الهام از مغز انسان؛ چگونه ماشین‌ها بینایی و شنوایی پیدا کردند؟

دانشمندان برای حل این معمای بزرگ، تصمیم گرفتند از بی‌نقص‌ترین سیستم هستی تقلب کنند: مغز انسان.

کار گروهی به سبک مغز

مغز ما از میلیاردها سلول کوچک تشکیل شده است که به تنهایی کار خاصی نمی‌کنند، اما وقتی با هم حرف می‌زنند و همکاری می‌کنند، شاهکار می‌آفرینند. دانشمندان سعی کردند این «کار گروهی» را در کامپیوترها شبیه‌سازی کنند. آن‌ها برنامه‌هایی نوشتند که مثل یک شبکه از سلول‌های به هم پیوسته کار می‌کرد. به این ایده جذاب، «شبکه‌های عصبی» گفتند.

در این روش، اطلاعات به جای اینکه از یک مسیر مستقیم و خشک عبور کند، بین صدها قطعه کوچک دست‌ به دست می‌شود تا به یک نتیجه برسد.

بیشتر بخوانید:

خداحافظی با دستورالعمل‌ها؛ چگونه ماشین‌ها یاد گرفتند خودشان یاد بگیرند؟

راز «یادگیری عمیق» چیست؟

احتمالاً در اخبار کلمه «یادگیری عمیق» را زیاد شنیده‌اید. کلمه «عمیق» در اینجا هیچ ربطی به تفکر عمیق و فلسفیِ ماشین ندارد! بلکه فقط به معنای «چند مرحله‌ای بودن» این شبکه‌هاست.

بیایید با یک مثال ساده پیش برویم: فرض کنید می‌خواهیم به کامپیوتر یاد بدهیم عکس یک گربه را بشناسد. کامپیوتر عکس را به یک «خط تولید کارخانه‌ای» با چند مرحله (یا لایه) می‌فرستد:

• مرحله اول فقط تفاوت تاریکی و روشنی را می‌بیند.
• مرحله دوم این سایه‌ها را به خطوط و لبه‌ها تبدیل می‌کند.
• مرحله سوم خطوط را به هم وصل می‌کند تا شکل‌هایی مثل مثلث (گوش گربه) را پیدا کند.
• مرحله آخر تمام این سرنخ‌ها را کنار هم می‌گذارد و با خوشحالی اعلام می‌کند: «این یک گربه است!»

همه این مراحل در کسری از ثانیه انجام می‌شود.

چرا ناگهان همه‌چیز منفجر شد؟

ایده کپی‌برداری از مغز، متعلق به دهه‌های گذشته بود، اما سال‌ها گوشه آزمایشگاه‌ها خاک می‌خورد. چرا؟ چون این خط تولید برای راه افتادن به دو چیز نیاز داشت: اول، میلیاردها عکس و متن برای «تجربه اندوزي» و دوم، کامپیوترهای فوق‌سریع برای انجام محاسبات.

در دهه‌ی گذشته، با گسترش اینترنت و گوشی‌های هوشمند، ما انسان‌ها میلیاردها عکس و صدا تولید کردیم. هم‌زمان، قطعات کامپیوتری به‌شدت قوی‌تر شدند. پیوند این دو اتفاق باعث شد هوش مصنوعی از خواب بیدار شود و یک جهش تاریخی را تجربه کند.

چشم و گوش‌های دیجیتال

امروز به لطف همین تقلب از روی مغز انسان است که ماشین‌های خودران می‌توانند جاده و عابران را ببینند، دستیارهای صوتی موبایل حرف‌های ما را می‌فهمند و نرم‌افزارهای پزشکی می‌توانند بیماری‌ها را از روی عکس‌های رادیولوژی تشخیص دهند.

ماشین‌ها توانستند جهان را ببینند و بشنوند. اما جاه‌طلبی انسان به همین‌جا ختم نشد. سوال بعدی این بود: حالا که ماشین می‌تواند دنیای ما را درک کند، آیا می‌تواند خودش چیزی «خلق» کند؟ مثلاً یک شعر بنویسد یا یک نقاشی بکشد؟

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که ما را به پدیده شگفت‌انگیز این روزها، یعنی «هوش مصنوعی زاینده» و ربات‌هایی مثل ChatGPT می‌رساند؛ موضوع جذابی که هفته آینده داستان آن را تعریف خواهیم کرد.

 نویسنده: فرزاد