۴۴ روز خاموشی؛ امنیت سایبری یا سیاست محدودسازی؟

به گزارش خبرنگار فناوری ایونا، اظهارات اخیر احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری وزارت ارتباطات در یک برنامه تلویزیونی که محدودیت اینترنت را به نگرانی از حملات سایبری گره می‌زند، شاید در نگاه اول قابل درک به نظر برسد؛ به‌ویژه در شرایطی که آمارها از رشد چشمگیر حملات DDoS و تهدیدات زیرساختی حکایت دارند. اما این روایت، یک تناقض جدی را نشان می دهد.

در بیش از یک دهه گذشته، مسئولان بارها از تقویت توان دفاع سایبری، توسعه شبکه ملی اطلاعات و سامانه‌هایی مانند «دژفا» به‌عنوان سپر دفاعی یاد کرده‌اند؛ سامانه‌ای که قرار بود تهدیدات را در لایه‌های مختلف شناسایی و خنثی کند. حتی ادعاهایی مانند «چندین برابر شدن توان دفاع سایبری» نیز مطرح شده بود. حالا اما، در بزنگاه بحران، به نظر می‌رسد این سپر یا کارایی لازم را ندارد یا اساسا در تصمیم‌گیری‌ها نادیده گرفته می‌شود.

این تناقض زمانی جدی‌تر می‌شود که هم‌زمان با محدودسازی گسترده اینترنت، صحبت از «اینترنت پرو» یا دسترسی ویژه برای برخی کسب‌وکارها و افراد مطرح می‌شود. اگر تهدید سایبری دلیل اصلی است، این دسترسی‌های گزینشی چگونه توجیه می‌شوند؟ آیا امنیت، مفهومی طبقاتی شده است؟

وقتی راه‌حل، خودش به تهدید تبدیل می‌شود

بخش قابل توجهی از کارشناسان حوزه امنیت سایبری، اصل ماجرا را نه در تهدیدات، بلکه در نحوه مواجهه با آنها می‌دانند. از نگاه آنها، قطع اینترنت نه‌تنها امنیت را افزایش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند آن را تضعیف کند.

در شرایط قطع یا محدودیت، بسیاری از اقدامات پایه‌ای امنیتی مختل می‌شوند: به‌روزرسانی نرم‌افزارها، دریافت پچ‌های امنیتی، مانیتورینگ تهدیدات و حتی پاسخ‌گویی به حملات. این یعنی درست در زمانی که سیستم‌ها بیش از همیشه نیاز به مراقبت دارند، دسترسی به ابزارهای دفاعی محدود می‌شود.

از سوی دیگر، تجربه‌های داخلی هم این ادعا را زیر سؤال می‌برد. گزارش‌هایی از هک شدن سازمان‌ها و حتی بانک‌ها در دوره‌های محدودیت اینترنت منتشر شده، بدون آنکه توضیح شفافی درباره علت این رخدادها ارائه شود. نبود شفافیت و پاسخ‌گویی، خود به یکی از ضعف‌های جدی در چرخه امنیت سایبری تبدیل شده است.

نگاهی به کشورهای درگیر بحران یا جنگ، تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. کشورهایی مانند اوکراین، با وجود فشارهای سنگین سایبری و نظامی، نه‌تنها اینترنت خود را قطع نکردند، بلکه با تکیه بر همکاری بین‌المللی، زیرساخت‌های ابری و ابزارهای نوین، تلاش کردند «تاب‌آوری سایبری» خود را افزایش دهند.

در این الگو، اینترنت نه تهدید، بلکه بخشی از راه‌حل است؛ ابزاری برای هماهنگی، اطلاع‌رسانی و حتی دفاع. در مقابل، رویکرد مبتنی بر قطع ارتباط، بیش از آنکه نشانه کنترل باشد، نشانه عقب‌نشینی از مدیریت پیچیده بحران تلقی می‌شود.

خبرنگار : عاروان