کالابرگ؛ مصیبتی به نام حمایت از سفره مردم!

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، کالابرگ قرار بود بخشی از فشار معیشتی را کم کند؛ اعتباری برای خرید کالاهای اساسی که خانوارها بتوانند با اتکا به آن، دست‌کم بخشی از نیازهای روزمره خود را تأمین کنند. اما در عمل، این حمایت با دو مسئله روبه‌رو شده است: از یک‌سو، گزارش‌هایی از تأخیر دولت در تسویه مطالبات فروشگاه‌ها منتشر شده و از سوی دیگر، رقم اعتبار کالابرگ در برابر افزایش هزینه‌های زندگی، با سوال هایی درباره میزان اثرگذاری آن مواجه است.

در چنین شرایطی، کالابرگ برای بخشی از مردم نه یک پشتوانه مطمئن، بلکه اعتباری است که استفاده از آن می‌تواند به وضعیت فروشگاه و روند پرداخت مطالبات وابسته باشد. برای خانواری که خرید روزانه‌اش را با حساب‌وکتاب دقیق انجام می‌دهد، تفاوتی ندارد اعتبار در سامانه فعال باشد یا نه؛ آنچه اهمیت دارد، امکان خرید واقعی کالاهای مورد نیاز است.

وقتی دولت تسویه نمی‌کند

در ماه‌های گذشته، گزارش‌هایی از توقف پذیرش کالابرگ در برخی فروشگاه‌ها به دلیل تأخیر در پرداخت مطالبات منتشر شد. در مردادماه، گزارش‌ها از تأخیر حدود ۲۵روزه در تسویه بخشی از مطالبات فروشندگان حکایت داشت؛ تأخیری که به گفته برخی فروشندگان، سرمایه در گردش آن‌ها را تحت فشار قرار داده بود. مقام‌های مسئول نیز اعلام کردند پرداخت‌ها متناسب با منابع تخصیص‌یافته انجام می‌شود و مطالبات قدیمی‌تر در اولویت قرار دارند.

در شهریورماه هم اعلام شد روند تسویه مطالبات فروشگاه‌های طرف قرارداد، بر اساس زمان ایجاد بدهی و منابع مالی دریافتی پیش می‌رود. گزارش‌های تازه‌تر نیز از تداوم گلایه برخی فروشندگان درباره تأخیر در دریافت پول فروش‌های کالابرگی حکایت دارند. این گزارش‌ها به معنای توقف سراسری طرح نیست، اما نشان می‌دهد اختلال در دسترسی مردم به کالابرگ را نمی‌توان صرفاً مسئله‌ای مربوط به اعتبار حساب خانوار دانست.

فروشنده کالا را تحویل می‌دهد، اما اگر پول آن به‌موقع به حسابش واریز نشود، با کمبود نقدینگی برای خرید مجدد کالا و پرداخت هزینه‌های کسب‌وکار روبه‌رو می‌شود. در این وضعیت، توقف پذیرش کالابرگ ممکن است برای فروشنده راهی برای مدیریت نقدینگی باشد، اما هزینه آن به مصرف‌کننده منتقل می‌شود؛ همان کسی که اساساً برای کاهش فشار اقتصادی به این طرح وابسته شده است.

به این ترتیب، طرحی که باید دسترسی به کالاهای اساسی را تسهیل کند، در صورت ضعف در تأمین مالی و تسویه به‌موقع، می‌تواند به منشأ سردرگمی بیشتر خانوارها تبدیل شود. اعتبار بدون امکان استفاده، حمایت مؤثر نیست.

