کدام زودتر تمام می‌شود؛ ذخایر نفت یا جنگ؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، بر اساس ارزیابی اقتصاددانان، نهادهای بین‌المللی و مشاوران سابق کاخ سفید، دونالد ترامپ برای دستیابی به توافق سیاسی با ایران و بازگشایی مسیر انرژی در تنگه هرمز، با محدودیت زمانی جدی روبه‌رو است؛ زیرا تاب‌آوری بازار نفت به سرعت در حال کاهش است و ذخایر استراتژیک کشورها رو به اتمام می‌رود.

شوک بی‌سابقه در بازار نفت

در سه ماه نخست درگیری، بازار جهانی نفت با کمبود بیش از ۱.۱ میلیارد بشکه مواجه شد. این اختلاف عرضه، با اتکا به ذخایر استراتژیک کشورها، فروش گسترده نفت از ذخایر اضطراری و همچنین کاهش مصرف برخی واردکنندگان بزرگ مانند چین تا حدی جبران شد.

 این اقدامات تنها نقش «ضربه‌گیر موقت» داشته و ظرفیت آن‌ها در حال پایان است. برآوردها نشان می‌دهد بخش مهمی از ذخایر راهبردی جهان تخلیه شده و امکان تکرار این سطح از مداخله در آینده محدود خواهد بود.

در همین دوره، قیمت نفت از حدود ۶۰ دلار به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته است، هرچند این رقم همچنان پایین‌تر از سناریوهای بسیار بدبینانه‌ای مانند نفت ۲۰۰ دلاری باقی مانده است.

هشدار نهادهای بین‌المللی

 فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده که وضعیت فعلی مشابه شرایطی است که «پس‌انداز وجود دارد اما درآمدی در کار نیست».

او تأکید کرده که ادامه این روند تنها با اتکا به ذخایر ممکن است، اما این منابع نیز محدود هستند.

او همچنین با اشاره به آغاز فصل اوج مصرف تابستانی در نیمکره شمالی گفته است که در صورت عدم بازگشایی مسیرهای صادراتی، بازار جهانی ممکن است در ماه‌های ژوئیه و اوت وارد «محدوده بحرانی» شود.

در بیانیه مشترک رؤسای آژانس بین‌المللی انرژی، صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی نیز آمده است که: ذخایر نفت با سرعتی بی‌سابقه در حال کاهش است و تداوم اختلال در تنگه هرمز می‌تواند امنیت انرژی، ثبات بازارهای مالی و رشد اقتصادی جهانی را تهدید کند.

چرا نفت ۲۰۰ دلاری محقق نشد؟

بررسی‌های ارائه‌شده از سوی مشاوران پیشین دولت آمریکا نشان می‌دهد در تمامی سناریوهای طراحی‌شده برای بحران خلیج فارس، بسته شدن تنگه هرمز باید به جهش قیمت نفت تا سطح ۲۰۰ دلار منجر می‌شد.

با این حال، چند عامل مانع تحقق این سناریو شد:

• مازاد عرضه جهانی پیش از بحران

• آزادسازی گسترده ذخایر استراتژیک توسط کشورهای غربی

• وجود ذخایر خصوصی قابل توجه در بازار جهانی

• کاهش واردات نفت توسط چین

• انعطاف‌پذیری موقت زنجیره تأمین جهانی

با وجود این عوامل، تحلیلگران تأکید می‌کنند این وضعیت «پایدار» نیست و تنها یک وقفه زمانی ایجاد کرده است و در صورت تداوم اختلال، ذخایر موجود ظرف چند هفته تا چند ماه آینده به سطح بحرانی خواهند رسید و در آن مرحله، فشار قیمتی دوباره شدت خواهد گرفت.

محدودیت واقعی ذخایر جهانی

پل هورسنل از مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد اعلام کرده است که کاهش روزانه نزدیک به ۱۵ میلیون بشکه نفت در شرایط فعلی قابل جبران کامل نیست.

