چگونه اهرام مصر ۴۶۰۰ سال پابرجا ماندند؟ یافته‌های جدید از مقاومت هرم جیزه در برابر بلایای طبیعی

به گزارش تیم وبگردی ایونا به نقل از همشهری؛ پژوهشگران مصری با بررسی ارتعاشات داخلی هرم بزرگ جیزه به شواهدی رسیده‌اند که نشان می‌دهد برخی ویژگی‌های معماری این سازه باستانی ممکن است به مقاومت شگفت‌انگیز آن در برابر زلزله کمک کرده باشد.

هرم بزرگ خوفو در جیزه، تنها بازمانده عجایب هفت‌گانه جهان باستان، بیش از ۴۶۰۰ سال قدمت دارد؛ با این حال هنوز بخش عمده ساختار آن سالم باقی مانده است. این سازه عظیم نه‌تنها قرن‌ها فرسایش طبیعی را پشت سر گذاشته، بلکه از چند زمین‌لرزه مهم نیز جان سالم به در برده؛ موضوعی که سال‌ها ذهن باستان‌شناسان و مهندسان را درگیر کرده است.

اکنون گروهی از پژوهشگران مؤسسه ملی نجوم و ژئوفیزیک مصر در مطالعه‌ای تازه تلاش کرده‌اند بفهمند چرا هرم بزرگ، برخلاف بسیاری از هرم‌های دیگر مصر، همچنان پابرجاست. نتیجه تحقیق آن‌ها به کشف ویژگی جالبی در ساختار داخلی هرم منتهی شده که می‌تواند بخشی از پاسخ این معما باشد.

ساختار ضدزلزله

دانشمندان برای این آزمایش، ۳۷ حسگر لرزه‌ای را در بخش‌های مختلف هرم نصب کردند؛ از اتاق شاه و اتاق ملکه گرفته تا راهروها، تونل‌ها و حتی فضای خالی معروف به «اتاقک‌های کاهنده فشار» که بالای اتاق دفن فرعون قرار دارند. این حسگرها لرزش‌های بسیار ضعیفی را ثبت کردند که به‌طور طبیعی از منابعی مثل باد، ترافیک شهری، امواج اقیانوسی و لرزش‌های دائمی پوسته زمین ایجاد می‌شوند.

نتایج نشان داد فرکانس طبیعی ارتعاش زمین اطراف هرم حدود ۰.۶ هرتز است، اما بخش‌های داخلی هرم عمدتا در بازه ۲ تا ۲.۶ هرتز ارتعاش دارند. این اختلاف فرکانسی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا باعث می‌شود انرژی زلزله به‌راحتی از زمین به سازه منتقل نشود و پدیده خطرناک «رزونانس» که می‌تواند ساختمان‌ها را تخریب کند، کمتر رخ دهد.

اما عجیب‌ترین بخش ماجرا مربوط به اتاقک‌های خالی بالای اتاق شاه بود؛ فضاهایی که معمولا تصور می‌شود تنها برای کاهش فشار وزن سنگ‌ها ساخته شده‌اند. پژوهشگران دریافتند شدت ارتعاشات در این قسمت به‌طور ناگهانی کاهش پیدا می‌کند؛ موضوعی که نشان می‌دهد این حفره‌ها احتمالا لرزش‌ها و تنش‌های ناشی از زمین‌لرزه را نیز پخش و خنثی می‌کنند.

راز مقاومت ۴۶۰۰ ساله

هرم بزرگ حدود ۲.۳ میلیون بلوک سنگی دارد و وزن کلی آن به نزدیک ۶ میلیون تن می‌رسد. همین ساختار عظیم و توزیع وزن گسترده روی سطح زمین، به پایداری فوق‌العاده آن کمک کرده است. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تنها وزن زیاد برای مقاومت در برابر زلزله کافی نیست؛ چون نمونه‌های زیادی از هرم‌های فروپاشیده در مصر و آمریکای مرکزی وجود دارد.

مصر در منطقه‌ای با لرزه‌خیزی شدید قرار ندارد، اما دست‌کم دو زمین‌لرزه مهم در نزدیکی جیزه ثبت شده است؛ یکی در سال ۱۸۴۷ با بزرگی حدود ۶.۸ ریشتر و دیگری در سال ۱۹۹۲ با بزرگی ۵.۸ ریشتر که حتی برخی سنگ‌های بیرونی هرم را جابه‌جا کرد.

پژوهشگران هنوز نمی‌توانند با قطعیت بگویند معماران مصر باستان عمدا هرم را ضدزلزله طراحی کرده‌اند یا نه، اما نتایج این مطالعه نشان می‌دهد سازندگان هرم احتمالا درک بسیار پیشرفته‌ای از مهندسی و رفتار زمین داشته‌اند؛ دانشی که حتی امروز هم مهندسان را شگفت‌زده می‌کند.

خبرنگار : آقابابایی