازیم. بررسی دقیق و به قیمت روزِ ۱۱ قلم کالای اساسی که شالوده اصلی سبد کالابرگ را تشکیل می‌دهند (شامل مرغ، روغن، تخم‌مرغ، برنج، قند و شکر، ماکارونی، شیر نایلونی کم‌چرب، پنیر یو‌اف، ماست کم‌چرب، گوشت قرمز و حبوبات) آمارهای تکان‌دهنده‌ای را آشکار می‌سازد:

وضعیت سبد کالاهای اساسی میانگین قیمت (تومان)
مجموع قیمت اقلام قبل از حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی ۲,۱۸۰,۰۰۰
مجموع قیمت اقلام در شرایط فعلی بازار ۳,۷۸۰,۰۰۰
میزان خالص افزایش قیمت (تورم واقعی سبد) ۱,۶۰۰,۰۰۰
مبلغ فعلی کالابرگ پرداختی به مردم ۱,۰۰۰,۰۰۰

این جدول به زبان ساده و بدون نیاز به تحلیل‌های پیچیده ریاضی به ما می‌گوید که سبد غذایی مورد نیاز یک خانواده، تنها در همین مدت کوتاه، یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان گران‌تر شده است. در مقابل، کمکی که دولت تحت عنوان کالابرگ به مردم ارائه می‌دهد فقط یک میلیون تومان است. این یعنی در خوش‌بینانه‌ترین حالت و بر اساس آمارهای کاملاً رسمی و دولتی، یارانه کالابرگ حدود ۶۰ درصد از تورم عقب مانده است و شهروندان باید مابه‌التفاوت ۶۰۰ هزار تومانی این شکاف را از جیب خالی خود پرداخت کنند.

[ تورم واقعی سبد: ۱,۶۰۰,۰۰۰ تومان ] ─── ( شکاف ۶۰۰,۰۰۰ تومانی ) ─── [ کالابرگ دولتی: ۱,۰۰۰,۰۰۰ تومان ]

ورود به منطقه سرخ؛ پیامدهای تورم افسارگسیخته بر سلامت جامعه

طرح کالابرگ با بوق و کرنای رسانه‌ای فراوان به عنوان یک جراحی بزرگ اقتصادی معرفی شد که قرار بود رانت‌ها را از بین ببرد، جلوی اتلاف منابع ارزی کشور را بگیرد و عدالت اجتماعی را برقرار کند. اگرچه مبارزه با فساد ارزی یک ضرورت است، اما نادیده گرفتن متغیرهای کلان اقتصادی مانند نقدینگی، رشد اقتصادی و مدیریت تورم، این طرح را به یک مسکن بی‌اثر تبدیل کرده است.

وقتی ارزش پول ملی کاهش می‌یابد و قیمت مواد غذایی پایه بیش از ۷۰ درصد رشد می‌کند، پدیده «حذف اجباری اقلام مغذی» از سفره‌ها رخ می‌دهد. خانواده‌ها وقتی توان خرید گوشت، لبنیات و حبوبات را با قیمت‌های نجومی فعلی ندارند، به ناچار به سمت رژیم‌های غذایی ارزان‌قیمت، کم‌ارزش و پر از نشاسته روی می‌آورند. این تغییر الگوی مصرف در بلندمدت جامعه را با بحران سوءتغذیه، بیماری‌های گوارشی و حرکتی و در نهایت کاهش مفرط سلامت عمومی مواجه می‌سازد که هزینه‌های درمانی آن چندین برابر بودجه‌ای است که دولت تمایلی به تزریق آن به طرح‌های حمایتی ندارد.

چرا جراحی‌های اقتصادی بدون جلب رضایت عمومی شکست می‌خورند؟

اشتباه بزرگ سیاست‌گذاران این است که تصور می‌کنند اصلاحات اقتصادی صرفاً با تغییر فرمول‌های ارزی و تغییر قیمت‌ها در پلتفرم‌های دیجیتال محقق می‌شود. حقیقت این است که تا زمانی که ثبات نسبی در اقتصاد کلان برقرار نشود و سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی احیا نگردد، هرگونه طرح توزیعی شبیه به کالابرگ، صرفاً جابجا کردن خط فقر از یک نقطه به نقطه دیگر است.

کارشناسان بارها هشدار داده‌اند که برای خروج از این آستانه خطرناک معیشتی، دولت باید فوراً دو اقدام اساسی را در دستور کار قرار دهد:

ترمیم فوری و ماهانه مبالغ کالابرگ: رقم پرداختی به مردم باید به صورت پویا و همگام با نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی تغییر کند، نه اینکه ماه‌ها بدون تغییر باقی بماند.

کنترل ریشه‌های اصلی تورم: کنترل خلق پول توسط بانک‌ها و انضباط مالی شدید دولت، تنها راه‌هایی هستند که می‌توانند اثرات موجی حذف ارزهای حمایتی را مهار کنند.

بدون شک، اصرار بر ادامه مسیر فعلی و دلخوش کردن به آمارهای کاغذی، چیزی جز تعمیق بحران معیشتی و افزایش فاصله طبقاتی به همراه نخواهد داشت. مردم برای تامین ابتدایی‌ترین نیازهای زیستی خود نیازمند تصمیمات شجاعانه، کارشناسی و فراتر از شعارهای همیشگی هستند.

خبرنگار : نقوی