چرا برنامه کالابرگ یک‌باره اجرا شد؟

دولت چهاردهم از ماه‌ها قبل برنامه تک نرخی کردن ارز را در دستور کار قرار داده بود؛ چرا که تجربه نشان می‌داد پرداخت دلار دولتی به وارد کنندگان و تولید کنندگان طی پنج دهه گذشته لزوما به کاهش قیمت کالاهای اساسی و افت تورم منجر نشده است.

حذف ارز ترجیحی کالاها بجز دارو و گندم که از روز ۱۷ دی ماه ۱۴۰۴ آغاز شد در واقع بخشی از برنامه اصلاح نظام یارانه ها است که به منظور توزیع عادلانه منابع، پرداخت یارانه بیشتر به دهک های پایین و جلوگیری از هدر رفت منابع مالی و انرژی کشور توسط دهک های برخوردار جامعه است.

البته، تجربه دولت گذشته در اصلاح نظام یارانه ها که اردیبهشت ۱۴۰۱ انجام شد چندان موفق نبود چرا که در مقاطعی به تورم های سنگین منجر شد.

با این حال ادامه پرداخت ارز ترجیحی به وارد کنندگان و تولید کنندگان نیز به باور کارشناسان منطقی نبود چرا که در عمده موارد به توزیع رانت و فساد می‌انجامید.

بررسی ها نشان می‌دهد برخی وارد کنندگان با ایجاد یک شرکت صوری در کشور مبدا کالاهای وارداتی را که بابت آن دلار ۲۸، ۵۰۰ تومانی از دولت ایران دریافت می‌کردند را با نرخ بالاسری فاکتور می‌کردند و آن کالاها با قیمت‌های متناسب با دلار بازار آزاد و تورم به دست مصرف کننده می‌رسید، در واقع اختلاف قیمت ارز ۲۸۵۰۰ تومانی با دلار بازار ازاد به جیب وارد کنندگان می رفت و مردم بی نصیب می ماندند.

در بحبوحه‌ی تصمیم دولت برای اجرای طرح حذف ارز ترجیحی و تک نرخی کردن قیمت ارز اعتراضات اجتماعی در کشور شکل گرفت و دولت به نوعی تصمیم گرفت اجرای این طرح و پرداخت کالا برگ را زودتر از کمی زودتر از زمان برنامه ریزی شده اجرا کند.

سید علی مدنی‌زاده - وزیر اقتصاد - در این باره گفته است: شرایط غیرطبیعی و غیرمنتظره‌ای اتفاق افتاد که ما را مجبور کرد طرح را زودتر اجرا کنیم. این امر متأسفانه فرصت گفتگو با مردم در زمان مناسب را از بین برد، هرچند به محض نهایی شدن تصمیم، رئیس جمهور و وزرای مختلف برای توضیح طرح وارد گفتگو با مردم شدند.

وزیر امور اقتصادی و دارایی در پاسخ به این دیدگاه که اجرای طرح همزمان با اعتراضات و به عنوان امتیازی برای آرام‌سازی فضا بوده است، گفت: این حرف واقعاً اجحاف به دولت است. ما خیلی عرض کردیم باید زودتر از این‌ها این کار را شروع می‌کردیم و این جزو برنامه‌های اصلی دولت بود.

اتفاقاً اگر دیرتر این تغییر اتفاق می‌افتاد، وضعیت معیشتی مردم و بازار ارز به مراتب نابسامان‌تر می‌شد، چرا که نرخ ارز در روزهای قبل با سرعت در حال افزایش بود. وی تأکید کرد که اصل برنامه، تبدیل ارز یارانه‌ای پرداختی به گروه خاص به سودی برای همه مردم بوده است.