استراتژی و تاب آوری در زمانه ابهام و التهاب (بخش چهارم)

در سه بخش پیشین این نوشتار تلاش شد با مرور تجربه برخی شرکت‌های بزرگ جهان و همچنین نمونه‌هایی از داخل کشور، به این پرسش اساسی پاسخ داده شود که چرا برخی سازمان‌ها در شرایط نامعلوم، نامطمئن و بحرانی نه‌تنها از بین نمی‌روند بلکه حتی مسیر رشد خود را ادامه می‌دهند. در این مسیر، با بررسی نمونه‌هایی از دوره‌های جنگ جهانی تا شرایط دشوار اقتصادی و همچنین با استناد به مطالعات و پژوهش‌های معتبر مدیریتی، مجموعه‌ای از رویکردها و درس‌آموخته‌ها درباره تاب‌آوری سازمانی مطرح شد. 

در ادامه این بحث، اکنون به مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها و شاخص‌های عملی پرداخته می‌شود که می‌تواند به مدیران و سازمان‌ها کمک کند تا در شرایط پرابهام و ملتهب، توان بقا، سازگاری و عبور از بحران را تقویت کنند.

:::

مولفه اول:

انعطاف‌پذیری مالی 5 بعدی است؛

در 5 بعد سازمان‌ها بایستی انعطاف‌پذیری متنوع داشته باشند که شامل، درآمد مالی متنوع، تامین مالی چابک، دارایی احتیاطی، هزینه ثابت پایین و بودجه منعطف در شرایط عدم قطعیت منظور از بودجه صرفا بر روی کاغذ نیست بلکه تخصیص منابع واقعی به اولویت‌های واقعی در زمان مشخص است.

مولفه دوم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

شبکه حمایتی 3 گانه است؛

در رفرنس‌های مختلف از 3 شبکه حمایتی نام برده شده است که جهت اثر‌بخشی این مهم می‌بایست در ابتدا فکر کنیم که در کدام قسمت‌ها و یا مراحل چرخه سازمان، کسب‌وکار ما آسیب‌پذیر می‌باشد. شامل، شبکه درون صنعتی، به عنوان مثال در صنعت چاپ و بسته‌بندی، اگر اتفاقی برای شرکت من در این شرایط بیفتد، هم‌چراغی‌های من و یا هم‌صنعت‌های من به من کمک می‌کنند؟ به عنوان مثال در این شرایط اگر موشکی به اشتباه به انبار و یا خط تولید من برخورد کند، آیا به من قطعات، کمک‌های تعمیراتی و … ارائه می‌دهد. جهت این مهم می‌بایست قبل از رویداد هر اتفاقی نسبت به انعقاد یک تفاهم‌نامه (Gentleman Agreement) و یا قرارداد اقدام نمود.

نکته بعدی، شبکه برون صنعتی، مثلا لجستیک امکان اعتصابات وجود دارد پس با شبکه کامیون‌داران یک تفاهم‌نامه‌ای صورت پذیرد که در شرایط اینچنینی به هم کمک کنیم.

نکته آخر حامی غیر صنعتی است به عبارتی آیا در شبکه ذی‌نفعان ما کسی است که به خاطر منافع خودش به ما کمک کند یا خیر؟

مولفه سوم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

نیروی انسانی منعطف، واکنش سریع و چندمهارته است. برخی موارد قابل خرید می‌باشد و برخی چیزها نیز بایستی ساخته شود. به عنوان مثال خرید آخرین تکنولوژی ERP و… ولی کارکنان چندمهارته که بتوانند در بحران‌ها نقش‌ها و فعالیت‌های جدید را انجام دهند به راحتی قابلیت خرید و فروش ندارد و بایستی در طول زمان ساخته شود. به عنوان مثال صنعت حمل‌ونقل در کشور آمریکا جز صنایعی با سود بسیار پایین می‌باشد. در این صنعت، شرکتی به نام هواپیمایی Southwest فعالیت می‌کند که سود آن از متوسط پربازده‌ترین صنعت آمریکا، صنعت دارو بیشتر است. نکته جالب این است که شفافیت در این صنعت بالاست. از همان ابتدا مکانیزمی طراحی شده است که جذب افرادی با شرایط و شخصیت‌های خاص جذب شوند به عبارتی در صنعت حمل‌ونقل هوایی در هیچ جای دنیا دیده نمی‌شود که خلبان اگر نیاز باشد پیاده شود و به حمل‌ونقل بار مسافرها کمک کند. این ظرفیت قابل استخدام نیست بلکه بایستی ساخته شود.

بیشتر بخوانید: 

استراتژی و تاب آوری در زمانه ابهام و التهاب (بخش اول)

استراتژی و تاب آوری در زمانه ابهام و التهاب (بخش دوم)

استراتژی و تاب آوری در زمانه ابهام و التهاب (بخش سوم)

مولفه چهارم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

قابلیت بازطراحی فرآورده‌ها یا فرآیند تولید که در بخش‌های قبلی از شرکت‌های نستله و تویوتا مثال‌هایی زده شد به عبارتی یا فرآورده بازطراحی شده است و یا مهندسی مجدد فرآیندها ایجاد شده است.

