بازی خطرناک در هرمز/ طرح آزادی یا جرقه جنگ؟

به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، تحولات اخیر پیرامون طرح موسوم به «پروژه آزادی» که از سوی دونالد ترامپ اعلام و با حمایت فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در تنگه هرمز دنبال می‌شود، نشانه‌ای از ورود بحران به مرحله‌ای حساس است.

واشنگتن مدعی است این طرح با هدف هدایت کشتی‌ها و تضمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز طراحی شده، اما در عمل، این اقدام به‌عنوان نوعی حضور نظامی فعال تعبیر شده و حساسیت‌های امنیتی ایران را به‌شدت افزایش داده است.

در نخستین گام اجرایی، دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ حرکتی که از سوی آمریکا به‌عنوان آغاز عملی این پروژه معرفی شد، اما همزمان، داده‌های ناوبری نشان می‌دهد کشتی‌های دیگر همچنان مسیرهای مرسوم و تحت مدیریت ایران را ترجیح می‌دهند.

از عبور امن تا درگیری احتمالی

در کنار این تحولات، گزارش‌هایی درباره عبور یک کشتی حامل گاز مایع ایران با نام «زاویا» از محدوده مورد ادعای آمریکا منتشر شده که به گفته منابع ردیابی، بدون مشکل از منطقه عبور کرده است. این روایت‌ها در تضاد با ادعای واشنگتن درباره کنترل مسیرهای دریایی قرار دارد.

همزمان، برخی منابع منطقه‌ای از حمله پهپادی به یک نفتکش وابسته به شرکت اماراتی ادنوک خبر داده‌اند؛ ادعایی که در کنار گزارش‌های پراکنده از تنش‌های دریایی، فضای امنیتی منطقه را بیش از پیش ملتهب کرده است.

در مهم‌ترین بخش این روایت‌ها، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن یک ناوچه آمریکایی در نزدیکی جاسک مطرح شد؛ ادعایی که از سوی منابع محلی به شلیک دو موشک نسبت داده شد. با این حال، سنتکام این گزارش‌ها را به‌طور کامل رد و تأکید کرده هیچ شناور آمریکایی هدف قرار نگرفته است.

اخطار یا درگیری؟

در داخل ایران نیز روایت رسمی بر «اخطار قاطع» به ناوهای آمریکایی و جلوگیری از ورود آن‌ها به محدوده تنگه تأکید دارد. با این حال، برخی منابع نظامی از شلیک‌های هشدارآمیز و آمادگی برای سناریوهای عملیاتی دیگر سخن گفته‌اند. این دوگانگی در بیان جزئیات، بر ابهام فضای موجود افزوده و احتمال سوءبرداشت را افزایش داده است.

در سطح بین‌المللی نیز سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از ایجاد یک منطقه امنیتی تقویت‌شده در تنگه هرمز خبر داده و نسبت به خطرات احتمالی از جمله مین‌های دریایی هشدار داده است؛ هشداری که نشان می‌دهد نگرانی‌ها از سطح منطقه‌ای فراتر رفته است.

در واکنش به این تحولات، مقامات ایرانی موضعی صریح اتخاذ کرده‌اند. قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا اعلام کرده که امنیت تنگه هرمز به‌طور کامل در اختیار نیروهای مسلح ایران است و هرگونه تردد باید با هماهنگی این نیروها انجام شود. در این بیانیه، به‌صراحت نسبت به حضور نیروهای بیگانه هشدار داده شده و تأکید شده که هرگونه ورود بدون مجوز با پاسخ نظامی مواجه خواهد شد.

همزمان، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز روایت «بشردوستانه» آمریکا از پروژه آزادی را رد کرده و آن را عاملی برای تشدید تنش‌ها دانسته است. تهران همچنین از تلاش برای تدوین سازوکارهای مشترک با عمان جهت مدیریت عبور و مرور دریایی خبر داده است.

در میان تحلیل‌ها، صادق ملکی این تحولات را یک «حرکت تاکتیکی» از سوی ترامپ برای تغییر نگاه جهانی توصیف می‌کند و هشدار می‌دهد که هرگونه اقدام نظامی در سطح محدود می‌تواند بهانه‌ای برای پایان آتش‌بس و بازسازی اجماع علیه ایران باشد.

او تأکید دارد که مدیریت بحران، جایگزین تشدید آن است.

در همین راستا به گزارش شرق، علی بیگدلی نیز با اشاره به اهمیت تنگه هرمز به‌عنوان یک اهرم ژئوپلیتیکی، نسبت به خطر گسترش درگیری هشدار داده و تأکید می‌کند که استفاده از این ابزار باید در چارچوب دیپلماسی باشد، نه به‌گونه‌ای که بهانه‌ای برای رویارویی گسترده‌تر فراهم کند.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که تنگه هرمز وارد مرحله‌ای از تنش چندلایه شده است؛ جایی که حضور نظامی، روایت‌های متضاد، منافع اقتصادی و رقابت‌های ژئوپلیتیکی در هم تنیده‌اند. «پروژه آزادی» در حالی معرفی شده که میان دو هدف متضاد کاهش ریسک و افزایش حضور نظامی در نوسان است.

در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز تعیین‌کننده خواهد بود، میزان خویشتن‌داری طرفین و توان آن‌ها در مدیریت بحران است. چراکه در این معادله پیچیده، فاصله میان «مدیریت تنش» و «آغاز درگیری» بیش از هر زمان دیگری کوتاه شده است.

خبرنگار : عاروان