افشای سند محرمانه تهران ـ واشنگتن/ روزنامه پاکستانی از جزئیات توافق نهایی گفت

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، این گزارش در شرایطی منتشر شده که مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا شدت گرفته است. جزئیاتی که رسانه پاکستانی منتشر کرده، تصویری از یک توافق چندلایه امنیتی ـ سیاسی را ترسیم می‌کند؛ توافقی که اگر حتی بخشی از آن واقعی باشد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک سال‌های اخیر در خاورمیانه لقب بگیرد.

آتش‌بس فوری؛ نخستین بند سند ادعایی

بر اساس آنچه «پاکستان آبزرور» منتشر کرده، مهم‌ترین و فوری‌ترین محور این پیش‌نویس، برقراری آتش‌بس کامل و فوری در تمامی جبهه‌های درگیری است. بندی که به‌وضوح نشان می‌دهد نگرانی اصلی طراحان این توافق، جلوگیری از گسترش دامنه جنگ و کنترل شرایط امنیتی منطقه بوده است.

در متن ادعایی این توافق، دو طرف متعهد می‌شوند هرگونه عملیات نظامی مستقیم یا غیرمستقیم را متوقف کرده و از تشدید تنش در میدان خودداری کنند. این در حالی است که طی هفته‌های اخیر، منطقه خاورمیانه یکی از ملتهب‌ترین روزهای خود را پشت سر گذاشته و احتمال درگیری گسترده‌تر بارها از سوی تحلیلگران بین‌المللی مطرح شده بود.

خط قرمز تازه؛ ممنوعیت حمله به زیرساخت‌های حیاتی

یکی دیگر از بندهای مهم این سند، تعهد متقابل ایران و آمریکا به عدم هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی و اقتصادی یکدیگر است؛ بندی که بیش از هر چیز، نگرانی از ورود جنگ به فاز فرسایشی اقتصادی را نمایان می‌کند.

در ماه‌های گذشته، تهدید علیه زیرساخت‌های انرژی، بنادر، شبکه‌های حمل‌ونقل و تأسیسات حساس بارها در تحلیل‌های امنیتی مطرح شده بود. اکنون اما طبق ادعای رسانه پاکستانی، دو طرف پذیرفته‌اند از هرگونه حمله به مراکز حیاتی خودداری کنند تا خسارت‌های غیرنظامی و اقتصادی به حداقل برسد. گنجاندن چنین بندی در یک توافق احتمالی، بیش از آنکه نشانه اعتماد متقابل باشد، بازتاب نگرانی مشترک از هزینه‌های سنگین جنگ برای اقتصاد منطقه و بازار جهانی انرژی است.

تنگه هرمز؛ شاهراهی که به میز مذاکره رسید

اما شاید حساس‌ترین بخش سند ادعایی، به امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز مربوط باشد؛ آبراهی که همواره یکی از نقاط اصطکاک تهران و واشنگتن بوده است.

طبق جزئیات منتشرشده، آزادی دریانوردی و تردد امن کشتی‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز، تحت یک «مکانیزم نظارتی مشترک» تضمین خواهد شد. بندی که در صورت صحت، معنایی فراتر از یک توافق امنیتی ساده دارد و می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای جلوگیری از شوک جدید به بازار جهانی نفت تلقی شود.

تنگه هرمز طی هفته‌های اخیر بار دیگر به یکی از کانون‌های بحران تبدیل شده بود و نگرانی‌ها درباره احتمال اختلال در صادرات انرژی، بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داده بود. اکنون به نظر می‌رسد در این سند، امنیت این شاهراه استراتژیک به یکی از محورهای اصلی مذاکره تبدیل شده است.

لغو تحریم‌ها؛ امتیاز واشنگتن یا آغاز معامله بزرگ؟

در مقابل تعهدات امنیتی ایران، آمریکا نیز طبق این گزارش پذیرفته است روند لغو تحریم‌های اقتصادی علیه تهران را به‌صورت مرحله‌ای آغاز کند؛ روندی که همزمان با راستی‌آزمایی اقدامات ایران پیش خواهد رفت.

اگرچه جزئیات دقیقی درباره نوع تحریم‌ها یا زمان‌بندی رفع آن‌ها منتشر نشده، اما همین اشاره کوتاه کافی بود تا بار دیگر بحث درباره احتمال احیای یک مسیر دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن داغ شود. واشنگتن در شرایط فعلی، بیش از هر زمان دیگری به کنترل بحران در منطقه نیاز دارد و همین مسئله می‌تواند زمینه‌ساز انعطاف بیشتر در پرونده تحریم‌ها شده باشد؛ هرچند هنوز هیچ مقام رسمی آمریکایی چنین گزارشی را تأیید نکرده است.

مذاکرات رسمی ظرف هفت روز

در بخش دیگری از این سند ادعایی آمده است که ایران و آمریکا موظف خواهند بود حداکثر تا هفت روز پس از آغاز آتش‌بس، مذاکرات رسمی خود را برای حل اختلافات کلان سیاسی و امنیتی آغاز کنند.

این بخش از گزارش، بیش از هر چیز نشان می‌دهد که هدف توافق احتمالی، صرفاً توقف درگیری نظامی نیست، بلکه طراحی یک مسیر تازه برای گفت‌وگوهای گسترده‌تر میان دو کشور است؛ گفت‌وگوهایی که می‌تواند از مسائل هسته‌ای تا امنیت منطقه‌ای را دربر بگیرد.

تهران چه می‌گوید؟

انتشار این گزارش اما با واکنش غیرمستقیم تهران همراه شد. ساعاتی پیش از انتشار جزئیات سند ادعایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای درباره مفاد مذاکرات مربوط به پایان جنگ را رد کرده بود.

این تکذیب، اگرچه ابهام‌ها را بیشتر کرد، اما مانع از ادامه موج تحلیل‌ها درباره نقش پاکستان در میانجیگری میان تهران و واشنگتن نشد؛ نقشی که طی هفته‌های اخیر بارها از سوی رسانه‌های منطقه‌ای مطرح شده است.

در چنین شرایطی، هنوز مشخص نیست آنچه رسانه پاکستانی منتشر کرده، بخشی از یک توافق واقعی است یا صرفاً سناریویی رسانه‌ای در میانه جنگ روانی و دیپلماتیک منطقه. با این حال، نفس انتشار چنین جزئیاتی نشان می‌دهد که پشت پرده تحولات جاری، تحرکات مهمی در جریان است؛ تحرکاتی که شاید در روزهای آینده ابعاد روشن‌تری پیدا کند.