بحران جهانی هانتاویروس؛ هشداری جدی که جهان برای آمادگی در برابر پاندمی بعدی به آن نیاز دارد

به گزارش بخش اخبار سلامت ایونا به نقل از The Conversation، ثبت جدیدترین مورد ابتلا در یک مسافر کانادایی که تست هانتاویروس او مثبت اعلام شده، نشان می‌دهد که شیوع هانتاویروس هنوز به پایان نرسیده است. با توجه به دوره نهفتگی طولانی این عفونت، احتمالاً باید منتظر شناسایی مبتلایان بیشتری در روزهای آینده باشیم.

در حال حاضر بیش از ۱۲۰ مسافر کشتی کروز آسیب‌دیده ام‌وی هاندیوس (MV Hondius) در مناطق بومی و کشورهای خود تحت مراقبت‌های پزشکی قرار دارند؛ این آمار شامل پنج شهروند استرالیایی و یک شهروند نیوزیلندی می‌شود که باید دوران قرنطینه سه هفته‌ای خود را در یک مرکز بهداشتی در نزدیکی شهر پرت سپری کنند.

اگرچه حفظ هوشیاری و اقدامات پیشگیرانه همچنان یک ضرورت است، اما احتمال مهار این طوفان ویروسی بسیار بالا است. این رویداد به عنوان یک یادآوری زنده و تکان‌دهنده، اهمیت یک پاسخ هماهنگ جهانی در برابر تهدیدات پاندمی را به تصویر می‌کشد.

شباهت‌های تکان‌دهنده هانتاویروس با روزهای آغازین کرونا

شباهت‌های میان این وضعیت و شروع پاندمی کووید-۱۹ کاملاً واضح است. ویروس «آند هانتا» (Andes hantavirus) دارای چندین ویژگی ترسناک مشترک است که به طور کاملاً قابل درکی، موجی از ترس و وحشت را در سراسر جهان ایجاد کرده است. این بیماری از طریق انتقال ویروس از حیوان به انسان شکل گرفته، توانایی انتقال انسان به انسان را دارد و محیط بسته یک کشتی کروز نیز به عنوان یک شتاب‌دهنده برای افزایش زنجیره انتقال آن عمل کرده است.

قابلیت انتقال زئونوتیک (مشترک بین حیوان و انسان) این ویروس از مخزن طبیعی خود یعنی جوندگان به توریست‌های بی‌خبر، هانتاویروس را به یک تهدید غیرقابل پیش‌بینی تبدیل می‌کند. توانایی جهش و انتقال از حیوان به انسان در چندین گونه مختلف از هانتاویروس‌ها مشاهده شده است که گهگاه مردم را در سراسر قاره آمریکا، اروپا و آسیا آلوده می‌کنند. اما آنچه ویروس آند را متمایز و خطرناک می‌سازد، توانایی قطعیت‌یافته آن در انتقال انسان به انسان است؛ ویژگی حیاتی و کلیدی که برای شروع یک پاندمی جهانی به آن نیاز است.

از دیگر ویژگی‌های نگران‌کننده این بیماری، نرخ مرگ‌ومیر بسیار بالا در حدود ۲۱ تا ۳۶ درصد و همچنین دوره کمون یا نهفتگی طولانی آن است (میانگین ۱۸ روز و در بازه زمانی ۷ تا ۳۹ روز). این دوره نهفتگی طولانی به افراد مبتلا اجازه می‌دهد تا قبل از بروز علائم شدید بیماری به نقاط مختلف جهان سفر کنند و همین موضوع، نیازمند اعمال دوره‌های طولانی‌مدت قرنطینه بهداشتی برای افراد در تماس با بیماران است.

چرا هانتاویروس به پاندمی بزرگ بعدی جهان تبدیل نخواهد شد؟

پاسخ بین‌المللی و سریع سازمان جهانی بهداشت (WHO) و دینامیک خاص انتقال هانتاویروس، از فاکتورهای بسیار مهمی هستند که مانع از تبدیل شدن این طوفان به یک پاندمی جهانی می‌شوند. بر خلاف کووید-۱۹، ویروس آند از قبل برای دانشمندان و مقامات سلامت عمومی کاملاً شناخته‌شده بود.

اگرچه این ویروس می‌تواند از فردی به فرد دیگر سرایت کند، اما بر اساس یک بررسی سیستماتیک اخیر، میزان اهمیت و قدرت این نوع انتقال هنوز نامشخص است. همچنین میزان انتقال بیشتر در زمانی متمرکز است که فرد علائم بیماری را بروز می‌دهد؛ علائمی که به سرعت وخیم‌تر می‌شوند و به طور مؤثری تماس‌های بعدی بیمار و فرصت‌های گسترش ویروس را کاهش می‌دهند.

برای اینکه یک ویروس خطرناک مانند این بتواند شیوع گسترده‌ای ایجاد کند، باید فاکتور شانس را با خود داشته باشد. اگر یک فرد آلوده در لحظه‌ای که به شدت ناقل است در یک تجمع بزرگ شرکت کند، می‌تواند ویروس را در یک «رویداد سوپرپخش‌کننده» (Superspreading Event) به چندین نفر منتقل کند. برای مثال، شیوع ویروس آند در سال ۲۰۱۸ توسط یک فرد دارای علامت آغاز شد که در یک مهمانی با حدود ۱۰۰ مهمان شرکت کرده بود و در نهایت پنج نفر از آن‌ها آلوده شدند. اتفاق مشابهی را می‌توان از یک فرد ناقل ناآگاه در محیط بسته و محدود یک کشتی کروز انتظار داشت.

