هشدار درباره موج افسردگی پس از جنگ/ افزایش فشار روانی بر جامعه

به گزارش خبرنگار سلامت ایونا، به باور متخصصان سلامت روان، دوره پساجنگ معمولاً زمان اوج‌گیری اختلالاتی است که در لحظه بحران، زیر سایه بقا و مقاومت پنهان می‌مانند: افسردگی، انزوا، فرسودگی روانی و در برخی موارد بروز رفتارهای خودآسیب‌رسان.

در چنین فضایی، دستگاه‌های مسئول سلامت روان تلاش کرده‌اند پیش از آن‌که موج دوم به بحران تبدیل شود، نشانه‌های اولیه را شناسایی کنند. غربالگری ۴۲۵ هزار نفر از نظر استرس و اختلالات مرتبط، یکی از این تلاش‌هاست؛ رقمی که نشان می‌دهد دولت در پی ترسیم «نقشه خط‌نشانه‌های روانی» جامعه است. داده‌های به‌دست‌آمده از این غربالگری‌ها حکایت از آن دارد که بخش قابل توجهی از مردم همچنان درگیر تنش‌های پس از بحران هستند و نیاز به مداخله‌های ادامه‌دار دارند؛ مداخله‌هایی که اگر قطع شوند، هزینه آن در آینده به شکل اختلالات مزمن‌تر بازخواهد گشت.

 از سوی دیگر، رشد ۶۵ درصدی تماس‌ها با خط مشاوره ۱۵۷۰ تنها یک آمار ساده نیست؛ این داده نشان می‌دهد آن‌چه در ظاهر فروکش کرده، در سطح فردی هنوز فعال است. افزایش تماس‌های مرتبط با اضطراب جنگ، مشکلات تحصیلی و چالش‌های خانوادگی، منعکس‌کننده این واقعیت است که فشار روانی در جامعه جابه‌جا شده، نه رفع. در دل همین تغییرات است که نقش دستگاه‌های خدمات‌رسان پررنگ‌تر می‌شود. ارائه ۱۴ هزار خدمت روانشناختی توسط فراجا و استقرار چادرهای مشاوره در سطح میادین شهری نشان می‌دهد که نهادهای مختلف تلاش کرده‌اند کانال‌های ارتباطی مستقیم با مردم ایجاد کنند؛ کانال‌هایی که در شرایط پساجنگ، می‌توانند شکاف میان نیاز و دسترسی را کاهش دهند.

اما شاید عمیق‌ترین لایه این ماجرا نه در اقدامات دولتی، بلکه در حرکت‌های مردمی دیده شود. پویش «با من حرف بزن» در ۲۳ استان، با مشارکت صدها تشکل و هزاران روانشناس و مددکار، تلاشی است برای بازگرداندن گفت‌وگو به جامعه؛ جامعه‌ای که در اثر ماه‌ها تجربه بحران، بیشتر شنیده تا حرف زده است. حضور روانشناسان در فضاهای عمومی و گفت‌وگوهای کوتاه اما اثرگذار، یادآور این نکته است که ترمیم اجتماعی لزوماً در اتاق‌های مشاوره اتفاق نمی‌افتد؛ گاهی در دل خیابان و میان مردم شکل می‌گیرد.

با این حال بسیاری از متخصصان هشدار می‌دهند که تصویر اصلی هنوز نمایان نشده است. رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران تأکید می‌کند که طبق تجربه‌های جهانی، آسیب‌های روانی مرتبط با جنگ معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه پس از قطع درگیری‌ها به اوج می‌رسند؛ دوره‌ای که در آن حمایت‌های فوری کاهش یافته و افراد تازه فرصت مواجهه با پیامدهای واقعی را پیدا می‌کنند. در این مرحله است که بحران‌های پنهان سر برمی‌آورند: از افسردگی و اختلالات اضطرابی گرفته تا انزوای اجتماعی و مشکلات رفتاری در کودکان و سالمندان.

در نهایت...

مجموعه داده‌ها و هشدارهای متخصصان پیام روشن و یکسانی دارند: پایان بحران به معنای پایان اثرات آن نیست. اگر موج اولِ جنگ حیات فیزیکی را تهدید می‌کرد، موج دوم سلامت روان و پیوندهای اجتماعی را نشانه می‌گیرد. به همین دلیل، تقویت خدمات روانی، طراحی برنامه‌های حمایتی برای گروه‌های آسیب‌پذیر و تمرکز بر بازسازی عاطفی جامعه باید نه یک اقدام مقطعی، بلکه یک استراتژی بلندمدت باشد؛ استراتژی‌ای که اگر امروز شکل نگیرد، فردا هزینه‌های بسیار سنگین‌تری به جامعه تحمیل خواهد کرد.

خبرنگار : شاکر