ADHD در بزرگسالان: آیا حواس‌پرتی شما یک بیماری پنهان است؟

به گزارش خبرنگار سلامت ایونا به نقل از تی آر تی،  آیا شما هم با تمرکز مشکل دارید یا به آسانی حواس‌پرت می‌شوید؟ شاید این مقاله، پاسخ سوالات شما را در بر داشته باشد.

تصور عمومی این است که اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) فقط مختص کودکان است، اما تحقیقات نشان می‌دهد که این یک باور غلط است. انجمن روانپزشکی آمریکا تاکید می‌کند که 60 درصد از افرادی که در کودکی تشخیص ADHD دریافت کرده‌اند، علائم آن را در بزرگسالی نیز ادامه می‌دهند. یک تحلیل جامع که در سال 2024 در مجله "Lancet Psychiatry" منتشر شد، نشان می‌دهد که از هر 25 بزرگسال، یک نفر علائم ADHD را از خود بروز می‌دهد.

این افراد اغلب با برچسب‌هایی مانند "کسانی که کارها را به تعویق می‌اندازند"، "افراد با مشکل تمرکز"، "بی‌صبر" یا "از نظر احساسی نامتعادل" شناخته می‌شوند. اما پشت این رفتارها، ممکن است تفاوت‌هایی در مکانیسم‌های کنترل توجه و تکانه مغز وجود داشته باشد. سال‌ها زندگی بدون تشخیص می‌تواند به اعتماد به نفس فرد آسیب زده و روابط و شغل او را تحت تاثیر منفی قرار دهد. با این حال، حتی یک تشخیص دیرهنگام نیز می‌تواند نقطه آغازی قدرتمند برای بازسازی زندگی باشد.

در این مرحله، سوالات زیر اهمیت پیدا می‌کنند:

• ADHD در بزرگسالان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
• علائم آن چیست؟
• و مهم‌تر از همه، تشخیص دیرهنگام چگونه بر زندگی تاثیر می‌گذارد؟

ما این سوالات را با دکتر اُزالپ اکینجی، متخصص روانپزشکی، مطرح کردیم.

دکتر اکینجی می‌گوید: "در افراد مبتلا به ADHD، اغلب عزت نفس پایین، بدبینی و احساس شکست مشاهده می‌شود. زیرا این افراد ممکن است سال‌ها خود را ناکارآمد، بی‌کنترل و ناموفق تلقی کرده باشند. این امر هم بر زندگی شغلی و هم بر روابط اجتماعی به طور جدی تاثیر می‌گذارد."

ADHD در بزرگسالی چگونه ظاهر می‌شود؟

اکنون می‌دانیم که تشخیص ADHD فقط به دوران کودکی محدود نمی‌شود. دکتر اکینجی بیان می‌کند که در برخی افراد، این علائم می‌توانند در طول زندگی ادامه داشته باشند: "ADHD، یعنی اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی، فقط در کودکان دیده نمی‌شود. این وضعیت در کودکی شروع می‌شود، اما اگر درمان کافی صورت نگیرد یا درمان نیمه‌کاره رها شود، می‌تواند به بزرگسالی نیز کشیده شود."

افرادی که در کودکی تشخیص ADHD دریافت نکرده‌اند، در بزرگسالی معمولاً به عنوان "حواس‌پرت"، "بی‌فکر"، "فراموشکار" یا "بی‌صبر" توصیف می‌شوند. اما زیر این برچسب‌ها، ممکن است یک تفاوت نوروبیولوژیک نهفته باشد.

اکینجی داستان مشترک این افراد را اینگونه خلاصه می‌کند: "بسیاری از بزرگسالانی که به من مراجعه می‌کنند، می‌گویند: 'من کارهای زیادی را شروع می‌کنم اما هیچ‌کدام را تمام نمی‌کنم.' این یک عبارت بسیار رایج است. اغلب در روابط عاشقانه نیز تکانشگری مشاهده می‌شود. کنترل خشم دشوار می‌شود و حتی با وجود پشیمانی، همان رفتار می‌تواند تکرار شود.

ناتوانی در مدیریت زندگی، برنامه‌ریزی زمان، نیمه‌کاره رها کردن وظایف، از دست دادن سریع انگیزه، شروع کردن و سریع رها کردن ابتکارات، عدم توانایی در خواندن کتاب یا تماشای فیلم به دلیل حواس‌پرتی... این افراد معمولاً کاری را شروع می‌کنند اما نمی‌توانند آن را ادامه دهند."

اکینجی همچنین یادآور می‌شود که مشکلات توجهی که هر کسی تجربه می‌کند، لزوماً به معنای ADHD نیست: "می‌توانید ADHD را مانند یک طیف ببینید. در قسمت بالای دریا، تشخیص‌های شدید، متوسط، خفیف و غیره وجود دارد. و یک قسمت زیر دریا نیز هست. به آن ما مزاج مرتبط با ADHD می‌گوییم. این بسیار شایع است. در کودکی فعال بودم، زیاد حرف می‌زدم، هیجان‌زده بودم. اما ویژگی‌های دیگری مانند حس مسئولیت‌پذیری مانع از تاثیر این وضعیت بر زندگی من شد."