مولفه پنجم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

تاب‌آوری زیرساختی و فناوری که به عنوان مثال در خصوص داشتن برنامه‌های عملیاتی در خصوص بهبود لجستیک، انرژی و هوش مصنوعی می‌تواند کمک به افزایش تاب‌آوری داشته باشد.

مولفه ششم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

ذخایر استراتژیک مواد و قطعات حیاتی، جهت تحقق این مهم همواره بایستی این سوال سخت را پرسید که به هر دلیلی مواد اولیه فاقد دسترسی گردید تا چند وقت قابلیت ادامه دادن کسب‌وکار وجود دارد در صورتی که این دوره کم باشد می‌بایستی با استفاده از مولفه چهارم و پنجم شرایط بهینه را ایجاد نمود.

مولفه هفتم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

مراکز تولید جایگزین، قابل جابه‌جایی یا قابل فعال‌سازی که در بخش اول و دوم این مقاله به آن اشاره گردیده است و فقط در خصوص قابل فعال‌سازی در این مولفه که شرکت‌های ایرانی بایستی به آن توجه و در جهت اجرایی شدن آن اقدام نمایند، بخش تولید بدون کارخانه و تولید قراردادی است به عبارتی هر زمان بهره‌وری پایین داشته باشیم و نمی‌خواهیم در این خصوص سرمایه‌گذاری کنیم می‌توانیم از ظرفیت پایین کارخانه‌ها استفاده نمود. در این خصوص قبل از هر اتفاقی نسبت به ایجاد یک قرارداد با کارخانه‌ای اقدام گردد تا در صورت هر اتفاقی از ظرفیت‌های کارخانه جایگزین استفاده شود.

مولفه هشتم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

زنجیره تامین انعطاف‌پذیر که در بخش سوم این مقاله به آن اشاره گردیده است.

مولفه نهم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

داشتن جعبه ابزار متنوع راهبردی در خصوص تدوین استراتژی‌های عدم قطعیت از شکل‌دهی تا اکتشاف به عبارتی آیا ذهن منعطف در مواجهه با شرایط مختلف داریم؟

وقتی تنها ابزار شما در جعبه ابزار مدیریتی شما چکش باشد، همه موانع میخ دیده می‌شود. طبق تحقیقاتی که موسسه IIBA در این خصوص داشته است مدیران در آسیا برای تنوع در جعبه ابزار خود می‌بایست به حداقل 50 ابزار مدیریتی و در اروپا به 100 ابزار.

در این خصوص مدیران ارشد بایستی نسبت به کسب دانش و تمرین تاب‌آوری شناختی اقدام نمایند. به عبارتی آیا مدیران عامل آن ذهنیت منعطف را دارند؟ آیا داشتن سناریوهای مختلف را تمرین می‌کنیم و یا صرفا در کتاب‌ها مطالعه کرده‌ایم؟ نکته مهم این است که سناریوهای مختلف را تعریف می‌کنیم تا گشودگی ذهنی را تمرین کنیم چرا که ذهن ما به‌شدت از عدم قطعیت بیزار است و تمام تلاشش را می‌کند تا آن منافذ ذهنی را با یکسری شایعات و اخبار نادرست تکمیل کند تا احساس امنیت و احساس قطعیت بدهد. نکته احساس قطعیت با قطعیت برابر نمی‌باشد؛ این مهم توسط مغز انسان جهت ایجاد خوش‌بینی می‌گردد و با رویکرد داشتن سناریوهای متنوع می‌توان با چند آینده همزمان خود را مواجه کرد که اجرای این مهم ساده نمی‌باشد و صرفا با خواندن کتاب و آوردن مشاور صورت نمی‌گردد بلکه همواره بایستی تمرین شود.

مولفه دهم جهت کمک به تاب‌آوری کسب‌وکارها:

تاب‌آوری و انعطاف‌پذیری شناختی 3 بعدی که شامل (هوش ژئوپلیتیک/ بدبینی سازنده / گشودگی به آینده) منجر به قابلیت بازیابی روانی و تاب‌آوری روانی می‌گردد که در بخش‌های قبلی به آن اشاره گردیده است.

آخرین نکته:

همه به ناپلئون می‌گفتند که خیلی باهوش است و برای هر سوالی جوابی دارد و خودش در برابر این گفتمان اعلام می‌دارد که اصلا این چنین نیست و تفاوت من با دیگران در این است که در هر زمان سوالات مختلفی از جمله اینکه اگر پیشنهاد صلح دادند من چکار کنم، اگر در زمان جنگ افسران من بر علیه من شورش کردند چکار کنیم و اگرهای دیگر… فکر کردن به تمام حالت‌ها و تمرین مواجه شدن با این شرایط و داشتن پاسخ وجه تمایز من است این همان بدبینی سازنده و داشتن تاب‌آوری ذهنی است. علت فرو ریختن برخی از مدیران در این شرایط جنگ همین نداشتن تاب‌آوری ذهنی و عدم توجه به این 10 مولفه می‌باشد.

 نویسنده: قره بگلو

خبرنگار : شاکر