او تأکید می‌کند: «دخالت دولت‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت آرامش ایجاد کند، اما در نهایت می‌تواند بحران را عمیق‌تر کند، زیرا انتظارات غیرواقعی در بازار ایجاد می‌شود.»

بر اساس ارزیابی این مؤسسه، بحران فعلی از نظر حجم کمبود، از بحران‌های تاریخی مانند ۱۹۷۹ و جنگ خلیج فارس بسیار گسترده‌تر است.

نقطه بحرانی سه‌ماهه

برآوردهای جدید نشان می‌دهد در صورت ادامه انسداد تنگه هرمز، بازار جهانی ممکن است ظرف کمتر از سه ماه به نقطه‌ای برسد که دیگر امکان جبران کمبود از طریق ذخایر وجود نداشته باشد.

در آن مرحله، تنها ابزار باقی‌مانده برای ایجاد تعادل، افزایش شدید قیمت‌ها خواهد بود؛ موضوعی که می‌تواند پیامدهای رکودی گسترده برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.

دیوید فایف، اقتصاددان ارشد آرگوس مدیا، نیز تأکید کرده است که حتی در صورت بازگشایی نسبی مسیرهای صادراتی، بازگشت بازار به شرایط عادی نیازمند زمان طولانی و قیمت‌های بالاتر خواهد بود.

تغییر ساختار نظم انرژی جهانی

 بحران فعلی صرفاً یک شوک مقطعی نیست، بلکه آغاز تغییر ساختاری در نظام انرژی جهان است.

بر اساس این دیدگاه:

• کشورهای صادرکننده، مسیرهای جایگزین صادراتی ایجاد خواهند کرد

• واردکنندگان به سمت تنوع منابع و افزایش ذخایر حرکت می‌کنند

• سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر سرعت خواهد گرفت

• نقش دولت‌ها در بازار انرژی پررنگ‌تر خواهد شد

هلن تامپسون از دانشگاه کمبریج تأکید کرده است که کشورهایی مانند عربستان سعودی و چین دیگر تنگه هرمز را یک مسیر «تضمین‌شده» نخواهند دانست.

پیامدهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی به روایت تحلیلگران

 افزایش مداخله دولت‌ها در بازار انرژی، در بلندمدت می‌تواند کارایی بازار جهانی را کاهش دهد و هزینه انرژی را بالا ببرد.

در همین حال، رقابت‌های ژئوپلیتیکی میان قدرت‌های بزرگ، از جمله آمریکا، چین و روسیه، باعث شده روند جهانی‌سازی انرژی تضعیف شود و بازار به سمت بلوک‌بندی سیاسی حرکت کند.

اقتصاددانانی مانند پل کروگمن نیز هشدار داده‌اند که ادامه وضعیت فعلی می‌تواند فشار اقتصادی جهانی را تشدید کند و ظرفیت مدیریت بحران را کاهش دهد.

در مجموع، بحران تنگه هرمز به نقطه‌ای رسیده است که دیگر تنها یک مسئله منطقه‌ای محسوب نمی‌شود، بلکه به تهدیدی مستقیم برای امنیت انرژی و ثبات اقتصاد جهانی تبدیل شده است.

اگرچه بازار جهانی تاکنون با استفاده از ذخایر و مدیریت اضطراری توانسته از جهش شدیدتر قیمت‌ها جلوگیری کند، اما شواهد نشان می‌دهد این ظرفیت رو به پایان است و ماه‌های پیش‌رو می‌تواند تعیین‌کننده مسیر آینده اقتصاد جهانی باشد.

در چنین شرایطی، بازگشایی تنگه هرمز نه تنها یک گزینه سیاسی، بلکه به‌عنوان شرطی حیاتی برای جلوگیری از بحران فراگیر انرژی مطرح شده است.

خبرنگار : عاروان