پشت پرده توقف ۳ هزار کامیون ایرانی در مرز پاکستان چیست؟

علت اصلی توقف کامیون‌های ایرانی چیست؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد بحران در سه سطح شکل گرفته است؛ مشکلات اجرایی در مرز، محدودیت‌های زیرساختی و توقف تازه تجارت از سوی پاکستان.

۱. توقف ناگهانی تجارت به تصمیم پاکستان

روز ۲۵ مهر، وزارت بازرگانی پاکستان با لغو دستور قبلی خود، تجارت با ایران از دو گذرگاه رسمی گبد ـ ریمدان و تفتان را متوقف کرد. این تصمیم در ابتدا بدون اعلام علت مشخص در بخشنامه وزارت بازرگانی منتشر شد.

بااین‌حال، شاهد رند، مشاور رسانه‌ای وزیر ارشد ایالت بلوچستان، اعلام کرد هدف از این اقدام موقت، رسیدگی به نگرانی‌های امنیتی، مقابله با قاچاق و بهبود مدیریت مرزهاست.

در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این توقف را ناشی از «مسائل فنی» توصیف کرد و از رایزنی دو کشور برای رفع مشکل خبر داد.

بنابراین، در توضیح علت توقف باید میان موضع رسمی دو طرف تفاوت گذاشت؛ پاکستان بر ملاحظات امنیتی و مقابله با قاچاق تأکید کرده و ایران از مسائل فنی سخن گفته است. جزئیات دقیق این مسائل فنی هنوز به‌طور کامل روشن نشده است.

۲. گلوگاه‌های گمرکی و تخلیه و بارگیری مجدد

مشکل کامیون‌های ایرانی پیش از تصمیم تازه پاکستان نیز وجود داشت. گزارش منتشرشده در ۲۵ مهر از توقف حدود ۳ هزار کامیون در محدوده مرز ریمدان و معطلی برخی رانندگان به مدت ۲۰ تا ۳۰ روز حکایت داشت.

از جمله موانع عملیاتی این مسیر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تعدد نهادهای دخیل در مرز: هماهنگی میان گمرک پاکستان، نیروهای امنیتی و شرکت لجستیکی ملی این کشور (NLC) فرایند عبور کالا را پیچیده می‌کند.

• محدودیت تجهیزات مرزی: ظرفیت محدود باسکول‌ها و امکانات تخلیه و بارگیری، سرعت پذیرش کامیون‌ها را کاهش می‌دهد.

• ترانشیپمنت: در بخشی از مبادلات، بار باید از کامیون ایرانی تخلیه و به کامیون طرف پاکستانی منتقل شود؛ فرایندی که به زمان، نیروی کار و امکانات بیشتری نیاز دارد.

• کمبود زیرساخت‌های پشتیبان: محدودیت پارکینگ، انبار و سردخانه، به‌ویژه برای کالاهای فسادپذیر، فشار بیشتری به ناوگان و صاحبان کالا وارد می‌کند.

این مشکلات به معنای آن نیست که همه ۳ هزار کامیون صرفاً به همین دلایل متوقف شده‌اند؛ اما نشان می‌دهد مسیر تجاری ریمدان حتی پیش از توقف تازه، با محدودیت ظرفیت و فرایندهای اجرایی مواجه بوده است.

۳. چرا توقف در این مقطع اهمیت بیشتری دارد؟

ایران و پاکستان در ماه‌های اخیر به‌دنبال افزایش مبادلات تجاری و استفاده بیشتر از مسیرهای زمینی بوده‌اند. مرز ریمدان ـ گبد نیز به یکی از گذرگاه‌های مهم تجارت دو کشور تبدیل شده است.

بر اساس گزارش روز ۱۸ اکتبر روزنامه پاکستانی «دان»، از این گذرگاه برای تأمین بخشی از نیاز پاکستان به گاز مایع استفاده می‌شد و صادرات برنج پاکستان به ایران نیز افزایش یافته بود. توقف تجارت، صدها خودروی باری حامل گاز مایع، برنج، میوه تازه و کالاهای اساسی را در دو سوی مرز گرفتار کرده است.

در چنین شرایطی، اختلال مرزی فقط مسئله رانندگان نیست. طولانی‌شدن توقف می‌تواند هزینه حمل‌ونقل را افزایش دهد، تحویل کالا را به تأخیر بیندازد و زیان بیشتری به صاحبان بار و شرکت‌های حمل‌ونقل تحمیل کند. برای محموله‌های فسادپذیر نیز هر روز تأخیر ممکن است به کاهش کیفیت یا از بین رفتن کالا منجر شود.

مرز چه زمانی باز می‌شود؟

تا زمان انتشار این گزارش، مقام‌های پاکستانی از احتمال بازگشایی مرز پس از انجام هماهنگی‌های لازم خبر داده‌اند. بقایی نیز از گفت‌وگوهای دو طرف برای حل مشکلات فنی و ازسرگیری فعالیت عادی سخن گفته است. بااین‌حال، زمان قطعی بازگشایی تجارت اعلام نشده است.

همچنین باید میان بازگشایی تردد مسافری و ازسرگیری مبادلات تجاری تفاوت گذاشت. گزارش روز ۱۸ اکتبر «دان» به نقل از یک رسانه ایرانی می‌گوید تردد مسافری در گذرگاه ریمدان ـ گبد ادامه داشته، اما فعالیت تجاری متوقف شده است.

نتیجه بررسی: توقف کامیون‌های ایرانی حاصل یک عامل واحد نیست. محدودیت‌های لجستیکی و گمرکی از قبل وجود داشته و تصمیم تازه پاکستان برای تعلیق تجارت، بحران را تشدید کرده است. بااین‌حال، هنوز اطلاعات مستقلی در دست نیست که مشخص کند از مجموع ۳ هزار کامیون گزارش‌شده، چه تعداد دقیقاً به‌دلیل بسته‌شدن اخیر مرز و چه تعداد به‌دلیل معطلی‌های قبلی متوقف مانده‌اند.

خبرنگار : همتی