ADHD فقط یک مشکل توجه نیست

ADHD در بزرگسالی، اغلب با مشکلاتی مانند افسردگی، اختلال اضطراب یا سوءمصرف مواد همراه است. یعنی این وضعیت فقط به مشکل توجه محدود نمی‌شود. دکتر اُزالپ اکینجی، متخصص روانپزشکی، تاکید می‌کند که بار روانی این افراد بسیار بزرگ‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شود. زیرا آن‌ها نه تنها در تمرکز مشکل دارند، بلکه سال‌ها با احساس ناکافی بودن سرکوب شده نیز مبارزه می‌کنند. "در افراد مبتلا به ADHD، اغلب عزت نفس پایین، بدبینی و احساس شکست مشاهده می‌شود. زیرا این افراد ممکن است سال‌ها خود را ناکارآمد، بی‌کنترل و ناموفق تلقی کرده باشند. این امر هم بر زندگی شغلی و هم بر روابط اجتماعی به طور جدی تاثیر می‌گذارد."

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

خب، اگر فردی به ADHD در خود مشکوک است، چه باید بکند؟ اکینجی تاکید می‌کند که در فرآیند تشخیص، گفتگو با روانپزشک، نه آزمایش‌ها، اساس کار است: "تشخیص ADHD با یک مقیاس، تست توجه یا تصویربرداری MRI انجام نمی‌شود. حداقل یک ساعت ارزیابی حضوری با یک روانپزشک با تجربه ضروری است. در این گفتگو، سابقه کودکی فرد، پیشینه تحصیلی، سطح توجه، کنترل تکانه و بسیاری از موارد دیگر بررسی می‌شود."

او همچنین خاطرنشان می‌کند که خودتشخیصی از طریق تست‌های آنلاین خطرناک است: "برخی افراد ADHD ندارند، اما با پیدا کردن و پر کردن پرسشنامه‌های آنلاین فکر می‌کنند که تشخیص قطعی گرفته‌اند. این تشخیص صحیح نیست. مقیاس‌ها فقط کمک‌کننده هستند، تشخیص تنها با ارزیابی یک متخصص انجام می‌شود."

آیا درمان امکان‌پذیر است؟

پس از تشخیص، بیشترین سوال این است: "آیا درمان وجود دارد؟" اکینجی در این باره قاطعانه صحبت می‌کند: "درمان اولیه ADHD دارو است. این به صورت علمی نیز ثابت شده است. البته فقط دارو کافی نیست؛ همکاری فرد با یک روانشناس، یادگیری برنامه‌ریزی روزانه، و دریافت حمایت روانی-اجتماعی برای ساختاردهی زندگی کاری و خانوادگی نیز بسیار مهم است."

اما در هر مورد ADHD، درمان دارویی الزامی نیست: "برای افراد با موارد خفیف‌تر که می‌توانند زندگی خود را به صورت منظم اداره کنند، روان درمانی، حمایت در برنامه‌ریزی و کارهای توسعه آگاهی نیز می‌تواند مؤثر باشد. اما در موارد متوسط و شدید، پیشرفت بدون دارو اغلب دشوار است."

اکینجی با اشاره به وجود پیش‌داوری‌هایی در جامعه نسبت به داروهای مورد استفاده در درمان ADHD، می‌گوید که این پیش‌داوری‌ها باید شکسته شوند: "ترس از داروها با هدایت منابع غیرعلمی یک ضرر بزرگ است. در حالی که داروهای ADHD موثر و ایمن هستند. البته برای هر بیمار درمان شخصی‌سازی شده لازم است. اما با درمان، تغییرات بسیار بزرگ و مثبتی در زندگی فرد می‌تواند رخ دهد."

چه زمانی باید کمک گرفت؟

شاید نام باری که تا به حال ناآگاهانه بر دوش خود حمل می‌کردید، ADHD بوده است. شاید آنچه شما فقط "حواس‌پرتی" می‌پنداشتید، سال‌ها یک تفاوت نام‌گذاری نشده بود. خب، اگر فردی این علائم را نشان می‌دهد، چه زمانی باید کمک بگیرد؟ "اگر فرد در سازماندهی زندگی خود مشکل دارد، در روابط اجتماعی و حرفه‌ای خود مشکلات مکرر تجربه می‌کند، و به دلیل عدم توانایی در تمرکز، احساس کمبود می‌کند، حتماً باید به یک متخصص مراجعه کند. تشخیص، اولین قدم برای تغییر است. ما مجبور نیستیم با ADHD زندگی کنیم. با حمایت صحیح، یک زندگی بسیار متعادل‌تر، پربارتر و رضایت‌بخش‌تر امکان‌پذیر است."

خبرنگار : شیفت