پیرمرد خوابش برده بود؛ نگاهی به مجموعه داستان «سیاهی چسبناک شب» اثر محمود حسینی‌زاد

کتاب «سیاهی چسبناک شب» نوشته‌ی محمود حسینی‌زاد (نویسنده، منتقد و مترجم برجسته)، یکی از آثار شاخص و درخشان در حوزه داستان کوتاه فارسی است. این کتاب شامل چندین داستان کوتاه به‌هم‌پیوسته و مستقل (همچون سیاهی چسبناک شب، هرم یادها، کافه تریا و…) است که هر کدام برشی کوتاه اما تکان‌دهنده از زندگی انسان‌های معمولی را روایت می‌کنند؛ آدم‌هایی که در ظاهر زندگی آرامی دارند، اما در زیر پوستِ روزمرگی‌هایشان، طوفانی از خاطرات، حسرت‌ها و گره‌های کور در جریان است.

هنر اصلی حسینی‌زاد در این مجموعه، تسلط بی‌نظیر او بر اختصار و ایجاز است. او برخلاف داستان‌نویسان پرحرف، با استفاده از راویان اول‌شخص و سوم‌شخص، به جای توصیف‌های طولانی، مستقیماً به سراغ ذهنیات، درگیری‌های درونی و تلاطم‌های روحی شخصیت‌ها می‌رود. در داستان‌های این کتاب، حوادثِ بیرونی اهمیت چندانی ندارند؛ بلکه این بازتابِ اتفاقات بر روی ذهن و روان آدم‌هاست که موتور محرک روایت می‌شود. تأثیر شیرینی یک آشنایی کوتاه، تلخی یک جداییِ دیرهنگام، سنگینیِ بارهای عاطفیِ بر زمین مانده، و حسرتِ فرصت‌های ازدست‌رفته، محور اصلی این جهان داستانی را شکل می‌دهند.

برای نمونه، در یکی از داستان‌ها، آشناییِ اتفاقی یک مرد پا به سن گذاشته و تنها با جوانی کتاب‌فروش، همچون نسیمی زندگی‌اش را دگرگون می‌کند و او را بر سر دوراهی‌های دشوار قرار می‌دهد؛ یا در داستانی دیگر، مردی در ظاهر دارای موقعیت اجتماعی مناسب، ناگهان اتومبیل را کنار جاده متوقف می‌کند تا فقط دقایقی به یاد گذشته بگرید و با خاطراتش خلوت کند. این‌گونه جزئیاتِ دقیق و ملموس است که به داستان‌های حسینی‌زاد رنگ و بویی کاملاً واقعی و ملموس می‌بخشد.

نثر نویسنده در این اثر، پاکیزه، پیراسته، روان و به دور از هرگونه اطناب و تکلف است. او با کلماتی گزیده، تصاویری ماندگار و سینمایی در ذهن خواننده خلق می‌کند که تا مدت‌ها پس از بستن کتاب، همراه او باقی می‌مانند. تاریکی و سیاهیِ اشاره‌شده در عنوان کتاب، نمادی از سنگینیِ ملال، تنهایی و سایه‌های مبهمی است که گاه بر تاروپود زندگی سایه می‌اندازد.

مجموعه داستان «سیاهی چسبناک شب» انتخابی بی‌نظیر برای دوستداران ادبیات داستانیِ معاصر، داستان‌های کوتاه مینی‌مال و آثار روان‌شناختی است؛ دعوتی آرام و عمیق برای تأمل در زوایای تاریک و پنهانِ روابط انسانی و خلوتِ آدم‌ها در دل شب‌های شهر.
مجمود حسینی زاد یکی از برجسته‌ترین و معتبرترین مترجمان زبان آلمانی در ایران است و پیش از اینکه به عنوان نویسنده شهرت یابد، دهه‌ها در حوزه ترجمه فعالیت داشته است. وی در حال حاضر با 80 سال سن ساکن ایران و همچنان فعال و پویا است.

 در سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۲)، انستیتو گوته آلمان به پاس خدمات او در برقراری ارتباط فرهنگی و ترجمه آثار نویسندگان بزرگی چون «برتولت برشت»، «فریدریش دورنمات»، «یودیت هرمان» و «برنهارد شلینک»، معتبرترین جایزه فرهنگی آلمان یعنی مدال گوته را به او اهدا کرد.علاوه بر این ها او آثار مهمی از نویسندگانی مثل پیتر هاندکه (برنده نوبل) و اووه تیم را به فارسی برگردانده است.

خبرنگار : همتی