کالابرگ و هزار اما و اگر/ نه مبلغ روشن است، نه تکلیف جاماندگان

حمایت معیشتی با فهرست ناقص؛ چه کسی مشمول است؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، در طراحی یک سیاست حمایتی، فقط اعلام مبلغ کمک اهمیت ندارد؛ مسیر دسترسی به آن نیز بخشی از خود حمایت است. وقتی دولت اعلام می‌کند حدود ۴۰ میلیون نفر، معادل ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار، در مرحله افزایش اعتبار قرار می‌گیرند، باید روشن باشد این جمعیت بر اساس چه معیارهایی انتخاب شده و وضعیت سایر متقاضیان چگونه بررسی خواهد شد؟

در اطلاعیه اولیه، تکمیل فرم خوداظهاری و ثبت درخواست در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند شرط برخورداری از افزایش اعتبار اعلام شده بود. اما پس از بروز اختلال در سامانه، تصمیم تغییر کرد و مقرر شد افزایش اعتبار مهرماه برای ۴۰ میلیون نفر شناسایی‌شده، بدون ثبت‌نام واریز شود؛ رسیدگی به متقاضیان و تأیید اطلاعات برای مراحل بعدی به فرایند ثبت‌نام موکول شده است. 

این تغییر، از محروم‌شدن فوری افراد شناسایی‌شده به دلیل اختلال فنی جلوگیری می‌کند؛ بااین‌حال، مسئله اصلی را از میان نمی‌برد. هنوز باید مشخص شود کسانی که در فهرست اولیه قرار نگرفته‌اند، با چه شاخص‌هایی ارزیابی می‌شوند و آیا امکان بازنگری در اطلاعات خانوارها برای همه متقاضیان به‌صورت روشن و برابر فراهم خواهد شد.

اختلال سامانه؛ هزینه خطای اداری را چه کسی می‌پردازد؟

ثبت درخواست کمک معیشتی نباید به آزمونی برای دسترسی به اینترنت، آشنایی با خدمات الکترونیکی یا امکان مراجعه به کافی‌نت تبدیل شود.

گزارش‌های منتشرشده از اختلال پنجره ملی خدمات دولت هوشمند نشان می‌دهد شماری از متقاضیان هنگام ورود به سامانه و تکمیل اطلاعات با خطا مواجه شده‌اند. معاون توسعه زیرساخت دولت هوشمند نیز علت اختلال را مشکلات شبکه‌ای اعلام کرده بود. 

در چنین وضعیتی، تعیین مهلت ثبت‌نام پیش از اطمینان از پایداری سامانه می‌تواند شهروندان را در موقعیتی قرار دهد که برای دریافت حمایتی ضروری، ناچار به پیگیری مکرر شوند. اگر دولت ثبت اطلاعات را برای تشخیص استحقاق لازم می‌داند، باید امکان دسترسی پایدار، راه جایگزین در زمان اختلال و شیوه اعتراض به نتیجه بررسی را نیز فراهم کند.

البته اختلال فنی به‌تنهایی نشانه قصد حذف متقاضیان نیست؛ اما مسئولیت دولت را در قبال پیامدهای اجرایی تصمیم کاهش نمی‌دهد. شهروند نباید تاوان نقص زیرساختی دستگاهی را بدهد که قرار است مسیر دسترسی او به حمایت عمومی را تسهیل کند.

۵۰۰ هزار تومان؛ افزایش اعتبار یا پاسخ به گرانی خوراکی‌ها؟

مسئله دیگر، نسبت مبلغ افزایش‌یافته با هزینه واقعی سبد خوراکی خانوار است. در اطلاع‌رسانی‌های اخیر از افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ سخن گفته شده، اما برای ارزیابی اثر این حمایت باید دقیقاً روشن باشد مبلغ اعلام‌شده به چه مبنایی محاسبه می‌شود، چه کسانی آن را دریافت می‌کنند و اعتبار نهایی هر گروه چقدر خواهد بود؟

برای نمونه، وزارت تعاون اعلام کرده بود اعتبار کالابرگ خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی در مرحله مهرماه به یک میلیون تومان رسیده و سپس ۵۰۰ هزار تومان اعتبار دیگر نیز برای حدود ۱۱ میلیون نفر از این گروه واریز شده است؛ در نتیجه، اعتبار این گروه به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافته است. این جزئیات نشان می‌دهد وضعیت گروه‌های مختلف را نمی‌توان بدون تفکیک مشمولان و مراحل پرداخت، با یک رقم واحد توضیح داد. 

از سوی دیگر، افزایش اعتبار اسمی لزوماً به معنای افزایش متناسب قدرت خرید نیست. اگر قیمت کالاهای اساسی سریع‌تر از مبلغ حمایت بالا برود، بخشی از اثر کمک در همان بازار مصرف خنثی می‌شود. به همین دلیل، ارزیابی موفقیت طرح نباید فقط بر تعداد افراد مشمول یا رقم اعلام‌شده متمرکز باشد؛ میزان کالایی که خانوار با اعتبار خود می‌تواند بخرد نیز اهمیت دارد.

دولت باید از اعلام رقم به پاسخ‌گویی درباره نتیجه برسد

کالابرگ زمانی می‌تواند به ابزار مؤثر حمایت معیشتی تبدیل شود که سه موضوع در آن شفاف باشد: فهرست و معیارهای مشمولان، مسیر قابل‌دسترسی برای ثبت درخواست و اعتراض، و گزارش روشن از اثر واقعی اعتبار بر قدرت خرید خانوارها.

اکنون دولت باید توضیح دهد ثبت‌نام متقاضیان خارج از فهرست اولیه از چه زمانی و با چه معیارهایی انجام می‌شود، درخواست‌های ردشده چگونه قابل بازبینی هستند و آیا اعتبار افزوده‌شده در مراحل بعدی به تمام افراد تأییدشده تعلق می‌گیرد یا محدودیت دیگری وجود خواهد داشت؟

همچنین انتشار اطلاعات دقیق درباره منابع تأمین اعتبار و نحوه اجرای طرح می‌تواند امکان ارزیابی عمومی آن را فراهم کند؟

حمایت معیشتی فقط واریز یک رقم به حساب یا تخصیص اعتبار خرید نیست؛ کیفیت اجرا، عدالت در شناسایی مشمولان و تناسب کمک با هزینه واقعی زندگی نیز بخشی از آن است.

اگر شهروندان برای فهمیدن اینکه مشمول‌اند یا نه، با سامانه مختل و اطلاع‌رسانی چندمرحله‌ای روبه‌رو شوند، هدف حمایت با مانع اجرایی مواجه خواهد شد؟ دولت باید به‌جای اکتفا به اعلام افزایش اعتبار، مسیر دسترسی به آن و نتیجه‌ای را که برای سفره خانوارها ایجاد می‌کند، شفاف و قابل سنجش سازد.

خبرنگار : همتی