تاریخ به روایت خنده و کنایه؛ نگاهی کوتاه به شاهکار طنز «چنین کنند بزرگان» با ترجمه نجف دریابندری

کتاب «چنین کنند بزرگان» (با نام اصلی انحطاط و سقوط غالب اشخاص) اثر نویسنده طنزپرداز آمریکایی، ویل کاپی، در ادبیات فارسی سرنوشتی بسیار جذاب و متفاوت یافته است. این اثر که با ترجمه و بازآفرینی درخشان زنده‌یاد نجف دریابندری به یکی از قله‌های طنز مکتوب تبدیل شده، تاریخِ جهان و چهره‌های بزرگ و قدرتمند آن (از پادشاهان و فاتحان گرفته تا دانشمندان و فیلسوفان) را زیر ذره‌بین طنزی گزنده و کنایه‌آمیز می‌برد.

نویسنده در این کتاب، تاریخِ جهان و چهره‌های بزرگ و قدرتمند آن — از پادشاهان و فاتحان نامدار و امپراطوران خودکامه گرفته تا دانشمندان، نویسندگان، هنرمندان و فیلسوفان بزرگ — را زیر ذره‌بین طنزی گزنده، شوخ، رندانه و کنایه‌آمیز می‌برد. رویکرد بنیادین کتاب، کاملاً «ضدقهرمان‌پرور» است؛ یعنی برخلاف تاریخ‌نگاری‌های سنتی و رسمی که همواره تلاش دارند از بزرگانِ گذشته تصاویری بی‌نقص، دست‌نیافتنی، اسطوره‌ای و نیمه‌خدایی بسازند، این اثر با دست گذاشتن روی ضعف‌های کوچک و بزرگ انسانی، عادت‌های عجیب، تناقض‌های رفتاری، لجبازی‌ها و حماقت‌های روزمره آن‌ها، ابعاد کاملاً مضحک، زمینی و حقیرِ قدرت و شهرت را به رخ می‌کشد.

ویل کاپی با زبانی صمیمی، پر از کنایه‌های ریز و هوشمندانه، به مخاطب یادآوری می‌کند که بسیاری از تصمیمات سرنوشت‌ساز و فاجعه‌بار تاریخ، نه بر اساس خرد جمعی یا تدبیر سیاسی، بلکه ناشی از خودپسندی‌ها، خودشیفتگی‌ها، لجبازی‌های کودکانه یا حقارت‌های شخصیِ همین آدم‌های مشهور بوده است. در این میان، ترجمه شاهکار دریابندری با افزودن لحنی بومی، طنزآموخته، صمیمی و فاخر، جان تازه‌ای به متن بخشیده و آن را به گنجینه‌ای بی‌نظیر از اصطلاحات، لحن‌های طنزآمیز و ضرب‌المثل‌های دلنشین تبدیل کرده است که خواننده را ساعت‌ها مجذوب خود نگه می‌دارد.

کتاب «چنین کنند بزرگان» صرفاً مجموعه‌ای از لطیفه‌ها و داستان‌های فکاهی نیست؛ بلکه درس‌نامه‌ای است برای نگاهی منتقدانه، عمیق و هوشیارانه به صفحات تاریخ. این اثر نوعی استبدادستیزی و مبارزه با بزرگ‌پنداریِ کاذب از دریچه خنده است. خواندن این اثر برای هر کسی که به ادبیات طنز فاخر، تاریخ جهان با رویکردی نو، کشف لایه‌های پنهان و خنده‌دار زندگی مشاهیر و شناخت بهتر روان‌شناسی انسان‌های قدرتمند علاقه دارد، تجربه‌ای به‌یادماندنی، مفرح و سرشار از بینش عمیق فلسفی و اجتماعی به شمار می‌رود. البته به جز دریابندری مترجمین دیگری نیز کتاب را در سال های بعد ترجمه کرده اند. گرچه باید دید کیفیت ترجمه چگونه است و آیا قابل مقایسه هست یا نه؟ بهرجهت کتابی بسیار خواندنی پیش رو دارید که به علاقه مندان تاریخ و طنز به شدت توصیه می شود.

خبرنگار : همتی