کالابرگ در برابر تورم؛ عددی که باید با سفره مردم سنجیده شود

مشکل کالابرگ فقط به نحوه اجرای آن محدود نمی‌شود. حتی اگر تمام فروشگاه‌های طرف قرارداد اعتبار را بپذیرند و تسویه‌ها بدون تأخیر انجام شود، همچنان این سوال باقی است که مبلغ اختصاص‌یافته تا چه اندازه از هزینه واقعی سبد مصرفی خانوار را پوشش می‌دهد؟

در نشست خبری هفتم مهرماه، موضوع افزایش ۳۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ به بحث تبدیل شد. خبرنگاری با اشاره به ناچیز بودن این رقم در برابر گرانی‌ها گفت این افزایش حتی به اندازه پول یک پفک هم نیست. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در پاسخ گفت کالابرگ برای خرید پفک اختصاص داده نمی‌شود. با این حال، سخنگوی دولت تأکید کرد که مبلغ کالابرگ افزایش خواهد یافت، هرچند رقم جدید در آن زمان هنوز نهایی نشده بود.

نکته اصلی در این بحث، نوع کالایی نیست که با کالابرگ خریداری می‌شود؛ مسئله، قدرت خرید اعتباری است که دولت در اختیار مردم قرار می‌دهد. وقتی هزینه خوراک، لبنیات، گوشت، حبوبات و دیگر اقلام ضروری سهم بزرگی از درآمد خانوار را می‌بلعد، طبیعی است که مردم اثر هر حمایت مالی را با قیمت‌های واقعی بازار بسنجند، نه صرفاً با رقم اعلام‌شده از سوی دولت.

اگر افزایش اعتبار از رشد هزینه سبد کالاهای اساسی عقب بماند، ممکن است مبلغ اسمی حمایت بالا برود، اما سهم آن در تأمین نیازهای خانوار کاهش پیدا کند. در این شرایط، اعلام افزایش کالابرگ به‌تنهایی پاسخگوی نگرانی مردم نیست؛ دولت باید نشان دهد اعتبار جدید چه میزان از هزینه خرید کالاهای ضروری را پوشش می‌دهد و آیا افزایش آن متناسب با تغییر قیمت‌ها خواهد بود یا خیر؟

آیا کالابرگ به مجوزی برای گرانی تبدیل شده است؟

یکی از نگرانی‌های مهم در اجرای سیاست‌های حمایتی این است که افزایش اعتبار دولتی، بدون نظارت مؤثر بر قیمت‌ها، به بهبود پایدار قدرت خرید منجر نشود. اگر قیمت کالاهای مشمول کالابرگ هم‌زمان افزایش پیدا کند، بخشی از اثر حمایت مالی خنثی خواهد شد و خانوار با وجود دریافت اعتبار بیشتر، ممکن است نتواند کالاهای بیشتری بخرد.

البته صرف اجرای کالابرگ یا افزایش مبلغ آن، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دولت مجوز گرانی صادر کرده است. اما اگر قرار است این طرح واقعاً از معیشت مردم حمایت کند، کنترل قیمت کالاهای مشمول، نظارت بر تخلفات احتمالی، شفافیت در پرداخت مطالبات فروشگاه‌ها و اعلام منظم میزان پوشش هزینه‌های خانوار باید در کنار آن قرار بگیرد.

در غیر این صورت، دولت ممکن است اعتبار بیشتری به حساب خانوارها واریز کند، اما نتیجه نهایی همچنان به قیمت‌های بازار و امکان استفاده از کالابرگ وابسته بماند. حمایت معیشتی زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم بتوانند با آن خرید کنند، فروشنده برای پذیرش آن متضرر نشود و میزان اعتبار نیز در برابر هزینه واقعی زندگی قابل ارزیابی باشد.

در نهایت، کالابرگ نه صرفاً با واریز اعتبار به حساب مردم موفق می‌شود و نه با اعلام وعده افزایش مبلغ. معیار اصلی، تغییری است که در زندگی روزمره خانوار ایجاد می‌کند. اگر مردم برای استفاده از اعتبار با درهای بسته فروشگاه‌ها مواجه شوند و مبلغ آن نیز نتواند بخش معناداری از هزینه کالاهای ضروری را پوشش دهد، فاصله میان هدف اعلام‌شده طرح و نتیجه عملی آن همچنان باقی خواهد ماند.

خبرنگار : همتی