در تضاد آشکار با کووید-۱۹، عفونت‌های خفیف یا بدون علامت در هانتاویروس بسیار نادر هستند و سیر پیشرفت بیماری پس از ظاهر شدن علائم اولیه بسیار سریع است. این موضوع پنجره زمانی بسیار باریکی را برای انتقال و سرایت بعدی ویروس باقی می‌گذارد.

از سوی دیگر، دوره نهفتگی طولانی به ردیابی تماس‌ها برای جداسازی و قرنطینه کمک می‌کند. شیوع‌های قبلی هانتاویروس از طریق همین اقدامات ساده سلامت عمومی و بهداشتی به طور کامل ریشه‌کن شده‌اند. پاسخ سریع هماهنگ‌شده توسط WHO با استفاده از چارچوب مقررات بین‌المللی بهداشت نیز برای مهار بیماری حیاتی بود.

پیامدهای کلیدی برای بهبود امنیت و سلامت بهداشت جهانی

اگرچه این شیوع به احتمال زیاد مهار و ریشه‌کن خواهد شد، اما هنوز شکاف‌های بسیار زیادی در اقدامات پیشگیرانه، آمادگی و پاسخ به پاندمی‌ها در سطح جهان وجود دارد. شاید مهم‌ترین اقدام، تقویت نقش کلیدی و رهبری سازمان جهانی بهداشت در هدایت همکاری‌های چندجانبه باشد که هسته اصلی پیشگیری و کنترل پاندمی‌ها را تشکیل می‌دهد. همان‌طور که تدروس ادهانوم، مدیرکل این سازمان به سیاست‌گذاران یادآوری کرد، ویروس‌ها اهمیتی به سیاست‌ها یا مرزهای جغرافیایی نمی‌دهند.

پشتیبانی از اجرای مقررات اصلاح‌شده بین‌المللی بهداشت و توافق‌نامه پاندمی نیز امری حیاتی است. اصلاحات سال ۲۰۲۴ در این مقررات از سپتامبر سال گذشته لازم‌الاجرا شد، اما ۱۱ کشور از ۱۹۶ کشور عضو، این اصلاحات را رد کردند (اگرچه این مخالفت‌ها در هر زمان قابل پس گرفتن است). توافق‌نامه پاندمی توسط WHO تصویب شده است، اما قبل از اجرایی شدن نهایی به برخی اصلاحات تکمیلی نیاز دارد.

خروج اخیر ایالات متحده و آرژانتین از سازمان جهانی بهداشت و کاهش بودجه از سوی برخی اعضای دیگر، مانع بزرگی ایجاد کرده و جهان را برای مواجهه با پدیده بعدی انتقال ویروس از حیوان به انسان کم‌آماده‌تر از همیشه ساخته است.

سایر اقدامات پیشگیرانه برای مقابله با ویروس‌های نوظهور

این شیوع یادآور نیاز مبرم به اقدامات احتیاطی برای کاهش انتقال از طریق هوا (Airborne Transmission) در عفونت‌های نوظهور با سابقه انتقال انسان به انسان است؛ به ویژه در کشتی‌های کروز و محیط‌های بسته مشابه که می‌توانند به سرعت نرخ انتقال را تشدید کنند. در نتیجه، ما نیاز به اقداماتی برای بهبود کیفیت هوای داخلی و استفاده از ماسک‌های تنفسی پیشرفته داریم.

این موضوع همچنین اهمیت ارتباطات شفاف، به‌موقع و مؤثر را برجسته می‌کند؛ به ویژه برای مقابله با موج سهمگین اخبار کذب و اطلاعات نادرست (Misinformation) که بلافاصله پس از شیوع بیماری‌ها شکل می‌گیرد. در واقع تنها چند ساعت پس از انتشار اولین اخبار، شبکه‌های اجتماعی مملو از ادعاهای بی‌اساس و شایعات شدند.

ما به تلاش‌های پژوهشی جدیدی برای درک و مدیریت تغییرات زیست‌محیطی ناشی از رفتارهای انسانی نیاز داریم. پدیده‌هایی چون جنگل‌زدایی، توسعه کشاورزی، تجارت حیات وحش و تغییرات اقلیمی، عواملی هستند که خطر سرایت ویروسی از حیوانات به انسان را به شدت افزایش می‌دهند.

بحران به وجود آمده در کشتی کروز MV Hondius یک هشدار جدی است. این رویداد نشان می‌دهد که چگونه یک ویروس مرگبار زئونوتیک می‌تواند به طور غیرمنتظره ظاهر شود و به سرعت از طریق مسافران در سراسر جهان انتشار یابد. اگر جهان آماده نباشد، پاندمی بعدی می‌تواند به سرعت آغاز شود. ما امیدواریم که با مهار این هانتاویروس خطر را از سر گذرانده باشیم، اما دفعه بعد ممکن است تا این حد خوش‌شانس نباشیم؛ مگر اینکه سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی و سیاسی خود را در حوزه امنیت بهداشت جهانی افزایش دهیم.

خبرنگار : نقوی