خودکشی یک آواره جنگی در هتل لاله/ وزارت بهداشت: راهمان ندادند، شهرداری: دیر رسیدید

به گزارش خبرنگار اجتماعی ایونا، جنگ فقط ساختمان‌ها را ویران نمی‌کند؛ جنگ، روان آدم‌ها را هم نابود می کند. آن‌هایی که از دل آتش، انفجار، بی‌خانمانی و اضطراب فرار کرده‌اند، تنها به یک سقف برای خواب نیاز ندارند. انسانِ جنگ‌زده، پیش از غذا و تخت، به امنیت روانی احتیاج دارد به کسی که فروپاشی درونش را ببیند.

اما حالا در تهران، درست در قلب یکی از مهم‌ترین مراکز اسکان جنگ‌زدگان، مرگ یک مرد جوان نشان داده که ظاهراً در میان تقسیم مسئولیت‌ها، چیزی به نام سلامت روان به حاشیه رانده شده است.

بر اساس اطلاعاتی که از هتل لاله در رویداد 24 منتشر شده، این مرد جوان در روزهای ابتدایی جنگ و در شرایطی که تحت فشار شدید روحی ناشی از آوارگی و بحران قرار داشته، دست به خودکشی زده است. اتفاقی که حالا به نقطه آغاز یک جدال آشکار میان شهرداری تهران و وزارت بهداشت تبدیل شده است.

وزارت بهداشت: اجازه ورود ندادند 

اختلاف از جایی علنی شد که علیرضا رئیسی، معاون وزیر بهداشت، اعلام کرد: «ما آمادگی کامل برای ارائه مشاوره‌های روان‌شناختی به آوارگان را داشتیم، اما شهرداری تهران از ورود تیم‌های متخصص ما جلوگیری کرد.»

وزارت بهداشت معتقد است درمان اختلالات روانی ناشی از جنگ، نیازمند سازوکار تخصصی، پرونده‌سازی درمانی، پیگیری بلندمدت و حضور روانپزشک و مددکار حرفه‌ای است؛ نه صرفاً استقرار چند نیروی مشاوره‌ای در مراکز اسکان.

این هشدار، به‌ویژه درباره کودکانی که خانواده خود را از دست داده‌اند یا افرادی که دچار شوک شدید روحی شده‌اند، اهمیت دوچندان دارد. جنگ، زخمی نیست که با چند جلسه گفت‌وگو یا چند بروشور آرام شود.

روایت شهرداری: وقتی آمدند که بحران گذشته بود

در مقابل، شهرداری تهران روایت دیگری دارد. محمد صاحب، مدیرکل سلامت شهرداری در گفت‌و‌گو با رویداد۲۴ می‌گوید: وزارت بهداشت زمانی پیشنهاد همکاری داده که عملاً بخش اصلی بحران پشت سر گذاشته شده بود و شهرداری از قبل همه خدمات لازم را مستقر کرده بود.

شهرداری تأکید می‌کند که هزاران جنگ‌زده تحت پوشش خدمات حمایتی و مشاوره‌ای قرار گرفته‌اند و تیم‌های روان‌شناسی به‌صورت شبانه‌روزی در مراکز اسکان حضور دارند.

اما حتی اگر روایت شهرداری را هم بپذیریم، یک سؤال مهم باقی می‌ماند: اگر همه چیز تحت کنترل بوده، چرا یک جنگ‌زده در همان روزهای ابتدایی بحران، در پناهگاهی که قرار بود محل امنیت باشد، به نقطه پایان زندگی رسیده است؟

واقعیت این است که بحران‌های انسانی را نمی‌توان فقط با ادبیات مدیریت جهادی توضیح داد. جنگ‌زده، پروژه عمرانی نیست. انسانِ فروپاشیده‌ای است که ممکن است در سکوت کامل، تصمیم به پایان دادن به زندگی‌اش بگیرد.

جنگ‌زدگان قربانی رقابت سیاسی

آنچه این پرونده را تلخ‌تر می‌کند، سایه سنگین سیاست بر بحران انسانی است.

شهرداری تهران در ماه‌های اخیر تلاش کرده مدیریت جنگ‌زدگان را به یکی از ویترین‌های اصلی فعالیت خود تبدیل کند. از بازدیدهای میدانی گرفته تا گزارش‌های گسترده رسانه‌ای از اسکان و خدمات‌رسانی.

در شرایطی که انتخابات شورای شهر در پیش است و مدیریت شهری بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازسازی تصویر اجتماعی خود است، بحران جنگ می‌تواند به یک فرصت تبلیغاتی بزرگ تبدیل شود؛ فرصتی برای نمایش کارآمدی و نزدیکی به مردم.

اما درست همین‌جا، خطر آغاز می‌شود؛ جایی که رنج انسان‌ها آرام‌آرام به ابزار رقابت سیاسی تبدیل می‌شود.

وقتی مسئله اصلی، چه کسی بحران را مدیریت می‌کند؟ باشد، نه چه کسی جان آدم‌ها را نجات می‌دهد؟ طبیعی است که سلامت روان جنگ‌زدگان به حاشیه رانده شود.

در همه جنگ‌های دنیا، یکی از اصلی‌ترین مراحل پس از آتش‌بس، آغاز مداخلات گسترده روانی و اجتماعی است. بسیاری از آسیب‌ها، هفته‌ها و حتی ماه‌ها بعد خودشان را نشان می‌دهند؛ افسردگی، اختلال اضطراب، حملات عصبی، بی‌خوابی، پرخاشگری و خودکشی.

اما در ایران، هنوز هم بحران انسانی اغلب در حد اسکان و توزیع اقلام اولیه تعریف می‌شود؛ انگار اگر سقفی بالای سر مردم باشد، بحران تمام شده است.

این در حالی است که بسیاری از جنگ‌زدگان، حتی وقتی از خطر مرگ فاصله می‌گیرند، تازه وارد مرحله فرسایش روانی می‌شوند؛ مرحله‌ای که شاید از خود جنگ هم بی‌رحم‌تر باشد.

مرگ مرد جوان در هتل لاله، فقط مرگ یک نفر نیست؛ این حادثه، نشانه یک خلأ بزرگ است؛ خلأ نهاد تخصصی واحد برای مدیریت آسیب‌های روانی بحران.

امروز افکار عمومی فقط با یک خبر تلخ مواجه نیست؛ با یک سوال جدی روبه‌روست: در کشوری که نهادهای مختلف بر سر مدیریت جنگ‌زدگان رقابت می‌کنند، چه کسی مسئول حفظ جان و روان آسیب‌دیدگان است؟

وقتی وزارت بهداشت و شهرداری یکدیگر را متهم می‌کنند، وقتی هر نهاد روایت خودش را دارد و وقتی هنوز معلوم نیست متولی اصلی سلامت روان جنگ‌زدگان چه کسی است، نگرانی فقط درباره یک خودکشی نیست؛ نگرانی درباره جامعه‌ای است که ممکن است زیر آوار جنگ، آرام‌آرام از درون فروبپاشد.

خبرنگار : عاروان